آیا کسی که یک بار خیانت کرده دوباره خیانت میکند؟ پژوهش‌ها دربارهٔ خیانتِ تکراری
«او یک بار خیانت کرد؛ حالا همیشه خیانت میکند، نه؟» جواب نه بله است نه خیر. پژوهش‌ها نشان می‌دهند سابقهٔ خیانت خطرِ خیانتِ بعدی را بالاتر میبرد، اما این احتمال است نه سرنوشت. این مقاله می‌گوید داده‌ها دقیقاً چه می‌گویند و چه نمی‌گویند، چه عواملی خطر را زیاد یا کم می‌کنند و اگر در این وضعیت هستید چه کنید. هیچ پژوهشی نمی‌تواند پیش‌بینیِ مطمئن برایِ یک فردِ مشخص بدهد.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۶ مهر ۱۴۰۵
پژوهشی که این پرسش را مستقیم سنجید
کنوپ، اسکات، ریچی، رودز، مارکمن و استنلی (۲۰۱۷) ۴۸۴ بزرگسال را در دو رابطهٔ متوالیِ غیرهم‌جنس دنبال کردند. کسانی که در رابطهٔ اول خیانت کرده بودند، حدود سه برابر احتمالِ بیشتر داشتند که در رابطهٔ دوم هم خیانت کنند؛ کسانی که خیانت دیده بودند یا به آن شک داشتند هم احتمالِ بیشتری داشتند که بار دیگر آن را گزارش کنند. این رابطه پس از کنترلِ ویژگی‌هایِ جمعیتی باقی ماند و به جنسیت و تأهل بستگی نداشت.
ولی نمونه عمدتاً جوان و مجرد، آمریکایی و خودگزارشی است و تنها دو رابطه را می‌سنجد. «سه برابر» یعنی نسبتِ شانس، نه «سه‌چهارمِ قطعی». بسیاری از افراد با سابقهٔ خیانت دیگر خیانت نکردند.
پس «همیشه» نه؛ ولی «خطرِ بالاتر» بله
پیام را دقیق نگه دارید: سابقه شاخصی است برایِ خطر، نه حکم. چرا خطر بالاتر است؟ شاید ویژگی‌هایِ شخصیتی یا الگوهایِ ثابت (تکانشگری، دلبستگیِ اجتنابی)، شاید یک «الگوی عملی» که قبلاً جواب داده و هنوز از ریشه بررسی نشده، یا شاید شرایطِ ثابتِ فرصت. بدونِ فهمِ علت، همان شرایط ممکن است دوباره شکل بگیرد.
عواملِ مرتبط با خطر
مارک، یانسن و میلهاوزن (۲۰۱۱) در ۵۰۶ مرد و ۴۱۲ زنِ دارایِ رابطه دیدند حدود ۲۳٪ مردان و ۱۹٪ زنان خیانت را گزارش کرده بودند؛ و ویژگی‌هایِ شخصیتیِ جنسی (برانگیختگیِ جنسی و بازداری) در مردان و شادیِ پایینِ رابطه و ناسازگاریِ نگرشِ جنسی در زنان پیش‌بینی‌کننده بودند، بیش از دین یا تحصیلات.
اتکینز، بائوکام و جاکوبسن (۲۰۰۱) با داده‌هایِ پیمایشِ اجتماعیِ عمومیِ ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۶ دیدند سابقهٔ طلاق، تحصیلات، سنِ نخستین ازدواج و دو متغیرِ فرصت (درآمد و وضعیتِ شغلی) با احتمالِ خیانت مرتبط بودند. آلن و همکاران (۲۰۰۵) هم در یک مرورِ مفهومی، عوامل را به سه سطحِ فردی، رابطه‌ای و بافتی تقسیم کردند. هیچ‌کدام برایِ «پیش‌بینیِ یک نفرِ مشخص» کافی نیستند.
انگیزه‌ها و تکرار
سلترمن و همکاران (۲۰۱۹) هشت انگیزه یافتند، از خشم و فقدانِ عشق تا تنوع‌طلبی و موقعیت. اگر انگیزهٔ خیانت «کمبودی در رابطه» بود و آن حل شد، خطر ممکن است کم شود؛ اگر انگیزه ویژگیِ فرد یا موقعیتی تکرارشونده بود، باید مستقیم به آن پرداخت. به همین دلیل پرسشِ «چرا؟» پیش‌شرطِ پیش‌گیری است، نه توجیه.
نشانههایِ خطرِ بیشتر و کمتر
خطرِ بیشتر: توضیحِ متغیر یا دفاعی، سرزنشِ شما، نبودِ تغییرِ رفتار، تماسِ ادامه‌دار با فردِ سوم، میلِ اندک به فهمِ علت، سابقهٔ چند رابطهٔ پنهان. خطرِ کمتر: مسئولیتپذیریِ روشن، قطعِ کاملِ تماس، شفافیتِ داوطلبانه، همکاری با درمان، تغییر در موقعیت‌هایِ پرخطر و پایداریِ اینها در گذرِ ماهها.
مقاله‌هایِ «عواملِ محافظت‌کننده در برابرِ تکرارِ خیانت» و «ثباتِ رفتاری و بازسازیِ اعتماد» این نشانه‌ها را مفصل‌تر می‌گویند.
اگر شما کسی هستید که خیانت‌دیده‌اید و می‌ترسید تکرار شود
ترس طبیعی است و نشانهٔ ضعف نیست. کارآمدتر از پیش‌بینیِ آینده، نگاه به نشانههایِ امروز است: آیا شفافیت و مسئولیت‌پذیری ادامه دارد؟ آیا تغییرات پایدارند یا فقط وقتی شما نگرانید دیده می‌شوند؟ می‌توانید با همسرتان چک‌این‌هایِ مرتب (گفت‌وگوی هفتگی دربارهٔ احساس و رفتار) بگذارید و با مشاور شرایطِ ماندن را روشن کنید.
همچنین آستانهٔ شخصیِ خودتان را بنویسید: «اگر فلان اتفاق افتاد، تصمیمم این است». این به شما احساسِ کنترل می‌دهد، بدونِ آنکه بازرسیِ دائم شود.
اگر شما کسی هستید که خیانت کرده‌اید و می‌خواهید تکرار نشود
فهمِ صادقانهٔ «چرا؟» اولین گام است: چه نیازی را رابطهٔ بیرونی برآورده می‌کرد؟ چه موقعیت‌هایی خطرناک‌اند؟ سپس پروتکل: تماسِ قطع، حذفِ ماشه‌ها، شفافیتِ داوطلبانه، حمایتِ درمانی. در بستهٔ «درمانِ فردِ خیانت‌کرده» اینها را گام‌به‌گام می‌نویسیم. تعهدِ کلامی بدونِ ساختار کافی نیست.
هشدار دربارهٔ برچسب‌زدن
عبارتِ «یک بار خیانتکار، همیشه خیانتکار» می‌تواند هم آسیب‌زا باشد و هم به‌ضرر خودِ رابطه؛ چون به فردی که واقعاً تغییر کرده، فرصتی برایِ اثبات نمی‌دهد و به فردی که تغییر نکرده، توجیهی می‌دهد. برچسب به‌جای رفتار می‌نشیند.
پیشنهادِ عملی: به‌جای برچسب، به شواهدِ قابلِ‌مشاهده نگاه کنید و مرزهایی بگذارید که اگر تکرار شد، چه خواهد شد. این هم شما را از ترسِ دائمی آزاد میکند و هم به او پیامِ روشن می‌دهد که مسئولیت بر عهدهٔ اوست.
تصمیم‌گیریِ شما: بیشتر از احتمال
حتی اگر خطرِ آماریِ تکرار پایین باشد، تصمیمِ شما به ارزش‌ها و تحملتان هم بستگی دارد. برخی افراد حتی با احتمالِ پایین، نمی‌توانند در رابطه بمانند؛ برخی با احتمالِ بالا هم آماده‌اند تلاش کنند. هیچ‌کدام غلط نیست. مقالهٔ «ارزش‌ها و تصمیم‌گیری برایِ ماندن یا جدایی» را ببینید.
منابع
- Knopp, K., Scott, S., Ritchie, L., Rhoades, G. K., Markman, H. J., & Stanley, S. M. (2017). Once a cheater, always a cheater? Serial infidelity across subsequent relationships. Archives of Sexual Behavior, 46(8), 2301–2311.
- Mark, K. P., Janssen, E., & Milhausen, R. R. (2011). Infidelity in heterosexual couples: Demographic, interpersonal, and personality-related predictors of extradyadic sex. Archives of Sexual Behavior, 40(5), 971–982.
- Atkins, D. C., Baucom, D. H., & Jacobson, N. S. (2001). Understanding infidelity: Correlates in a national random sample. Journal of Family Psychology, 15(4), 735–749.
- Allen, E. S., Atkins, D. C., Baucom, D. H., Snyder, D. K., Gordon, K. C., & Glass, S. P. (2005). Intrapersonal, interpersonal, and contextual factors in engaging in and responding to extramarital involvement. Clinical Psychology: Science and Practice, 12(2), 101–130.
- Selterman, D., Garcia, J. R., & Tsapelas, I. (2019). Motivations for extradyadic infidelity revisited. Journal of Sex Research, 56(3), 273–286.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا درست است که «یک بار خیانتکار، همیشه خیانتکار»؟
نه بهصورتِ مطلق. پژوهشِ کنوپ و همکاران (۲۰۱۷) نشان داد سابقهٔ خیانت در رابطهٔ اول، احتمالِ خیانت در رابطهٔ بعدی را حدود سه برابر کرد؛ ولی بسیاری از افراد دوباره خیانت نکردند. سابقه خطر را بالا میبرد، حکم نیست؛ فهمِ علت و تغییرِ واقعی خطر را کم میکند.
از کجا بفهمم همسرم که یک بار خیانت کرد دوباره خیانت نمیکند؟
نمیتوان با قطعیت فهمید. اما نشانههایِ امیدوارکننده اینهاست: مسئولیتپذیریِ بدونِ توجیه، قطعِ کاملِ تماس، شفافیتِ داوطلبانه، همکاری با درمان و پایداریِ اینها در گذرِ ماهها. بهجایِ تضمین، به الگوی رفتارِ امروز و آستانهٔ شخصیِ خودتان نگاه کنید.
چه چیزی خطرِ تکرارِ خیانت را کم میکند؟
فهمِ صادقانهٔ «چرا؟»، قطعِ ارتباط با فردِ سوم، شناساییِ موقعیت‌هایِ پرخطر و پروتکلِ شخصی، شفافیت و پاسخ‌گویی، درمانِ فردی یا زوجی و کار روی کمبودهایِ رابطه. هیچ‌کدام تضمین نیستند؛ ولی هرچه چند مورد با هم و پایدار باشند، احتمالِ تکرار کمتر می‌شود.
خیانتِ مجدد چیست و چه نشانه‌هایی دارد؟
خیانتِ مجدد یعنی تکرارِ خیانت پس از کشف، عذرخواهی یا حتی درمان. نشانههایِ هشداردهنده: پنهان‌کاریِ دوباره، ناتوانی از توضیحِ شفافِ گذشته، قطع‌نکردنِ ارتباط با نفرِ قبلی، دفاعی‌شدن به‌جای مسئولیت‌پذیری و بی‌میلی به همکاری با مشاور. هیچ نشانه‌ای به‌تنهایی پیش‌بینیِ قطعی نیست؛ بهتر است الگوی رفتار را در طولِ زمان ببینید، نه یک موقعیت را.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانت‌کرده
برایِ کسی که خیانت کرده و می‌خواهد مسئولیتش را کامل بپذیرد. اگر هنوز دنبالِ توجیه یا تقسیمِ تقصیر هستید، این دوره کمکی نمیکند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
- جلسهٔ ۸ مسیرِ خیانت‌کرده — شناساییِ موقعیت‌هایِ پرخطر و نوشتنِ پروتکل
- جلسهٔ ۷ مسیرِ خیانت‌کرده — شفافیتِ پیشنهادشده در برابرِ مطالبه‌شده
- عواملِ محافظت‌کننده در برابرِ تکرارِ خیانت
- ثباتِ رفتاریِ همسرِ خیانت‌کرده و بازسازیِ اعتماد
- آیا خیانت فقط یک بار اتفاق می‌افتد؟
- ارزش‌ها و تصمیم‌گیری برایِ ماندن یا جدایی پس از خیانت
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع