آیا خیانت فقط یک بار اتفاق می‌افتد؟ شیوعِ خیانت، «یک بار» در برابرِ الگو، و چه چیزی مهم است
«فقط یک بار بود، دیگر تکرار نمی‌شود.» این جمله را بسیاری از افرادِ خیانت‌کننده می‌گویند و بسیاری از خیانت‌دیده‌ها نمی‌توانند باور کنند. آیا خیانت واقعاً یک بار اتفاق می‌افتد؟ پاسخِ پژوهش‌ها: بله، خیانتِ یکباره وجود دارد؛ ولی «یک بار» هیچ معیارِ تسلی‌بخشی نیست، چون هم آمارها به تعریف بستگی دارند و هم آنچه برایِ رابطه اهمیت دارد، علت، پنهانکاری و مسئولیتپذیری است نه فقط شمارش.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۶ مهر ۱۴۰۵
خیانت چقدر رایج است؟ آمارها با احتیاط
لابرک و ویسمن (۲۰۱۷) با دادههایِ پیمایشِ اجتماعیِ عمومیِ آمریکا (۲۰۰۰ تا ۲۰۱۶، حدود ۱۳۰۰۰ پاسخ‌دهنده) گزارش کردند حدود ۲۱٪ مردان و ۱۳٪ زنان در طولِ عمر رابطهٔ جنسیِ فرازناشویی را گزارش کردهاند. فینچام و می (۲۰۱۷) در مرور نوشتند برآوردها از چند درصد در سالِ اخیر تا حدودِ ۲۰ تا ۲۵٪ ازدواج‌ها در طولِ زمان متغیرند.
این عددها به تعریف حساساند. ویسمن و اسنایدر (۲۰۰۷) نشان دادند حتی در زنانِ آمریکایی، روشِ سنجش (مصاحبه یا پرسشنامهٔ خودنوشت) برآوردِ شیوع را تغییر می‌دهد. عددها فقط خیانتِ جنسی را می‌سنجند و خیانتِ عاطفی و آنلاین را نادیده می‌گیرند؛ داده‌ها اغلب آمریکایی و خودگزارشی‌اند و برایِ ایران قابلِ تعمیمِ مستقیم نیستند.
«یک بار» یعنی چه؟
این عبارت چند معنا دارد: یک شب، یک رابطهٔ چندماهه، یک نفر یا یک بار کشف‌شدن؟ بسیاری از «یک‌بارها» در واقع چندین بار با یک نفر یا چندین رابطه‌ای‌اند که فقط یکی کشف شده. شمارش بهتنهایی کم‌ارزش است؛ بپرسید: چه مدتی؟ با چه سطحی از پنهانکاری؟ آیا هنوز تماس هست؟
برایِ شریکِ خیانتدیده هم، یک بار با «یک‌بار» بودنِ آن اثرِ تروما کم نمی‌شود؛ مقالهٔ «تروما بعد از خیانت» را ببینید.
چرا خیانت رخ می‌دهد؟ انگیزه‌ها
سلترمن، گارسیا و تساپلاس (۲۰۱۹) در ۴۹۵ نفر که دست‌کم یک بار خیانت کرده بودند، هشت انگیزه یافتند: خشم، فقدانِ عشق، تعهدِ کم و بی‌توجهی (مرتبط با رابطه)، و عزتِ‌نفس، تنوع، میلِ جنسی و موقعیت (نامرتبط با رابطه). مردان بیشتر میلِ جنسی، تنوع و موقعیت و زنان بیشتر بی‌توجهی را ذکر کردند. این گزارش‌ها گذشته‌نگرند و ممکن است توجیهِ پس از واقعه باشند.
پس همیشه «مشکلِ رابطه» دلیل نیست. گاهی موقعیت، فرصت، عزتِ‌نفس یا تنوع‌طلبی نقش دارند. این نه توجیه است و نه تبرئه؛ فقط نشان می‌دهد پاسخِ «چرا؟» باید فردی و دقیق باشد.
ناراضیِ بودن علتِ خیانت است یا معلولش؟
پریویتی و آمیتو (۲۰۰۴) این پرسش را با دادههایِ پیگیری شده ۱۷ ساله طرح کردند: آیا خیانت نتیجهٔ کیفیتِ پایینِ زناشویی است، علتش، یا هر دو؟ استاورووا، پرونک و دنیسن (۲۰۲۳) در دادههایِ آلمانی با حدود ۱۰۰۰ رویدادِ خیانت دیدند کیفیتِ رابطه پیش از خیانت به‌تدریج افت کرده بود (هم در خیانت‌کننده و هم در خیانتدیده) و پس از آن افتِ بیشتری ثبت نشد. این مشاهده‌ای است و علیت را نشان نمی‌دهد، ولی می‌گوید رابطه‌ها معمولاً پیش از وقوع در حالِ فرسایش بوده‌اند، هرچند نه همیشه.
اگر شریکتان می‌گوید «فقط یک بار» بود
این جمله را دقیق بررسی کنید، نه مطلق. پرسش‌هایی که کمک میکنند: چه مدتی؟ چه کسی؟ آیا تماس قطع شده؟ آیا حاضر است شفافیت را بپذیرد؟ آیا میتواند دلیلش را صادقانه و بدونِ سرزنشِ شما بگوید؟ پاسخِ مسئولانه‌تر از «یک بار» بیشتر اهمیت دارد.
اگر توضیحش مدام عوض میشود، یا شما را مقصر می‌داند، یا «یک‌بار» را پناهگاهِ اجتناب از مسئولیت کرده، هشدار است. مقالهٔ «عذرخواهی، پشیمانی و مسئولیتپذیری» می‌گوید کدام نشانه‌ها مهم‌ترند.
اگر شما کسی هستید که یک بار خیانت کرده‌اید
«یک بار» را سپر نکنید. هر چقدر هم مختصر بوده، همسرتان دچارِ آسیب است و پرسش‌هایی دارد. صادق باشید، تماس را قطع کنید، مسئولیت را بپذیرید و بفهمید چرا اتفاق افتاد؛ بدونِ فهمیدنِ علت، خطرِ تکرار بالاتر می‌ماند (مقالهٔ «آیا کسی که یک بار خیانت کرد دوباره خیانت می‌کند؟»).
پرسش‌هایِ مهمتر از «چند بار؟»
وقتی خیانت را کشف می‌کنید، شمارش اولین پرسش است، ولی پرسش‌هایِ مهمتر دیگرند: آیا او داوطلبانه و کامل اعتراف کرد یا بعد از کشف؟ آیا هنوز تماس هست؟ آیا نسبت به پیامدِ آن بر شما همدلی نشان می‌دهد؟ آیا حاضر است سؤال‌هایتان را بدونِ دفاع پاسخ بدهد؟
این پرسش‌ها نشان می‌دهند ماجرا یک «لغزشِ تنها» است یا بخشی از الگو. اگر می‌خواهید گفت‌وگوی مفیدی داشته باشید، ساختارِ آن را با مشاور بنویسید و گفت‌وگوها را به چند جلسهٔ کوتاه تقسیم کنید، نه یک شبِ طولانی و پرتنش.
پس چه چیزی مهمتر از شمارش است
سه چیز: صداقت (کشف یا اعتراف؟ کاملاً یا ناقص؟)، مسئولیتپذیری (توجیه یا پذیرش؟) و تغییرِ ساختاری (قطعِ تماس، شفافیت، فهمِ علت). یک بارِ با این سه میتواند ترمیم شود؛ چندین بار بدونِ آن‌ها نه. در مسیرِ درمان، مرحله‌هایِ بازسازیِ اعتماد را ببینید.
منابع
- Labrecque, L. T., & Whisman, M. A. (2017). Attitudes toward and prevalence of extramarital sex and descriptions of extramarital partners in the 21st century. Journal of Family Psychology, 31(7), 952–957.
- Fincham, F. D., & May, R. W. (2017). Infidelity in romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 70–74.
- Whisman, M. A., & Snyder, D. K. (2007). Sexual infidelity in a national survey of American women: Differences in prevalence and correlates as a function of method of assessment. Journal of Family Psychology, 21(2), 147–154.
- Selterman, D., Garcia, J. R., & Tsapelas, I. (2019). Motivations for extradyadic infidelity revisited. Journal of Sex Research, 56(3), 273–286.
- Previti, D., & Amato, P. R. (2004). Is infidelity a cause or a consequence of poor marital quality? Journal of Social and Personal Relationships, 21(2), 217–230.
- Stavrova, O., Pronk, T., & Denissen, J. J. A. (2023). Estranged and unhappy? Examining the dynamics of personal and relationship well-being surrounding infidelity. Psychological Science, 34(2), 143–169.
پرسش‌هایِ کوتاه
خیانتِ «یکباره» با الگوی خیانت چه فرقی دارد؟
خیانتِ یکباره یک واقعه است؛ الگو رفتارِ تکرارشونده با چند فرد یا در چند رابطه است. اما «یک بار» اغلب همان چیزی نیست که گفته میشود: ممکن است ماهها طول کشیده یا چند نفر بوده باشد. بپرسید چه مدت، با چه پنهانکاری و آیا تماس قطع شده است؛ شمارش بهتنهایی کافی نیست.
آیا اگر خیانت فقط یک بار اتفاق افتاده، ترمیمش آسانتر است؟
الزاماً نه. ترمیم بیشتر به صداقت، مسئولیتپذیری و قطعِ تماس بستگی دارد تا به تعدادِ دفعات. یک بارِ همراه با دروغهایِ ادامهدار میتواند دشوارتر از چند بارِ همراه با اعترافِ کامل باشد. شریکِ خیانتدیده هم در هر دو حالت آسیب میبیند.
چه درصدی از افراد در ازدواج خیانت میکنند؟
برآوردها به تعریف و روشِ سنجش بسیار حساساند. در دادههایِ آمریکایی، حدود ۲۱٪ مردان و ۱۳٪ زنان در طولِ عمر رابطهٔ جنسیِ فرازناشویی گزارش کردهاند، ولی این عددها خیانتِ عاطفی و آنلاین را نمیشمارند و برایِ ایران تعمیمپذیر نیستند. بهجای درصد، معنا و پیامدِ خیانت برایِ رابطهٔ شما مهمتر است.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانت‌کرده
برایِ کسی که خیانت کرده و می‌خواهد مسئولیتش را کامل بپذیرد. اگر هنوز دنبالِ توجیه یا تقسیمِ تقصیر هستید، این دوره کمکی نمی‌کند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
- جلسهٔ ۹ مسیرِ خیانت‌کرده — خودبخشی و مسئولیتپذیری
- جلسهٔ ۸ مسیرِ خیانت‌کرده — شناساییِ موقعیت‌هایِ پرخطر و نوشتنِ پروتکل
- روانشناسیِ خیانت: چرا آدم‌ها خیانت میکنند؟
- عواملِ محافظت‌کننده در برابرِ تکرارِ خیانت
- عذرخواهی، پشیمانی و مسئولیتپذیری: کدام‌یک مهمتر است؟
- خیانتِ مرد و خیانتِ زن: تفاوت‌ها چقدر واقعی‌اند؟
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روانشناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع