پایایی در برابرِ روایی: چرا یک آزمون می‌تواند «دقیق» باشد ولی چیزِ نادرستی بسنجد
جلسهٔ ۳۶ از ۵۰ · فلسفه‌یِ علمِ روان‌شناسی
یک ترازویِ خراب که همیشه ۵ کیلوگرم بیشتر نشان می‌دهد، کاملاً پایاست — هر بار همان عددِ اشتباه را می‌دهد — اما روا نیست. این جلسه تمایزِ پایایی (ثباتِ اندازه‌گیری) و روایی (سنجشِ چیزِ درست) را، با بازگشت به کرونباخ و میل (جلسه‌ی ۱۹) و مثالِ آزمونِ هوش، به یک مهارتِ عملیِ نقدِ ادعاهایِ سنجشی تبدیل می‌کند.
رویکردِ درمانی: فلسفه‌یِ علم؛ روان‌سنجی
این جلسه برایِ چه کسی است
برایِ کسی که تا حالا فکر می‌کرده «پایاییِ بالا» یعنی «آزمونِ خوب»، و می‌خواهد بفهمد چرا یک ابزارِ سنجش می‌تواند کاملاً باثبات باشد و درعینِ‌حال چیزِ کاملاً اشتباهی را اندازه بگیرد — با مثالِ ساده‌ی یک ترازویِ خراب.
در این جلسه چه می‌گذرد
تصور کنید ترازویی هر بار وزنِ شما را دقیقاً ۵ کیلوگرم بیشتر از وزنِ واقعی نشان می‌دهد — اما این خطا در هر بارِ وزن‌کردن دقیقاً ثابت است. این ترازو **کاملاً پایا** است: هر بار همان عدد را می‌دهد، نتیجه‌اش کاملاً قابلِ‌پیش‌بینی و بازتولیدپذیر است. اما همین ترازو **کاملاً ناروا** است: عددی که می‌دهد وزنِ واقعیِ شما نیست. این مثال، ساده‌ترین راه برایِ نشان‌دادنِ یک تمایزِ حیاتی در روان‌سنجی است: **پایایی** یعنی ثباتِ اندازه‌گیری — اگر همان چیز را دوباره اندازه بگیرید، آیا همان نتیجه را می‌گیرید (آزمونِ بازآزمون، همسانیِ درونی/آلفایِ کرونباخ، پایاییِ بینِ‌ارزیاب‌ها)؛ **روایی** یعنی سنجیدنِ همان چیز…
چرا این جلسه اینجایِ مسیر است
پنجمین جلسه از خوشه‌ی پنجم است و تمایزِ کرونباخ-میل (جلسه‌ی ۱۹) را به یک ابزارِ عملیِ نقدِ روزمره تبدیل می‌کند؛ همین تمایز، به مناظره‌ی هوشِ سه جلسه‌ی قبل، توضیحِ روشنی برایِ بخشِ زیادی از سردرگمی‌شان می‌دهد.
تمرین‌هایِ این جلسه — و اینکه چه چیزی به شما می‌دهند
آزمونِ دوگانه‌ی پایایی/روایی
زمان: ۲۰ دقیقه
این تمرین تفکیکِ پایایی و روایی را از یک تعریفِ کتابی به عادتِ ذهنیِ نقدِ ابزارهایِ واقعیِ روزمره تبدیل می‌کند.
مراحلِ اجرایِ هر تمرین، قدم‌به‌قدم، درونِ اپ است.
ادامه‌یِ این جلسه در اپ ←