خیانت و رابطهٔ جنسی: چرا بعد از خیانت میل جنسی تغییر می‌کند؟
یکی می‌گوید «دیگر نمی‌توانم نزدیک شوم»؛ دیگری می‌گوید «انگار بیشتر از همیشه به او نیاز دارم». یکی از لمسِ همسرش عقب می‌کشد و دیگری با اصرار دنبالِ نزدیکی است. اگر خیانت در رابطه‌تان رخ داده و میلِ جنسی‌تان، یا میلِ همسرتان، عوض شده، شما تنها نیستید و چیزی در شما «خراب» نشده است. این مقاله توضیح میدهد چرا میل بعد از خیانت جابه‌جا میشود، این جابه‌جایی چه فشاری به رابطه می‌آورد، و چه گام‌هایِ کوچکی میتواند نزدیکی را آرام‌آرام برگرداند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۱ آبان ۱۴۰۵
بعد از خیانت، میل جنسی چه تغییری می‌کند؟
هیچ الگویِ واحدی وجود ندارد. برخی افراد کاهشِ میل یا اجتنابِ کامل را تجربه می‌کنند، برخی افزایشِ ناگهانیِ میل و نیازِ شدید به نزدیکی، و برخی نوسان: یک هفته دور، هفتهٔ بعد نزدیک. این تغییرها ممکن است در طرفِ آسیب‌دیده، طرفِ خیانت‌کننده یا هر دو رخ بدهد.
میلِ جنسی به احساسِ امنیت، خلق، خواب و استرس وابسته است. وقتی خیانت همهٔ این‌ها را به هم می‌ریزد، تغییرِ میل از قابل‌پیش‌بینی‌ترین پیامدهاست، نه نشانهٔ بیماری یا پایانِ رابطه.
چرا بعد از خیانت میلِ جنسی کم میشود؟
نزدیکیِ جنسی معمولاً به آسیبپذیری و اعتماد نیاز دارد، و خیانت دقیقاً همین‌ها را هدف می‌گیرد. در پژوهشی کوچک با ۲۵ زن که رویدادِ تحقیرآمیزِ زناشویی (مثلاً خیانتِ همسر یا تهدید به جدایی) را تجربه کرده بودند و ۲۵ زنِ گروهِ مقایسه، احتمالِ تشخیصِ دورهٔ افسردگیِ اساسی در گروهِ اول حدودِ شش برابر بود و علائمِ افسردگی و اضطرابِ بیشتری گزارش کرد (Cano & O'Leary, 2000). این پژوهش دربارهٔ میلِ جنسی نبود و نمونه‌اش کوچک بود، ولی نشان میدهد چرا ذهنِ خسته و هشیار کمتر آمادهٔ نزدیکی است.
نکتهٔ دومی هم هست. بیسون استدلال کرده است که در بسیاری از آدم‌ها، میل همیشه پیش از نزدیکی نمی‌آید و گاهی در پاسخ به صمیمیتِ عاطفی و محرکِ مناسب شکل می‌گیرد (Basson, 2000). این مدلِ نظری است، نه یافتهٔ قطعی؛ ولی توضیح میدهد چرا با شکستنِ صمیمیتِ عاطفی، «شروعِ میل» هم سخت میشود. مرورِ نظام‌مندی نیز میل را در رابطه‌ها حاصلِ عواملِ فردی و بین‌فردی و اجتماعی دانسته و میلِ پایین را با مشکلاتِ رابطه مرتبط یافته است (Mark & Lasslo, 2018).
چرا بعضی‌ها بعد از خیانت میلِ بیشتر یا «جنسیِ جبرانی» پیدا می‌کنند؟
برایِ بعضی‌ها واکنش برعکس است: نیازِ ناگهانی به نزدیکیِ جسمی. این میتواند تلاشی باشد برایِ اطمینان‌یافتن از اینکه رابطه هنوز زنده است، یا برایِ «پسگرفتنِ» همسر، یا آرامکردنِ ترسِ رهاشدن. این هم خودبه‌خود مشکل نیست، ولی ارزش دارد بپرسید نزدیکی از چه انگیزه‌ای میآید.
در پژوهشی با دو بخش (حدود ۵۰۰ نفر در بخشِ اول و ۴۱ زوج که ۴۲ روز خاطره‌نویسیِ روزانه کردند)، اضطرابِ دلبستگی با نگاهِ دوسوگرا به تجربهٔ جنسی همراه بود (Birnbaum et al., 2006). این داده همبستگی است و دربارهٔ خیانت نیست؛ ولی با این تصویر همخوان است که با بالارفتنِ ترسِ از دست‌دادن، نزدیکی هم‌زمان تسکین و نگرانی می‌آورد.
انگیزه مهم است. در پژوهشی همبستگی با زوج‌هایِ دانشجو (شاملِ ثبتِ روزانهٔ دو هفته‌ای)، انگیزه‌هایِ «رویکردی» برایِ رابطهٔ جنسی (دنبالِ نزدیکی و لذت) با بهزیستیِ فردی و رابطه‌ای بیشتر همراه بود و انگیزه‌هایِ «اجتنابی» (پرهیز از دعوا یا از دست‌دادن همسر) با بهزیستیِ کمتر (Impett et al., 2005). پس اگر نزدیکی بیشتر برایِ فرونشاندنِ ترس است تا برایِ خواستن، ممکن است بعد از آن حالِ بدتری بماند.
فلاش‌بک، تصویرهای مزاحم و دوری در لحظهٔ نزدیکی
بسیاری از افرادِ آسیب‌دیده می‌گویند در لحظه‌هایِ نزدیکی ناگهان تصویر یا فکری از ماجرا سر می‌رسد و بدن یخ می‌زند یا حس می‌کنند «اینجا نیستند». این پاسخی شناخته‌شده به ماشههاست و معنایش این نیست که همسرتان را دوست ندارید. اگر این تجربه پررنگ است، مقالهٔ «فلاش‌بک و تصویرهای مزاحم بعد از خیانت» را بخوانید.
توصیهٔ عملی (نه یافتهٔ پژوهشی): وقتی تصویر میآید، مکث کردن، نفسِ آهسته، و برگشتن به حسِ ساده‌ای مثل دمایِ دست یا صدایِ اتاق معمولاً بهتر از «مجبورکردنِ خود به ادامه» است. با همسرتان از پیش یک نشانهٔ ساده برایِ «الان مکث می‌خواهم» قرار بگذارید تا مکث به‌معنایِ رد شدن تعبیر نشود.
طرفِ خطاکار چه؟ میلِ او هم عوض میشود
میلِ طرفِ خیانت‌کننده هم میتواند عوض شود: پشیمانی، ترسِ از ردشدن، حس اینکه «حق ندارم نزدیک شوم»، یا برعکس، فشار برایِ اینکه سریع همه‌چیز عادی شود.
توصیهٔ عملی: طرفِ خطاکار به‌جایِ پیش‌دستی در نزدیکی، میتواند صریح بگوید «هر وقت آماده بودی، من هستم؛ و اگر نه، فشار نمی‌آورم»، و بعد دقیقاً به همین قول عمل کند. ثباتِ رفتار در این مقطع بیش از هر جملهٔ زیبایی اثر دارد.
ناهم‌خوانیِ میل چه فشاری به رابطه می‌آورد؟
وقتی یکی نزدیکی می‌خواهد و دیگری نه، حلقهٔ آشنایی شکل می‌گیرد: یک نفر پیشنهاد میدهد و خود را ردشده می‌بیند، دیگری عقب می‌کشد و خود را بدهکار یا تحت فشار حس می‌کند. در نمونهٔ ۳۶۶ زوجِ یک پژوهشِ همبستگی، آنچه رضایتِ رابطه و رضایتِ جنسی را پیش‌بینی می‌کرد «سطحِ بالاترِ میل» بود، نه «هم‌سطح‌بودنِ دو نفر»؛ و پژوهشگران نتیجه گرفتند مدیریتِ تفاوت‌ها مهم‌تر از یکسان‌سازی‌شان است (Kim et al., 2021).
یعنی هدف لزوماً «هم‌اندازه‌شدنِ میل» نیست، بلکه این است که تفاوت به معنایِ «دوستت ندارم» یا «تو کم‌ارزشی» خوانده نشود. پس از خیانت این برچسب‌ها سریع‌تر ساخته میشوند؛ صریح‌گفتنِ آن‌ها بدونِ اتهام کمک می‌کند. مقالهٔ «ناهم‌خوانیِ میلِ جنسی» را ببینید.
