فرد خیانتدیده (همسرِ خیانتدیده): راهنمای کاملِ واکنش‌ها، آسیب و مسیرِ بهبود
اگر تازه فهمیده‌اید همسرتان به شما خیانت کرده، یا ماه‌ها از آن می‌گذرد و هنوز آرام نشده‌اید، این مقاله برایِ شماست. فردِ خیانتدیده معمولاً با موجی از واکنش‌ها روبه‌رو می‌شود: شوک، خشم، اضطراب، نشخوار، بی‌خوابی، شک، شرم و گاه نشانههایِ شبیهِ ضربه. این‌ها نشانهٔ ضعف نیستند. این راهنما می‌گوید پژوهشها چه می‌گویند، چه چیزی طبیعی است، چه چیزی کمک می‌کند، چه چیزی نه، چه تصمیم‌هایی را بهتر است عقب بیندازید و برایِ هر مرحله کدام مقاله‌هایِ گُدار را بخوانید.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۷ مهر ۱۴۰۵
فردِ خیانتدیده کیست و چه میکشد؟
فردِ خیانتدیده کسی است که شریکش تعهدِ انحصاریِ رابطه را، جنسی، عاطفی یا دیجیتال، نقض کرده و او این را کشف کرده یا از آن مطلع شده است. تجربهٔ او فقط «ناراحتی» نیست؛ برایِ بسیاری، حس این است که زمینِ زیرِ پا خالی شده، گذشته بازنویسی شده و قضاوتِ خودشان زیرِ سؤال رفته است.
این تجربه برایِ زن و مرد، در ازدواج و رابطهٔ نامزدی یا دوستی، با شدت‌هایِ متفاوت رخ می‌دهد. نمی‌توان «درست» یا «غلط» بودنِ شدتِ واکنشِ شما را از بیرون سنجید.
پژوهشها دربارهٔ آسیبِ روانیِ خیانت چه می‌گویند؟
کانو و اولری (۲۰۰۰) در ۲۵ زنی که رویدادِ تحقیرآمیزِ زناشویی (خیانتِ شوهر یا تهدیدِ جدایی) را تازه تجربه کرده بودند، حدود شش برابر بیشتر از گروهِ کنترل، اپیزودِ افسردگیِ اساسی دیدند. روس و همکاران (۲۰۱۹) در ۷۳ جوانِ مجردِ خیانتدیده، نشانههایِ استرسِ پس از ضربه (افکارِ مزاحم، اجتناب، واکنشِ بدنی) را شایع و مرتبط با افسردگی، اضطراب و استرس یافتند. شراوت و ویگل (۲۰۱۸) در ۲۳۲ دانشجو دیدند ارزیابی‌هایِ منفی از خیانت از راهِ افسردگی و اضطراب با رفتارهایِ زیان‌آورِ سلامتی پیوند دارد.
نمونه‌ها کوچک و عمدتاً جوان یا غیربالینی‌اند، و این‌ها «تشخیص» نیستند. ولی تصویر روشن است: واکنش‌هایِ شما شناخته‌شده و رایج‌اند. مقالهٔ «تروما بعد از خیانت» تفاوتِ واکنشِ طبیعی با PTSD را توضیح می‌دهد.
واکنش‌هایِ رایج: چه چیزی طبیعی است؟
شوک و بی‌حسی در روزهایِ اول؛ خشم که ممکن است ناگهانی و شدید باشد؛ اضطراب و بی‌قراری؛ نشخوار و افکارِ مزاحم (مرورِ صحنه، جزئیات)؛ بی‌خوابی و کابوس؛ شک و بازرسی؛ مقایسه با فردِ سوم؛ شرم و حسِ بی‌ارزشی؛ سردیِ جنسی یا برعکس، میلِ شدید؛ نوسان میانِ نزدیکی و تنفر.
چنین نوسانی، حتی در یک روز، طبیعی است. نگرانی‌ای که باید جدی گرفته شود: افکارِ آسیب به خود، کارکردِ مختل برایِ هفتهها، مصرفِ الکل یا مواد برایِ تحمل، یا فلاش‌بک‌هایِ شدید. در این موارد کمکِ حرفه‌ای را زودتر بخواهید.
روزهایِ اول: سه اولویت
۱. ایمنیِ بدن: خواب، غذا، آب، تنفسِ آهسته، حرکتِ سبک. ۲. نبودنِ تصمیمِ برگشت‌ناپذیر: طلاق، افشایِ عمومی، تغییرِ مسکن را اگر ایمنی در خطر نیست عقب بیندازید. ۳. یک حمایتِ مطمئن: یک دوست یا مشاور که قضاوت نکند.
راهنمای عملیِ هفتههایِ اول را در مقالهٔ «چگونه بعد از خیانت آرام شوم؟» و «کشفِ خیانتِ همسر: روزهایِ اول» بخوانید.
هفتهها تا ماههایِ اول: درکِ ماجرا بدونِ فرسودگی
نیاز به دانستن طبیعی است، ولی پرسیدنِ مکررِ جزئیات اغلب اضطراب را بالا می‌برد (مقالهٔ «چرا همسرِ خیانتدیده دائماً به دنبالِ جزئیات می‌گردد؟»). مفید است گفت‌وگوی ساختاریافته و محدود، ترجیحاً با مشاور، دربارهٔ آنچه برایِ تصمیم‌گیری لازم است.
بازرسیِ گوشی و نظارتِ پنهان معمولاً آرامش نمی‌آورد؛ شفافیتِ توافق‌شده و دوطرفه تفاوتِ بزرگی دارد (مقالهٔ «شفافیت یا کنترل؟» و «نظارتِ الکترونیکی پس از خیانت»).
تصمیم دربارهٔ رابطه: ماندن، رفتن، یا هنوز نمی‌دانم
هیچ‌کدام تنها پاسخِ درست نیست. گوردون و همکاران (۲۰۰۴) و اتکینز و همکاران (۲۰۱۰) نشان داده‌اند بسیاری از زوج‌هایی که می‌مانند و درمان می‌گیرند بهبود می‌یابند؛ ولی نمونه‌ها کوچک یا خاص‌اند و نتیجه تضمین نیست. مقاله‌هایِ «ارزش‌ها و تصمیم‌گیری برایِ ماندن یا جدایی» و «زندگی بعد از خیانت: سه مسیرِ واقعی» به این تصمیم کمک می‌کنند.
اگر تصمیمتان جدایی است، بهبودِ شما به ماندنِ رابطه وابسته نیست؛ درمانِ فردی می‌تواند کمک کند.
چه چیزی کمک می‌کند؟
پژوهشها و متونِ درمانی در این‌ها هم‌نظرند: افشایِ صادقانه و پایانِ پنهان‌کاری، قطعِ تماس با فردِ سوم، مسئولیت‌پذیریِ شریکِ خیانت‌کار، حمایتِ اجتماعی، درمانِ ساختاریافته (فردی یا زوجی)، و زمان. کروگر و همکاران (۲۰۱۲) در یک کارآزماییِ تصادفی با ۸۹ زوجِ آلمانی، کاهشِ اضطراب را پس از درمانِ ویژهٔ خیانت گزارش کردند، با ریزشِ حدودِ نیمی از زوج‌ها.
و چیزهایی که معمولاً کمک نمی‌کنند: بازرسیِ دائمی، مقایسه، سرکوبِ احساسات، الکل، انزوا و تصمیمِ عجولانه.
رشد پس از ضربه: ممکن است، ولی تضمین نیست
هاینتزلمن و همکاران (۲۰۱۴) در ۵۸۷ نفرِ باقی‌مانده در رابطه دیدند بخشش با رشدِ پس از ضربه همراه است؛ تدسکی و کالهون (۲۰۰۴) رشد را تغییرِ مثبتی می‌دانند که از کلنجار با بحران می‌آید و می‌تواند همزمان با رنج وجود داشته باشد. این را وظیفه نکنید؛ برخی افراد رشد می‌کنند و برخی فقط می‌گذرانند، و هر دو معتبر است.
نقشهٔ مقاله‌ها بر اساسِ وضعیتِ شما
اگر تازه فهمیده‌اید: «کشفِ خیانتِ همسر»، «چگونه آرام شوم؟». اگر ذهن آرام نمی‌گیرد: «نشخوارِ فکری»، «وسواسِ فکری بعد از خیانت»، «تصویرهایِ مزاحم». اگر بی‌اعتمادی دارید: «اعتماد پس‌ازخیانت»، «اعتماد به قضاوتِ خود». اگر رابطهٔ جنسی سخت است: مجموعهٔ «رابطهٔ جنسی بعد از خیانت». اگر می‌خواهید درمان کنید: «مشاورهٔ خیانت» و بستهٔ «درمانِ فردِ خیانتدیده».
منابع
- Cano, A., & O'Leary, K. D. (2000). Infidelity and separations precipitate major depressive episodes and symptoms of nonspecific depression and anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(5), 774–781.
- Roos, L. G., O'Connor, V., Canevello, A., & Bennett, J. M. (2019). Post-traumatic stress and psychological health following infidelity in unmarried young adults. Stress and Health, 35(4), 468–479.
- Shrout, M. R., & Weigel, D. J. (2018). Infidelity's aftermath: Appraisals, mental health, and health-compromising behaviors following a partner's infidelity. Journal of Social and Personal Relationships, 35(8), 1067–1091.
- Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2004). An integrative intervention for promoting recovery from extramarital affairs. Journal of Marital and Family Therapy, 30(2), 213–231.
- Atkins, D. C., Marín, R. A., Lo, T. T. Y., Klann, N., & Hahlweg, K. (2010). Outcomes of couples with infidelity in a community-based sample of couple therapy. Journal of Family Psychology, 24(2), 212–216.
- Kröger, C., Reißner, V., Vasterling, I., Schütz, K., & Kliem, S. (2012). Therapy for couples after an affair: A randomized-controlled trial. Behaviour Research and Therapy, 50(12), 786–796.
- Heintzelman, A., Murdock, N. L., Krycak, R. C., & Seay, L. (2014). Recovery from infidelity: Differentiation of self, trauma, forgiveness, and posttraumatic growth among couples in continuing relationships. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 3(1), 13–29.
- Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1–18.
پرسش‌هایِ کوتاه
چه مدت طول میکشد تا فردِ خیانتدیده بهتر شود؟
زمانِ ثابتی وجود ندارد. بسیاری از افراد هفتههایِ اولِ بسیار سخت دارند و در ماههایِ بعد، بهتدریج و با نوسان، بهتر میشوند؛ برخی یک سال یا بیشتر ماشههایی دارند. سرعتِ بهبود به حمایت، پنهانکاریِ ادامهدار یا پایانیافته، درمان و ویژگیهایِ فردی بستگی دارد. نوسان نشانهٔ شکست نیست.
آیا واکنشِ شدیدِ من به خیانت غیرعادی است؟
معمولاً نه. پژوهشها نشان میدهند افسردگی، اضطراب و نشانههایِ شبیهِ استرسِ پس از ضربه بعد از خیانت شایعاند. نگرانی زمانی جدیتر است که کارکرد هفتهها مختل باشد، افکارِ آسیب به خود پیش بیاید یا مصرفِ الکل و مواد بالا برود. آنوقت زودتر از روانشناس یا روانپزشک کمک بگیرید.
از کجا شروع کنم وقتی همه‌چیز به هم ریخته است؟
با ایمنیِ بدن: خواب، غذا، آب و تنفسِ آهسته. سپس یک حمایتِ مطمئن و عقب‌انداختنِ تصمیم‌هایِ برگشت‌ناپذیر. بعد، با کمکِ درمانگر یا مقاله‌ها، به نشانههایِ خودتان (اضطراب، نشخوار، بی‌اعتمادی) بپردازید. لازم نیست همه‌چیز را همزمان حل کنید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانتدیده
برایِ کسی که خیانت را کشف کرده و همین حالا در آن ایستاده — چه تصمیم به ماندن گرفته باشد، چه به رفتن، چه هنوز نداند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
- جلسهٔ ۱ مسیرِ خیانتدیده — مواجهه با واقعیت بدونِ کوچک‌نمایی
- جلسهٔ ۵ مسیرِ خیانتدیده — شرم، عزتِ‌نفس و پرسشِ «چرا من؟»
- تروما بعد از خیانت (PTSD): علائم، تفاوت با واکنشِ طبیعی و درمان
- اضطراب بعد از خیانت: علائم، علت‌ها و درمان
- کشفِ خیانتِ همسر: روزهایِ اول
- چگونه بعد از خیانت آرام شوم؟
- آیا خیانت قابلِ درمان است؟
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روانشناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع