نفرِ سوم در رابطه: روانشناسیِ رابطه با فردِ متأهل (زن متأهل یا مرد متأهل) و آنچه این رابطه از شما میگیرد
اگر در رابطه با فردی متأهل هستید (یا بوده‌اید)، یا می‌خواهید بفهمید نفرِ سوم چه تجربه‌ای دارد، این مقاله بدونِ قضاوت نوشته شده است. «نفرِ سوم» همیشه یک کلیشه نیست: افراد با انگیزه‌ها، امیدها و آسیب‌هایِ متفاوت وارد این رابطه میشوند. ولی پژوهشها و تجربهٔ بالینی از الگوهایی خبر می‌دهند: پنهانکاری، انتظار، محدودیتِ دسترسی و ناامنی. این مقاله می‌گوید این رابطه روان‌شناختی چه تجربه‌ای دارد، چه هزینه‌هایی دارد، چه پرسش‌هایِ واقع‌بینانه‌ای باید پرسید و اگر می‌خواهید خارج شوید چه گام‌هایی کمک میکند. توجه: خیانت به همسر و فرزندانِ او آسیب‌رسانی واقعی است؛ ولی این مقاله به‌جایِ داوری، به فهمِ تجربهٔ شما می‌پردازد.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۹ مهر ۱۴۰۵
چرا افراد وارد چنین رابطهای میشوند؟
انگیزه‌ها متنوع‌اند: جذابیتِ واقعی، تنهایی، نیاز به دیده‌شدن، هیجانِ ممنوعه، امیدِ «او همسرش را ترک میکند»، پرهیز از تعهدِ کامل، یا نداشتنِ آگاهی از متأهل‌بودنِ او در ابتدا. سلترمن، گارسیا و تساپلاس (۲۰۱۹) انگیزه‌هایِ خودِ فردِ خیانت‌کننده را بررسی کرده‌اند، نه نفرِ سوم؛ ولی تنوعِ آن‌ها (از فقدانِ عشق تا تنوع‌طلبی و موقعیت) به ما می‌گوید «انگیزه» یک چیز نیست. همین برایِ نفرِ سوم هم صدق میکند، هرچند پژوهشِ مستقیم کم است.
تجربهٔ رابطه: پژوهشها چه میگویند؟
ریچاردسون (۱۹۸۸) در ۶۵ مصاحبهٔ عمیق با زنانِ مجرد که با مردانِ متأهل رابطه داشتند دید وضعیتِ تأهلِ مرد، همراه با جنسیت و منزلتِ اجتماعی، محدودیتِ زمانی، انتظارِ موقتی‌بودن و حریمِ رابطه را شکل می‌دهد. ریچاردسون (۱۹۸۵) در کتابی، همین موضوع را با مصاحبه‌ها شرح داده: مزایایی مثل استقلال و شدتِ شهوانی، و هزینه‌هایی مثل دسترسیِ محدود در مناسبت‌ها و این‌که مرد ممکن است هرگز همسرش را ترک نکند. این پژوهشها کیفی، مربوط به دهه ۱۹۸۰ و آمریکا، و فقط زنان‌اند؛ پس تعمیم‌پذیر نیستند.
هزینهٔ پنهانکاری
لیمیلر (۲۰۰۹) در دو مطالعه دید رابطههایِ پنهانی با تعهدِ کمتر، عزتِنفسِ پایینتر و نشانههایِ سلامتِ بیشتر همراه‌اند؛ و در مدلِ دوم، پنهانکاری از راهِ کاهشِ نزدیکیِ روانی تعهد را کم و از راهِ عاطفهٔ منفی (عصبی‌بودن، ترس) سلامت را تهدید میکند. نمونه‌ها افرادِ دارایِ رابطهٔ پنهانی به‌طورِ کلی بودند، نه ویژهٔ نفرِ سوم، و داده‌ها همبستگی است. ولی منطقی است که همین مکانیسم در رابطهٔ پنهانیِ یک فردِ متأهل هم فعال باشد: ناگفتنی‌ها، ترسِ لو رفتن و نداشتنِ حمایتِ اجتماعی.
لیمیلر و اگنو (۲۰۰۶، ۲۰۰۷) نیز در رابطههایِ «حاشیه‌ای» (مثل رابطههایِ هم‌جنس یا بین‌نژادی که با نارضایتیِ اجتماعی روبه‌رو میشوند) نشان دادند ادراکِ مخالفتِ اجتماعی با ثباتِ رابطه ارتباط دارد. این‌ها دربارهٔ نفرِ سوم نیستند و تنها قیاس‌اند؛ ولی نشان می‌دهند مخالفتِ اجتماعی و پنهانکاری می‌توانند رابطه را شکننده کنند.
«او همسرش را ترک میکند»: واقع‌بینی
من در منابعِ بررسیشده شواهدِ مطمئنی نیافتم که بگوید چه نسبتی از رابطههایِ فرازناشویی به رابطهٔ پایدار تبدیل میشوند. فینچام و می (۲۰۱۷) در مرور، شیوعِ خیانت را گزارش می‌کنند ولی دربارهٔ سرنوشتِ نفرِ سوم چیزی نمی‌گویند. بالینی‌ها اغلب میگویند «وعدهٔ ترک» بیشتر از آنچه عمل شود، تکرار میشود. بهترین راه این است که به رفتارِ او نگاه کنید، نه به وعده: آیا در ماهها قدمی برایِ تغییر برداشته؟ آیا برنامه‌ای مشخص دارد؟ آیا شما را به زندگیِ علنیِ خود وارد میکند؟
پرسش‌هایِ مهم از خودتان
۱. این رابطه واقعاً چه چیزی به من می‌دهد؟ ۲. چه چیزی از من میگیرد (وقت، عزتِ‌نفس، رابطههایِ دیگر)؟ ۳. اگر او هرگز همسرش را ترک نکند، آیا می‌خواهم بمانم؟ ۴. اگر من هم متأهل بودم یا بعداً ازدواج کنم، چه حسی دارم؟ ۵. چه کسی از وجودِ این رابطه آسیب می‌بیند (همسر، فرزندان) و آیا می‌توانم با آن کنار بیایم؟ ۶. آیا برای گفتنِ حقیقت به یک دوست آماده‌ام؟ اگر نه، چرا؟
جنبهٔ اخلاقی و آسیب به دیگران
خیانت به همسرِ او آسیبِ واقعی میزند: پژوهشها نشان می‌دهند خیانت‌دیده‌ها اضطراب، افسردگی و نشانههایِ شبیهِ ضربه را تجربه می‌کنند (کانو و اولری، ۲۰۰۰؛ روس و همکاران، ۲۰۱۹). مسئولیتِ اصلیِ وفاداری با فردِ متأهل است، ولی نفرِ سوم هم در رابطه شریک است. این به‌معنای شرم‌دادن نیست؛ به‌معنای دیدنِ کلِ تصویر است. اگر پس از آگاهی از آسیب، می‌خواهید ادامه دهید، دست‌کم به‌طورِ صادقانه بپذیرید چه چیزی را انتخاب می‌کنید.
اگر می‌خواهید خارج شوید
۱. تصمیم بگیرید و آن را به یک فردِ مطمئن بگویید. ۲. قطعِ تماس را کامل کنید: پیام، تماس، دنبال‌کردنِ شبکه‌ها؛ تماسِ «دوستانه» اغلب رابطه را زنده نگه می‌دارد. ۳. دلتنگی را پیش‌بینی کنید و برایش برنامه بریزید (مقالهٔ «فراموش‌کردن و وابستگی به نفرِ سوم»). ۴. از حمایتِ اجتماعی و درمان کمک بگیرید. ۵. به خودتان مهربان باشید؛ ضعفِ شما نیست که وارد شدید و خارج‌شدن سخت است.
اگر شما فردِ خیانت‌دیده‌اید و می‌خواهید فردِ سوم را بفهمید
فهمیدنِ تجربهٔ فردِ سوم ممکن است به شما کمک کند «او» را به‌عنوانِ یک آدمِ واقعی ببینید، نه هیولا یا رقیبی کامل. ولی لازم نیست او را ببخشید یا با او ارتباط بگیرید. مقالهٔ «قطعِ رابطه با نفرِ سوم» و «آیا او فردِ سوم را دوست دارد؟» میگویند چگونه از این بحث سالم عبور کنید.
منابع
- Richardson, L. (1988). Secrecy and status: The social construction of forbidden relationships. American Sociological Review, 53(2), 209–219.
- Richardson, L. (1985). The new other woman: Contemporary single women in affairs with married men. Free Press.
- Lehmiller, J. J. (2009). Secret romantic relationships: Consequences for personal and relational well-being. Personality and Social Psychology Bulletin, 35(11), 1452–1466.
- Lehmiller, J. J., & Agnew, C. R. (2006). Marginalized relationships: The impact of social disapproval on romantic relationship commitment. Personality and Social Psychology Bulletin, 32(1), 40–51.
- Lehmiller, J. J., & Agnew, C. R. (2007). Perceived marginalization and the prediction of romantic relationship stability. Journal of Marriage and Family, 69(4), 1036–1049.
- Selterman, D., Garcia, J. R., & Tsapelas, I. (2019). Motivations for extradyadic infidelity revisited. Journal of Sex Research, 56(3), 273–286.
- Fincham, F. D., & May, R. W. (2017). Infidelity in romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 70–74.
- Cano, A., & O'Leary, K. D. (2000). Infidelity and separations precipitate major depressive episodes and symptoms of nonspecific depression and anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(5), 774–781.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا مردِ متأهل واقعاً همسرش را ترک میکند؟
در منابعِ بررسیشده شواهدِ محکمی دربارهٔ نسبتِ رابطههایِ فرازناشویی که به رابطهٔ پایدار تبدیل میشوند پیدا نشد. بسیاری از متخصصان میگویند وعدهٔ ترک بیشتر از عمل تکرار میشود. بهترین سنجش رفتار است نه وعده: آیا ظرفِ ماهها قدمی برداشته؟ آیا برنامهٔ مشخص دارد؟ آیا شما را وارد زندگیِ علنی میکند؟
رابطهٔ پنهانی با فردِ متأهل چه آسیبی به خودم میزند؟
پژوهشها دربارهٔ رابطههایِ پنهانی نشان دادهاند پنهانکاری با تعهدِ کمتر، عزتِنفسِ پایینتر و نشانههایِ سلامتِ بیشتر همراه است (همبستگی). تجربهٔ بالینی هم از انتظار، محدودیتِ دسترسی، تنهایی و ناامنی حکایت دارد. هر فرد متفاوت است، ولی این هزینهها رایجاند و ارزشِ سنجیدن دارند.
اگر نمی‌دانستم او متأهل است چه کنم؟
وقتی فهمیدید، تصمیمی آگاهانه بگیرید: ادامه یا قطع. شما در رابطهای فریب‌خورده بوده‌اید و این واکنش‌هایِ شما (شرم، خشم) طبیعی است. بسیاری با آگاهی، رابطه را قطع می‌کنند. درمانگر می‌تواند کمک کند تصمیم و احساسات را بسنجید و شرمِ ناعادلانه را کم کنید.
معشوقه یا معشوق یک فرد متأهل بودن یعنی چه و چه پیامدهایی دارد؟
«معشوقه» یا «معشوق» در گفتار روزمره یعنی فردی که با یک انسانِ متأهل رابطهٔ عاطفی یا جنسیِ پنهان دارد؛ این مقاله از همین موقعیت با عنوانِ «نفرِ سوم» حرف میزند. پیامدهای رایج: انتظارِ طولانی، پنهانکاری، حسِ انتخاب‌نشدن، اضطراب و وابستگی به تماس‌هایِ نامنظم. اگر در این موقعیت گرفتارید، با یک مشاورِ فردی صحبت کنید؛ نیازی نیست تنها تصمیم بگیرید.
رابطهٔ پنهانی یا موازی با یک فردِ متأهل چه خطرهایی دارد؟
رابطهٔ موازی یعنی رابطهای که همزمان با ازدواجِ طرفِ مقابل ادامه دارد و از همسرش پنهان است. خطرهایِ شناختهشدهٔ آن برای نفرِ سوم: نابرابریِ قدرت (او تصمیم میگیرد چه زمانی در دسترس باشد)، وعدههایِ مبهم دربارهٔ آینده، انزوا از دوستان و خانواده، و هزینهٔ هیجانی هنگامِ کشف یا پایانِ رابطه. هیچ قاعدهٔ همگانی نمیگوید «حتماً تمام میشود»، ولی پنهانکاریِ طولانی معمولاً سنگین است.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانت‌کرده
برایِ کسی که خیانت کرده و می‌خواهد مسئولیتش را کامل بپذیرد. اگر هنوز دنبالِ توجیه یا تقسیمِ تقصیر هستید، این دوره کمکی نمی‌کند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روانشناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع