آیا خیانت قابلِ درمان است؟ پژوهشها دربارهٔ نتیجهٔ زوجدرمانی پس از خیانت
«خیانت قابلِ درمان است؟» یعنی آیا رابطه میتواند بعد از آن دوباره سالم شود، و آیا فردی که ضربه خورده میتواند بهبود یابد. پژوهشها نشان میدهند بسیاری از زوجهایی که درمان میگیرند بهبود مییابند، ولی این نتیجه تضمین نیست، و نمونهها کوچک یا خاصاند. این مقاله یافته‌ها را با احتیاط بازگو میکند: درمان چه کمکی میکند، چه شرط‌هایی مهم‌اند و کجا باید محتاط بود.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۶ مهر ۱۴۰۵
«درمان» دو معنا دارد
یکی درمانِ رابطه: آیا زوج میتواند دوباره اعتماد و صمیمیت بسازد؟ دیگری درمانِ فرد: آیا خیانت‌دیده میتواند از ضربهٔ روانی (اضطراب، افکارِ مزاحم، افسردگی) بهبود یابد؟ پژوهشها هر دو را سنجیده‌اند، و پاسخ‌ها مستقل‌اند: ممکن است رابطه پایان یابد ولی فرد بهبود یابد، یا رابطه بماند و فرد همچنان رنج ببرد.
زوجهایِ دارایِ خیانت می‌توانند در درمان بهبود یابند
اتکینز، ماریِن، لو، کلان و هاولگ (۲۰۱۰) در نمونه‌ای از زوجدرمانی در آلمان و اتریش، ۱۴۵ زوج با خیانت را با ۳۸۵ زوجِ بدونِ خیانت مقایسه کردند. زوجهایِ خیانت در آغاز پریشان‌تر و افسرده‌تر بودند ولی تا پایانِ درمان و شش ماه بعد بهبود یافتند و در پیگیری از نظرِ آماری تفاوتی با گروهِ دیگر نداشتند. این مطالعه طبیعی و غیرتصادفی بود و پیگیری فقط شش ماه.
اتکینز، التریج، بائوکام و کریستنسن (۲۰۰۵) نیز ۱۹ زوجِ دارایِ خیانت را از یک کارآزمایی بررسی کردند؛ آنانی که پیش یا حین درمان خیانت را افشا کرده بودند، بیشتر از زوجهایِ بدونِ خیانت در رضایت بهبود یافتند. این تحلیلِ ثانویه و بسیار کوچک بود.
پیگیری بلندمدت: یافته‌ای که باید با احتیاط خواند
ماریِن، کریستنسن و اتکینز (۲۰۱۴) همان زوج‌ها را تا پنج سال پیگیری کردند. نرخِ طلاق در زوجهایِ دارایِ خیانتِ پنهان ۸۰٪، در خیانتِ افشاشده ۴۳٪ و در زوجهایِ بدونِ خیانت ۲۳٪ بود؛ زوجهایی که ازدواجشان باقی ماند، در ثبات و رضایت تفاوتی با گروهِ دیگر نداشتند.
این زیرگروه‌ها بسیار کوچک بودند (چهار و شش زوج) و مقایسهٔ رضایت فقط میانِ کسانی است که ماندند (اثرِ بقا). پس نباید نتیجه گرفت «افشا ازدواج را نجات میدهد»؛ بلکه نتیجهٔ محتاطانه این است که پنهانکاریِ ادامهدار با نتیجههایِ بدتر همراه بوده است.
درمان‌هایِ ویژهٔ خیانت
گوردون، بائوکام و اسنایدر (۲۰۰۴) رویکردی یکپارچه را در شش زوج امتحان کردند؛ بیشترِ زوج‌ها در پایان پریشانیِ کمتر داشتند و شریکِ آسیب‌دیده بخشش بیشتری گزارش کرد. گروهِ کنترل نبود و نمونه فقط کسانی بود که درمان را تمام کردند. گوردون و همکاران (۲۰۰۵) هم این رویکرد سه‌مرحله‌ای را شرح دادند: خیانت را به‌عنوان رویدادِ تروماتیک می‌بیند و روش‌هایِ شناختی‌رفتاری و بینش‌محور را با ادبیاتِ تروما و بخشش ترکیب میکند.
