مشکل در رسیدن به اوج (ارگاسم) در زنان: وقتی لذت هست ولی اوج نمی‌آید
«همه‌چیز خوب است، ولی به جایی نمی‌رسد»، «ادا درمی‌آورم که او ناراحت نشود»، «شاید من اصلاً نمی‌توانم». زنانِ زیادی ساکت از این مسئله رنج می‌برند و بسیاری هرگز با کسی در میان نمی‌گذارند. این مقاله می‌گوید مشکل در اوجگرفتن دقیقاً چیست، چه چیزهایی در آن نقش دارد، چرا فشار و تلاش بیشتر معمولاً بدتر میکند و چه درمان‌هایی شواهدِ بهتری دارند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۶ مهر ۱۴۰۵
چه زمانی مشکل در اوجگرفتن یک «اختلال» است؟
DSM-5-TR «اختلالِ ارگاسمیِ زنان» را این‌گونه تعریف میکند: تأخیرِ محسوس، کمتکراری یا نبودِ اوج، یا کاهشِ شدیدِ شدتِ آن، در ۷۵ تا ۱۰۰ درصدِ موقعیتهایِ جنسی، دستکم شش ماه و همراه با آشفتگیِ قابلِتوجه (American Psychiatric Association, 2022). اگر اوج در همهٔ موقعیتها نیست ولی ناراحت نیستید، این لزوماً اختلال نیست.
تجربهٔ اوج بین زنان بسیار متفاوت است؛ بعضی تقریباً همیشه، بعضی گاهی، بعضی فقط با نوعی تحریکِ خاص، و بعضی هرگز آن را تجربه نکرده‌اند. «رسیدن» در رابطهٔ نفوذی تنها معیارِ سلامتِ جنسی نیست.
فشارِ «باید برسم» دقیقاً مانعِ رسیدن است
همان سازوکاری که در اضطرابِ عملکرد دیدیم، اینجا هم کار میکند: وقتی توجه از حس‌ها به ارزیابیِ خود میرود («چقدر طول کشید؟ او خسته نشد؟ چرا نمیشود؟»)، بدن از مسیرِ برانگیختگی دور میشود. مسترز و جانسون این حالتِ تماشاگریِ درونی را «ناظر شدن بر خود» نامیدند (Masters & Johnson, 1970).
تلاشِ بیشتر برایِ «رسیدن»، فشار را بالا میبرد و اوجگرفتن را دورتر میکند. اوج نتیجهٔ رهاشدن است، نه نتیجهٔ کوشش.
علت‌ها: بدن، ذهن و رابطه
عاملهایِ جسمی و دارویی (برخی ضدافسردگیها، تغییراتِ هورمونی، یائسگی، بیماری‌هایِ عصبی یا عروقی، درد) می‌توانند دخیل باشند. عاملهایِ روانی: اضطراب، افسردگی، شرم از بدن، تجربهٔ آزار یا تروما، باورهایِ فرهنگی و مذهبی که لذتِ زن را گناه یا مایهٔ شرم می‌دانند، و ناآشنایی با بدنِ خود. عاملهایِ رابطهای: خشم یا بی‌اعتمادی، بیتوجهی به نیازهایِ زن، و نبودِ گفتوگو.
بسیاری از زنان به «تحریکِ کافی» نیاز دارند و رابطهٔ نفوذی تنها برایِ بعضی به اوج می‌رسد. اگر شریک چنین نیازی را نمی‌داند و نمی‌پرسد، مشکل در «آگاهی و ارتباط» است نه در بدنِ زن.
اول، شناختنِ بدنِ خود
در بسیاری از برنامه‌هایِ روان‌درمانی، بخشی از کار این است که زن با آرامش و بدونِ قضاوت بدنِ خود را بشناسد: چه لمس و ریتمی برایش لذت‌بخش است، چه چیزی توجه را پراکنده میکند. این شناخت بعداً به شریک منتقل میشود.
این آموزش با اطلاعاتِ درست دربارهٔ آناتومی و پاسخِ جنسی همراه است و از باورهایِ غلطی مثلِ «اوجِ واقعی فقط با نفوذ است» فاصله میگیرد.
شواهدِ درمان
فراتحلیلی بر ۲۰ کارآزمایِ تصادفیشده نشان داد مداخله‌هایِ روانشناختی بر شدتِ علائمِ جنسی اثرِ متوسط داشتند (d برابرِ ۰٫۵۸) و شواهد برایِ اختلالِ ارگاسمیِ زنان و اختلالِ میلِ جنسیِ کم در زنان از بقیهٔ اختلالات قویتر بود (Frühauf et al., 2013). نتیجه‌اش این است که اگر مشکل شما اوجنگرفتن است، شانسِ بهبود با کمک متخصص خوب است.
البته نتیجهٔ هر فرد متفاوت است و درمان‌ها باید با نظارتِ درمانگر و متناسب با علتِ مشکل انتخاب شوند.
ادا درآوردن: چرا بهتر است نه؟
ادا درآوردنِ اوج برایِ حفظِ آرامشِ شریک رایج است، ولی دو هزینه دارد: شریک اطلاعاتِ غلط میگیرد و فکر میکند کارش درست است، و زن درگیرِ نمایش میشود و بیشتر از حس‌ها دور میشود. آغازِ گفتوگوی صادقانه ولی بدونِ سرزنش («می‌خواهم با هم کشف کنیم چه چیزی برایم بهتر است») گامی است که کمک میکند.
اگر شریکِ توایید
اوج را «نمره‌ای» برایِ خودتان نکنید. بپرسید، گوش بدهید، به لمس و ریتمی که او می‌گوید برگردید و رابطه را به نفوذ محدود نکنید. فشار و شوخیِ تحقیرآمیز مسئله را بدتر میکند. اگر شما اضطرابی دارید، آن را هم بگویید.
چه وقت کمک بگیریم؟
اگر مشکل چند ماه ادامه دارد یا آزارتان می‌دهد، یا با درد، افسردگی، تروما یا مصرفِ داروی جدید همراه است، ابتدا پزشک و سپس درمانگرِ جنسی یا روان‌درمانگر می‌تواند کمک کند. این مقاله جایگزینِ ارزیابیِ بالینی نیست.
منابع
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
- Frühauf, S., Gerger, H., Schmidt, H. M., Munder, T., & Barth, J. (2013). Efficacy of psychological interventions for sexual dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Archives of Sexual Behavior, 42(6), 915–933.
- Masters, W. H., & Johnson, V. E. (1970). Human sexual inadequacy. Little, Brown.
پرسش‌هایِ کوتاه
اختلالِ ارگاسمیِ زنان یعنی چه؟
طبقِ DSM-5-TR یعنی تأخیرِ محسوس، کمتکراری یا نبودِ اوج، یا کاهشِ شدیدِ شدتِ آن در ۷۵ تا ۱۰۰ درصدِ موقعیتهایِ جنسی، دستکم شش ماه و همراه با آشفتگیِ قابلِتوجه. اگر اوج در همهٔ موقعیتها نیست ولی ناراحت نیستید، لزوماً اختلال نیست.
چرا فشارِ «باید برسم» اوج را دورتر میکند؟
چون توجه از حسهایِ بدن به ارزیابیِ خود میرود («چقدر طول کشید؟ چرا نمیشود؟»). مسترز و جانسون این حالت را ناظر شدن بر خود نامیدند. تلاشِ بیشتر فشار را بالا میبرد؛ اوج نتیجهٔ رهاشدن و حضور است نه نتیجهٔ کوشش.
علتِ مشکل در اوجگرفتن چیست؟
ترکیبی از عاملهایِ جسمی و دارویی (برخی ضدافسردگیها، تغییراتِ هورمونی، درد)، روانی (اضطراب، افسردگی، شرمِ بدن، تروما، باورهایِ فرهنگی) و رابطهای (خشم، بیتوجهی به نیازها، نبودِ گفتوگو). بسیاری از زنان به تحریکِ کافیِ مستقیم نیاز دارند و رابطهٔ نفوذی برایِ همه کافی نیست.
آیا درمانهایِ روانشناختی برایِ اوجنگرفتن مؤثر است؟
بله. فراتحلیلی بر ۲۰ کارآزمایِ تصادفیشده نشان داد شواهد برایِ اختلالِ ارگاسمیِ زنان و اختلالِ میلِ جنسیِ کم در زنان از بقیهٔ اختلالات قویتر است و اثرِ کلیِ مداخلهها متوسط بود. نتیجهٔ هر فرد متفاوت است و درمان با نظارتِ متخصص انجام میشود.
ادا درآوردنِ اوج چه ضرری دارد؟
شریک اطلاعاتِ غلط میگیرد و فکر میکند کارش درست است، و زن درگیرِ نمایش میشود و بیشتر از حسهایِ خود دور میماند. گفتوگوی صادقانه و بدونِ سرزنش دربارهٔ آنچه لذتبخشتر است، کمککنندهتر است.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ رضایتِ زوجی از صمیمیتِ جنسی
برایِ زوجی که می‌خواهند رضایتِ کلی‌شان از صمیمیتِ جنسی را با گفتوگو و تمرینِ ساختاریافته بهتر کنند — نه ابزارِ تشخیص یا درمانِ یک اختلالِ کارکردِ جنسیِ مشخص (برایِ آن، ارزیابیِ پزشکی/تخصصیِ حضوری لازم است؛ محتوایِ مرجعِ بالینیِ همین موضوع را هم در دورهٔ dsmReference، ویژهٔ همکاران، می‌بینید).
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- اختلالِ نعوظ: چه زمانی ریشه‌اش در بدن است و چه زمانی در ذهن؟
- وژینیسم و اختلالِ درد و نفوذ: چرا بدن «نه» می‌گوید و چه درمانی دارد؟
- انزالِ زودرس: چند دقیقه «زود» است و چه کمکی از روان‌درمانی برمی‌آید؟
- لحنِ تند، نیش و کنایه: چرا بعضی‌ها این‌طور حرف می‌زنند و چه شخصیتی دارند؟
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