چطور صمیمیت را آرام‌آرام برگردانیم؟
پژوهشِ درمانیِ دربارهٔ خیانت محدود است؛ یکی از معدود مطالعه‌ها، یک طرحِ موردیِ تکرارشونده با شش زوج بود که یک مداخلهٔ یکپارچه برایِ بهبود پس از رابطهٔ خارج از ازدواج را آزمود، و نویسندگان خود تأکید کردند پژوهشِ تجربیِ این حوزه اندک است (Gordon et al., 2004). پس آنچه در ادامه میآید عمدتاً توصیهٔ عملیِ مبتنی بر رویهٔ رایجِ زوج‌درمانی است، نه نسخهٔ اثبات‌شده.
۱) از نزدیکیهایِ بدونِ انتظار شروع کنید: دست‌دادن، نشستن کنارِ هم، در آغوش‌گرفتنِ کوتاه، با این قرار که ادامه‌اش اجباری نیست.
۲) سرعت را آن کسی تعیین کند که فشار بیشتری حس می‌کند؛ پیشنهاد دادن و «نه» گفتن هر دو بدونِ تنبیه مجاز باشد.
۳) پیش از رابطهٔ جنسی، صمیمیتِ غیرجنسی بسازید: گفت‌وگوی بی‌بازجویی، پیاده‌روی، زمانِ مشترک. چنان‌که مدلِ بیسون می‌گوید، میل اغلب از دلِ نزدیکیِ عاطفی میآید.
۴) پیشرفت را با ماهِ قبلِ خودتان بسنجید، نه با زوجِ دیگر. اگر ماهها بی‌تغییر ماند، به کمک‌گرفتن فکر کنید. برای بازسازیِ ایمنی، مقالهٔ «بازسازیِ حسِ امنیت بعد از خیانت» و جلسهٔ مربوط به صمیمیت در دورهٔ بازسازیِ اعتماد را ببینید.
سلامتِ جنسی: آزمایش را فراموش نکنید
توصیهٔ پزشکیِ عملی (نه موضوعِ این پژوهش‌ها): اگر در دورهٔ خیانت رابطهٔ جنسیِ محافظتنشدهای رخ داده باشد، هر دو نفر بهتر است پیش از ازسرگیریِ رابطه به پزشک مراجعه کنند و دربارهٔ آزمایش و پیشگیری مشورت بگیرند. این کار نه اتهام است و نه بیاعتمادی؛ مراقبتی است برایِ هر دو.
چه زمانی از متخصص کمک بگیریم؟
• اگر ترس، فلاش‌بک یا بی‌حسی چنان شدید است که نزدیکی یا زندگیِ روزمره را مختل کرده است.
• اگر خلقِ پایین یا بیخوابی بیش از دو هفته ادامه دارد.
• اگر یکی از شما تحتِ فشار یا اجبار برایِ رابطهٔ جنسی است؛ رابطه‌ای که با اجبار همراه باشد امن نیست و باید با متخصص در میان گذاشته شود.
• اگر فکرِ آسیب‌زدن به خود دارید: همین امروز با یک متخصص یا فردِ مورداعتماد صحبت کنید.
این متن آموزشی است و جایگزینِ ارزیابی و درمانِ تخصصی نیست.
منابع
- Basson, R. (2000). The female sexual response: A different model. Journal of Sex & Marital Therapy, 26, 51–65.
- Birnbaum, G. E., Reis, H. T., Mikulincer, M., Gillath, O., & Orpaz, A. (2006). When sex is more than just sex: Attachment orientations, sexual experience, and relationship quality. Journal of Personality and Social Psychology, 91, 929–943.
- Cano, A., & O'Leary, K. D. (2000). Infidelity and separations precipitate major depressive episodes and symptoms of nonspecific depression and anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(5), 774–781.
- Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2004). An integrative intervention for promoting recovery from extramarital affairs. Journal of Marital and Family Therapy, 30(2), 213–231.
- Impett, E. A., Peplau, L. A., & Gable, S. L. (2005). Approach and avoidance sexual motives: Implications for personal and interpersonal well-being. Personal Relationships, 12, 465–482.
- Kim, J. J., Muise, A., Barranti, M., Mark, K. P., Rosen, N. O., Harasymchuk, C., & Impett, E. (2021). Are couples more satisfied when they match in sexual desire? New insights from response surface analysis. Social Psychological and Personality Science, 12(4), 487–496.
- Mark, K. P., & Lasslo, J. A. (2018). Maintaining sexual desire in long-term relationships: A systematic review and conceptual model. Journal of Sex Research, 55(4–5), 563–581.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا طبیعی است که بعد از خیانت میلِ جنسیام کم شود؟
بله، این یکی از رایجترین واکنشهاست. نزدیکیِ جنسی به احساسِ امنیت و آسیبپذیری نیاز دارد و خیانت هر دو را تکان میدهد. افسردگی، اضطراب و بیخوابی هم میل را پایین میآورند. کاهشِ میل بهخودیِخود نشانهٔ پایانِ رابطه یا بیماری نیست، ولی اگر ماهها ادامه یافت یا آزارتان داد، گفتوگو با متخصص مفید است.
چرا بعد از خیانت ناگهان میلِ جنسیام زیاد شده است؟
افزایشِ میل میتواند تلاشی برایِ اطمینان از ماندنِ رابطه، آرامکردنِ ترسِ رهاشدن یا «پسگرفتنِ» همسر باشد. این واکنش هم قابلفهم است. پرسشِ مفید این است که نزدیکی از خواستن میآید یا از ترس. اگر پس از آن حالتان بدتر میشود، با همسر یا درمانگر دربارهاش حرف بزنید.
در لحظهٔ نزدیکی تصویرهایِ ماجرا به ذهنم میآید؛ چه کنم؟
این تصویرها پاسخِ شناختهشدهٔ ذهن به ماشههاست و با گذشتِ زمان و ایمنیِ بیشتر معمولاً کمرنگتر میشوند. مکث کنید، نفسِ آهسته بکشید، به یک حسِ ساده مثلِ دمایِ دست برگردید و با همسرتان نشانهای برایِ توقفِ بیاتهام قرار بگذارید. اگر شدید و مداوم بود، کمکِ تخصصی بگیرید.
چه زمانی میتوان رابطهٔ جنسی را بعد از خیانت از سر گرفت؟
زمانِ استانداردی وجود ندارد. برخی زوجها زودتر و برخی بعد از ماهها آماده میشوند. معیارِ خوب این است که هر دو بدونِ فشار و اجبار موافق باشند، گفتوگو دربارهیِ سرعت ممکن باشد و «نه» گفتن تنبیه نشود. شروع با نزدیکیهایِ بدونِ انتظار، مثل آغوش و لمسِ آرام، معمولاً امنتر است.
آیا بعد از خیانت باید آزمایشِ بیماریِ مقاربتی داد؟
اگر در دورهٔ خیانت رابطهٔ جنسیِ محافظتنشدهای رخ داده باشد، مراجعه به پزشک و مشورت دربارهٔ آزمایش و پیشگیری توصیه میشود. این کار مراقبتِ پزشکی است، نه اتهام یا بیاعتمادی. انتخابِ آزمایشها و زمانبندی را باید پزشک تعیین کند؛ تا روشنشدنِ نتیجه میتوانید از روشهایِ محافظت استفاده کنید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ بازسازیِ اعتماد پس‌ازخیانت
برایِ زوجی که پس از یک خیانت تصمیم گرفته‌اند بمانند و اعتماد را دوباره بسازند — چه هردو در جلسه باشند، چه فقط یکی. اگر هنوز در تصمیمِ ماندن یا رفتن گیر کرده‌اید یا به مشاورِ حضوری برایِ خیانت نیاز دارید، دوره‌هایِ «پس‌ازخیانت» و مسیرهایِ فردیِ خیانت‌دیده/خیانت‌کرده را هم ببینید.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- بازسازیِ اعتماد: آیا اعتماد بعد از خیانت دوباره ساخته میشود؟
- بخشش خیانت: آیا بخشیدن به معنایِ فراموش‌کردن است؟ فرقِ بخشش، فراموشی، تحمل و آشتی
- خیانت و فرزند: به خاطرِ بچه بمانیم یا جدا شویم؟ پژوهش‌ها دربارهٔ تعارض و جدایی چه می‌گویند
- خیانت و عزتِ‌نفس: چرا فردِ خیانت‌دیده خودش را مقصر می‌داند؟
- خیانتِ تکرارشونده: آیا کسی که سه بار خیانت کرده تغییر می‌کند؟