کروگر و همکاران (۲۰۱۲) در یک کارآزماییِ تصادفی با ۸۹ زوج که در ۶ ماه گذشته افشا کرده بودند، دیدند اضطراب با اندازهٔ اثرِ بزرگ برایِ هر دو شریک کم شد؛ ولی حدود نیمی از زوج‌ها ریزش کردند و گروهِ انتظار فقط سه ماه بود. نمونه آلمانی است.
بهبودِ فرد: بخشش و رشدِ پس از ضربه
هاینتزلمن، مردوک، کرایزاک و سی (۲۰۱۴) در ۵۸۷ نفر که پس از دست‌کم شش ماه از خیانت هنوز در رابطه بودند، دیدند تفکیکِ خود با بخشش پیوند دارد و بخشش تنها پیش‌بینی‌کنندهٔ معنادارِ رشدِ پس از ضربه بود. این مطالعه گذشته‌نگر و فقط دربارهٔ کسانی است که ماندند. تدسکی و کالهون (۲۰۰۴) رشدِ پس از ضربه را چارچوبی نظری می‌دانند که با رنج هم‌زمان می‌شود، نه جایگزینِ آن.
چه چیزی نتیجه را بهتر میکند؟
با احتیاط از یافته‌ها: افشای صادقانه و پایانِ پنهانکاری، قطعِ تماس با فردِ سوم، مسئولیت‌پذیریِ خیانت‌کننده، حمایتِ شریکِ خیانت‌دیده و وقت دادن به فرایند، و درمانِ دارایِ ساختار. هیچ پژوهشی «ضمانتِ موفقیت» نمیدهد؛ ولی اینها در متونِ درمانی تکرار می‌شوند.
چگونه درمانگر انتخاب کنیم
درمانگرِ مناسب برایِ خیانت باید اینها را داشته باشد: تجربهٔ مشخص با خیانت، رویکردِ ساختاریافته، توانایی حفظِ ایمنی در جلسه (تا بحث به دعوا تبدیل نشود)، و طرفِ هیچکدام نبودن. اگر از همان ابتدا یک نفر را «مقصر» معرفی کند یا بخواهد فوراً «ببخشید»، نشانهٔ خوبی نیست.
پیش از شروع بپرسید: درمان چند جلسه است؟ نقشِ افشا چیست؟ چطور مسائلِ ایمنی را مدیریت می‌کنید؟ و اگر یکی از ما می‌خواست جدا شود، چه می‌شد؟ مقالهٔ «مشاورهٔ خیانت: کِی لازم است و چطور مشاورِ درست را انتخاب کنیم؟» جزئیاتِ بیشتری دارد.
چه زمانی درمان کمک نمی‌کند؟
اگر رابطه ادامه می‌یابد و پنهانکاری ادامه دارد، اگر یک نفر از درمان فقط برایِ «کوتاه‌کردنِ مجازات» استفاده میکند، یا اگر در رابطه خشونت یا کنترلِ شدید هست، درمانِ زوجی مناسب نیست و ایمنی اولویت دارد. اگر تصمیمِ شما جدایی است، درمانِ فردی میتواند به بهبودتان کمک کند، بدونِ نیاز به نجاتِ رابطه.
منابع
- Atkins, D. C., Marín, R. A., Lo, T. T. Y., Klann, N., & Hahlweg, K. (2010). Outcomes of couples with infidelity in a community-based sample of couple therapy. Journal of Family Psychology, 24(2), 212–216.
- Atkins, D. C., Eldridge, K. A., Baucom, D. H., & Christensen, A. (2005). Infidelity and behavioral couple therapy: Optimism in the face of betrayal. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(1), 144–150.
- Marín, R. A., Christensen, A., & Atkins, D. C. (2014). Infidelity and behavioral couple therapy: Relationship outcomes over 5 years following therapy. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 3(1), 1–12.
- Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2004). An integrative intervention for promoting recovery from extramarital affairs. Journal of Marital and Family Therapy, 30(2), 213–231.
- Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2005). Treating couples recovering from infidelity: An integrative approach. Journal of Clinical Psychology, 61(11), 1393–1405.
- Kröger, C., Reißner, V., Vasterling, I., Schütz, K., & Kliem, S. (2012). Therapy for couples after an affair: A randomized-controlled trial. Behaviour Research and Therapy, 50(12), 786–796.
- Heintzelman, A., Murdock, N. L., Krycak, R. C., & Seay, L. (2014). Recovery from infidelity: Differentiation of self, trauma, forgiveness, and posttraumatic growth among couples in continuing relationships. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 3(1), 13–29.
- Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1–18.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا زوجدرمانی بعد از خیانت واقعاً جواب میدهد؟
پژوهشها نشان میدهند بسیاری از زوجهایی که درمان میگیرند بهبود مییابند. مثلاً در یک نمونهٔ آلمانی و اتریشی، زوجهایِ دارایِ خیانت تا شش ماه بعد از درمان با دیگران برابر شدند. ولی نمونهها کوچک یا خاصاند، پیگیریها کوتاهاند و هیچکدام موفقیت را تضمین نمیکنند.
اگر خیانت هنوز پنهان است، درمان کمکی میکند؟
پنهانکاریِ ادامهدار با نتیجههایِ بدتر همراه بوده؛ در یک پیگیریِ پنجساله با زیرگروههایِ بسیار کوچک، طلاق در خیانتِ پنهان بسیار بیشتر بود. این نشان نمیدهد افشا علتِ نجات است، ولی درمانی که بر پنهانکاری بنا شود ریشه ندارد. همراهِ درمانگر دربارهٔ نحوهٔ افشا تصمیم بگیرید.
اگر تصمیمِ من جدایی باشد، آیا هنوز درمان لازم است؟
بله، میتواند لازم باشد. درمانِ فردی به بهبودِ اضطراب، خواب و افکارِ مزاحم کمک میکند، و نیازی به نجاتِ رابطه ندارد. بهبودِ فرد و بقایِ رابطه دو چیزِ جدایند؛ شما میتوانید حتی اگر رابطه تمام شود، از ضربه بهبود یابید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
کارگاهِ تخصصیِ درمانِ خیانتِ زناشویی (ویژه‌ی دانشجویانِ ارشد و دکتری)
برایِ دانشجویانِ ارشد و دکتریِ روان‌شناسیِ بالینی و مشاوره، و کارآموزانِ درمانِ زوج که می‌خواهند درمانِ خیانت را مرحله‌به‌مرحله و با نگاهِ انتقادی به شواهد یاد بگیرند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
- جلسهٔ 4 کارگاهِ تخصصیِ درمانِ خیانت (ارشد و دکتری) — شواهدِ اثربخشی: چه می‌دانیم، چقدر مطمئنیم؟
- جلسهٔ ۹ بستهٔ بازسازیِ اعتماد — چک‌این‌هایِ ساختاریافته
- جلسهٔ ۴ بستهٔ بازسازیِ اعتماد — تعریفِ دقیقِ آنچه اتفاق افتاد
- درمانِ خیانتِ زناشویی: مراحل، روش‌ها و مسیرِ بازسازی
- تاب‌آوریِ زوجی پس از خیانت: چرا برخی روابط ترمیم می‌شوند؟
- تروما بعد از خیانت (PTSD): علائم، تفاوت با واکنشِ طبیعی و درمان
- مشاورهٔ خیانت: کِی لازم است و چطور مشاورِ درست را انتخاب کنیم؟
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع