فراموش‌کردن و وابستگی به نفرِ سوم: چرا بعد از پایانِ رابطهٔ پنهان دلتنگ می‌شوم و چطور رها شوم؟
«رابطه را تمام کردم ولی ذهنم هنوز پیش اوست.» چه خیانت‌کننده باشید که پایان داده‌اید و چه خودِ نفرِ سوم، دلتنگی و وابستگی بعد از پایانِ رابطهٔ پنهان شایع است و شرم‌آور حس می‌شود، چون «حقِ دلتنگی» ندارید. این مقاله می‌گوید چرا ذهن اینقدر سخت رها میکند، شیفتگی و پنهان‌کاری چه نقشی دارند، چطور سوگی را که کسی نمی‌بیند سپری کنید و چه گام‌هایی کمک میکند. توجه: در منابعِ بررسی‌شده پژوهشِ مستقیم دربارهٔ «ترکِ رابطهٔ پنهان» پیدا نشد؛ شواهدِ دیگر از عشقِ شدید، پنهان‌کاری و سوگ برون‌یابی شده‌اند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۹ مهر ۱۴۰۵
چرا رها کردن اینقدر سخت است؟
آرون و همکاران (۲۰۰۵) با fMRI در ۱۷ نفر که تازه و شدید عاشق بودند، دیدند تصویرِ معشوق مناطقِ پاداش و انگیزش را فعال میکند. این به معنایِ «اعتیاد» نیست و نمونه کوچک بود، ولی توضیح می‌دهد چرا رابطههایِ شدید و پنهان، که هیجان و ممنوعیت دارند، در ذهن چنین قوی ثبت می‌شوند و رها کردنشان حالتِ «ترک» دارد: بیقراری، فکرِ مداوم و وسوسهٔ تماس.
سوگی که کسی نمی‌بیند
رابطهٔ پنهان یعنی هیچ‌کس نمی‌داند چه چیزی را از دست داده‌اید. لیمیلر (۲۰۰۹) نشان داد رابطههایِ پنهانی با تعهد و عزتِ‌نفسِ کمتر و نشانه‌هایِ سلامتِ بیشتر همراه‌اند؛ و لیمیلر و اگنو (۲۰۰۶، ۲۰۰۷) دیدند مخالفتِ اجتماعی با ثباتِ رابطه ارتباط دارد. نداشتنِ فردی برایِ صحبت دربارهٔ درد، سوگ را طولانی و تنها میکند. اصطلاحِ بالینی «سوگِ بی‌حق» برایِ همین حالت به کار می‌رود: سوگی که جامعه آن را مشروع نمی‌داند.
این برداشتی بالینی است و در منابعِ بررسی‌شده دربارهٔ نفرِ سوم مستقیم تأیید نشد؛ ولی با تجربهٔ بسیاری از افراد هم‌خوان است.
اگر شما خیانت‌کننده‌اید و رابطه را تمام کرده‌اید
ممکن است هم گناه و پشیمانی داشته باشید و هم دلتنگی. این دو با هم ممکن‌اند؛ دلتنگی به معنای اشتباهبودنِ تصمیم نیست. اگر با همسرتان مانده‌اید، دلتنگی را با او در میان نگذارید (آسیب می‌زند)، ولی با مشاور صحبت کنید. اگر رابطه را برایِ حفظِ ازدواج تمام کرده‌اید، قطعِ کاملِ تماس ضروری است (مقالهٔ «قطعِ رابطه با نفرِ سوم»).
اگر شما نفرِ سوم هستید
ممکن است بی‌حقی و تنهایی شدیدتر باشد: او به زندگیِ خانوادگی‌اش برگشته و شما مانده‌اید. شرم، خشم، حسِ استفاده‌شدن و هنوز عشق همه ممکن‌اند. راهِ کمک: با یک دوستِ مطمئن یا درمانگر صحبت کنید، تماس را کامل قطع کنید، فرصت دهید ماتم بگذرد و برای آینده‌ای بدونِ پنهان‌کاری برنامه بریزید. مقالهٔ «نفرِ سوم در رابطه» تجربه را مفصل‌تر می‌گوید.
گام‌هایِ عملیِ رها شدن
۱. قطعِ کامل: تماس، پیام، دنبال‌کردنِ شبکه‌ها، «حالش را پرسیدن». ۲. حذفِ ماشه‌ها: عکس‌ها، پیام‌ها، آهنگ‌ها، مکان‌ها (در صورت امکان). ۳. نام‌گذاریِ وسوسه: «الان وسوسهٔ تماس دارم.» ۴. برنامهٔ اگر–آنگاه: «اگر دلم خواست زنگ بزنم، با دوستم تماس می‌گیرم.» ۵. تنفس و حرکت. ۶. نوشتنِ نامه‌ای که ارسال نمی‌کنید. ۷. زمان: وسوسه‌ها در امواج می‌آیند و فروکش می‌کنند.
ونگر و همکاران (۱۹۸۷) نشان دادند پس از تلاش برایِ «فکر نکردن» به چیزی، آن فکر پرتکرارتر برمی‌گردد (اثرِ بازگشتی، که در بازآفرینی‌ها نتایجِ یکدست نداشته). پس به‌جای «نباید به او فکر کنم»، فکر را ببینید و بگذارید بگذرد (مقالهٔ «چرا نمی‌توانم فراموش کنم؟»).
اگر با او همکار یا همسایه هستید
اگر مجبورید او را ببینید، قاعدهٔ حداقلی بگذارید: تماس فقط کاری، در حضورِ دیگران، بدونِ پیامِ خصوصی. اگر ممکن است، جابه‌جایی یا تغییرِ مسیر را بررسی کنید. با همسرتان (در صورتِ ماندن) شفاف باشید که چنین وضعیتی هست. مقالهٔ «خیانت با همکار» برایِ مرزها کمک میکند.
چند دامِ رایج در ماه‌هایِ اول
«فقط یک پیام برایِ خداحافظی»: معمولاً به گفت‌وگوی چندساعته و بازگشتِ رابطه می‌انجامد. «او به من نیاز دارد»: حسِ مسئولیت نسبت به او می‌تواند قطع را به تأخیر بیندازد؛ مراقبتِ او با دیگران است. تعریفِ دیگران از رابطه: اگر کسی شما را شرمنده کند، به‌جایِ دفاع، مرز بگذارید. جایگزینیِ سریع: رابطهٔ تازهٔ فوری ممکن است پناه باشد، نه انتخاب. انکارِ دلتنگی: وانمود به «اصلاً مهم نبود» اغلب دلتنگی را زیرِ زمین می‌برد و بعداً با شدت برمی‌گرداند.
و اگر پس از قطع، او با شما تماس گرفت، پاسخ ندهید یا یک جملهٔ کوتاه و قاطع بگویید («این رابطه تمام شده؛ لطفاً تماس نگیر») و بعد بلاک کنید. اگر تهدید یا آزار هست، ایمنی را مقدم بدانید و با پلیس (۱۱۰) یا اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید.
وقتی دلتنگی پس از ماه‌ها هنوز زیاد است
اگر دلتنگی ماه‌ها پس از قطع، همچنان خواب، کار و رابطه را مختل میکند، یا افکارِ آسیب به خود دارید، درمان لازم است. درمانگر کمک میکند هم سوگ و هم الگوهایِ وابستگی را بررسی کنید. در خطرِ فوری با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید. بستهٔ «درمانِ فردِ خیانت‌کرده» و بسته‌هایِ وابستگیِ عاطفی هم می‌توانند کمک کنند.
منابع
- Aron, A., Fisher, H., Mashek, D. J., Strong, G., Li, H., & Brown, L. L. (2005). Reward, motivation, and emotion systems associated with early-stage intense romantic love. Journal of Neurophysiology, 94(1), 327–337.
- Lehmiller, J. J. (2009). Secret romantic relationships: Consequences for personal and relational well-being. Personality and Social Psychology Bulletin, 35(11), 1452–1466.
- Lehmiller, J. J., & Agnew, C. R. (2006). Marginalized relationships: The impact of social disapproval on romantic relationship commitment. Personality and Social Psychology Bulletin, 32(1), 40–51.
- Lehmiller, J. J., & Agnew, C. R. (2007). Perceived marginalization and the prediction of romantic relationship stability. Journal of Marriage and Family, 69(4), 1036–1049.
- Wegner, D. M., Schneider, D. J., Carter, S. R., & White, T. L. (1987). Paradoxical effects of thought suppression. Journal of Personality and Social Psychology, 53(1), 5–13.
پرسش‌هایِ کوتاه
چرا بعد از پایانِ رابطهٔ پنهان اینقدر دلتنگم؟
رابطههایِ شدید و پنهان، هیجان و دلبستگی قوی میسازند و پس از پایان، حالتی شبیهِ «ترک» دارند: فکرِ مداوم، بیقراری و وسوسهٔ تماس. همزمان کسی نیست که سوگتان را مشروع بداند، که آن را سختتر میکند. دلتنگی بهمعنایِ اشتباهبودنِ تصمیم نیست؛ با قطعِ تماس، حمایت و زمان فروکش میکند.
آیا می‌توانم با نفرِ سوم دوست بمانم؟
معمولاً نه، خصوصاً اگر پایانِ رابطه برایِ حفظِ ازدواج است. «دوستی» اغلب تماس را زنده نگه می‌دارد و رابطه را بازمی‌گرداند. قطعِ کاملِ تماس، همراه با برنامه برایِ وسوسه‌ها، مؤثرتر است. اگر مجبورید همدیگر را ببینید (کار)، قاعدهٔ حداقلی و در حضورِ دیگران بگذارید.
وقتی هنوز به نفرِ سوم فکر می‌کنم، یعنی خیانتم ادامه دارد؟
نه. فکر کردن یک چیز است و عمل چیزی دیگر. فکرها پس از قطعِ تماس طبیعی‌اند و کم‌کم فروکش می‌کنند. تلاش برایِ «فکر نکردن» اغلب آن‌ها را پرتکرارتر میکند؛ بهتر است فکر را ببینید و بگذارید بگذرد. اگر وسوسهٔ تماس هست، برنامهٔ اگر–آنگاه و حمایتِ مشاور کمک میکند.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانت‌کرده
برایِ کسی که خیانت کرده و می‌خواهد مسئولیتش را کامل بپذیرد. اگر هنوز دنبالِ توجیه یا تقسیمِ تقصیر هستید، این دوره کمکی نمی‌کند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا اینقدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع