کمشدنِ میلِ جنسی در زنان: همیشه «اختلال» نیست؛ چرا رخ می‌دهد و چه کمک میکند؟
«دیگر هیچ حسی ندارم»، «به او هم می‌گویم خسته‌ام، ولی واقعاً دلم نمی‌خواهد» یا «مشکل از من است؟». زنان زیادی این جمله‌ها را فقط با خودشان یا در مطب می‌گویند. پیش از آنکه بگوییم چه کار کنیم، دو پرسش مهم است: این کاهشِ میل واقعاً مشکل است یا با الگوی طبیعیِ میل در بسیاری از زنان هم‌خوان است؟ و اگر مشکل است، چه چیزی پشت آن است؟
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۶ مهر ۱۴۰۵
میلِ کم چه زمانی «اختلال» تلقی میشود؟
در DSM-5-TR تشخیصِ «اختلالِ علاقه و برانگیختگیِ جنسیِ زنان» وقتی مطرح است که دستکم سه نشانه از شش نشانه برای حداقل شش ماه وجود داشته باشد، از جمله نبود یا کاهشِ علاقه به فعالیتِ جنسی، افکار و خیالاتِ جنسی، آغازگری و پاسخ به پیشنهادِ شریک، یا لذت در بیشترِ تماس‌ها؛ و این وضع آشفتگیِ قابلِتوجه ایجاد کند (American Psychiatric Association, 2022).
نکتهٔ مهم «آشفتگی» است. زنی که میلِ کمی دارد ولی از رابطه و زندگی‌اش راضی است و ناراحت نیست، لزوماً مشکل ندارد؛ و عکسِ آن هم ممکن است.
دو شکلِ میل: خودانگیخته و پاسخگو
رزماری باسون (Basson) توضیح داد که در بسیاری از زنان، بهویژه در رابطههایِ طولانی، میل اغلب پیش از نزدیکی بهشکلِ «هوس» ظاهر نمیشود. زن با دلایلی مثلِ نزدیکی عاطفی یا خواستنِ صمیمیت وارد رابطه میشود، و میل در پاسخ به تماس و برانگیختگی پدید میآید (Basson, 2000). پس انتظارِ اینکه «اول میل بیاید و بعد نزدیکی» برایِ بسیاری از زنان با تجربهٔ واقعی نمی‌خواند.
این به معنایِ نادیده‌گرفتنِ میل نیست؛ یعنی «نبودِ هوسِ ابتدایی» بهتنهایی نشانهٔ خرابی نیست. مهم این است که بعد از شروعِ نزدیکی در شرایطِ مناسب، لذت و تمایل شکل بگیرد یا نه.
چه چیزهایی میل را کم می‌کنند؟
علت معمولاً چندگانه است: خستگی و بارِ ذهنیِ مراقبت (بچه، خانه، کار)، استرسِ مزمن و کمخوابی، افسردگی و اضطراب، بارداری، پس از زایمان و شیردهی، یائسگی، برخی داروها (مثلاً بعضی ضدافسردگی‌ها و داروهایِ هورمونی)، دردِ هنگامِ نزدیکی، و بیماریهایِ جسمی.
در سطحِ رابطه: تعارضِ حلنشده، ناکامی از نیازهایِ عاطفی، خشم یا بیاعتمادی (برای نمونه پس از خیانت)، نبودِ حس امنیت، و رابطه‌ای که در آن نزدیکی را «وظیفه» یا «چانه‌زنی» کرده‌اند. در نگاهِ زنان، میل بسیار به زمینه حساس است: همان فرد، در رابطه‌ای امن و آرام، میلِ متفاوتی دارد.
اول پزشک، بعد روان‌درمانی
اگر کاهشِ میل تازه است یا با تغییر در چرخهٔ قاعدگی، دردِ هنگام نزدیکی، خستگیِ غیرعادی، تغییرِ وزن یا مصرفِ داروی جدید همراه است، ابتدا باید پزشک (زنان، غدد یا پزشکِ عمومی) علل جسمی و دارویی را بررسی کند. تصمیم دربارهٔ هورمون یا تغییرِ دارو فقط با پزشک است.
درمان‌هایِ روانشناختی چه شواهدی دارند؟
یک فراتحلیل ۲۰ کارآزمایِ تصادفیشده را که مداخلهٔ روانشناختی را با فهرستِ انتظار مقایسه می‌کردند بررسی کرد. اثرِ کلی بر شدتِ علائم متوسط بود (d برابرِ ۰٫۵۸) و شواهد برایِ اختلالِ میلِ جنسیِ کم در زنان و مشکل در اوج‌گرفتن از بقیه قویتر بود (Frühauf et al., 2013).
یک برنامهٔ گروهیِ مبتنی بر ذهنآگاهی با چهار جلسهٔ ۹۰ دقیقه‌ای برایِ ۱۱۷ زن با میلِ کمِ مزمن، با بهبودِ میل و جنبه‌هایِ دیگرِ کارکردِ جنسی گزارش شده است (Brotto & Basson, 2014). ذهنآگاهی یعنی آموختنِ توجه بدونِ قضاوت به حس‌هایِ بدن، که با آنچه در مقالهٔ اضطرابِ عملکرد گفتیم هم‌خوان است.
چه چیزهایی در عمل کمک میکند؟
زمینه را بسازید، نه فقط «حال»: خواب، کاهشِ بارِ خانه‌داری، زمانِ آرام و بدونِ مزاحمت، و مکالمه‌هایی که پیش از رابطه گرم و بدونِ انتقاد باشد. با خودتان قرار بگذارید که شروعِ نزدیکی «تعهد به رابطهٔ کامل» نیست؛ اگر لذتی شکل نگرفت، می‌توان توقف کرد.
با شریک صریح و بدونِ تقصیر صحبت کنید: چه چیزی میل را زنده میکند، چه چیزی آن را می‌کشد. مراقب باشید «نه» گفتن همیشه امن باشد؛ زنی که می‌داند اجباری نیست، راحت‌تر به «بله» نزدیک میشود.
اگر شریکِ توایید
فشار، قهر یا مقایسه نتیجهٔ معکوس دارد. نزدیکی عاطفی، کمک در بارِ زندگی و پذیرفتنِ «نه» بدونِ آزردگی، بیشتر از هر ترفندی میل را تقویت میکند. اگر تفاوتِ میلِ شما دو نفر منبعِ دعواست، مقالهٔ «تفاوتِ میلِ جنسی در رابطه» را هم بخوانید.
چه وقت کمک بگیریم؟
اگر کاهشِ میل چند ماه ادامه دارد، برایتان یا رابطه آزاردهنده است، یا با افسردگی، درد، تروما یا تعارضِ شدید همراه است، بهتر است با پزشک و درمانگرِ جنسی یا روان‌درمانگر مشورت کنید. این مقاله جایگزینِ ارزیابیِ بالینی نیست.
منابع
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
- Basson, R. (2000). The female sexual response: A different model. Journal of Sex & Marital Therapy, 26(1), 51–65.
- Brotto, L. A., & Basson, R. (2014). Group mindfulness-based therapy significantly improves sexual desire in women. Behaviour Research and Therapy, 57, 43–54.
- Frühauf, S., Gerger, H., Schmidt, H. M., Munder, T., & Barth, J. (2013). Efficacy of psychological interventions for sexual dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Archives of Sexual Behavior, 42(6), 915–933.
پرسش‌هایِ کوتاه
کمشدنِ میلِ جنسی در زنان همیشه اختلال است؟
نه. طبقِ DSM-5-TR تشخیص نیازمندِ دستکم سه نشانه از شش نشانه برایِ حداقل شش ماه و آشفتگیِ قابلِتوجه است. زنی که میلِ کمی دارد ولی از زندگی و رابطهاش راضی است و ناراحت نیست، لزوماً مشکل ندارد.
میلِ پاسخگو یا همان میلِ بعد از شروع چیست؟
در بسیاری از زنان، بهویژه در رابطههایِ طولانی، میل پیش از نزدیکی بهشکلِ هوسِ خودانگیخته ظاهر نمیشود. زن به دلایلی مثلِ صمیمیتِ عاطفی وارد نزدیکی میشود و میل در پاسخ به تماس و برانگیختگی پدید میآید. این الگو طبیعی است و بهتنهایی نشانهٔ مشکل نیست.
چه چیزهایی میلِ زنان را کم میکند؟
خستگی و بارِ ذهنی، استرس و کمخوابی، افسردگی و اضطراب، بارداری و پس از زایمان، یائسگی، برخی داروها، دردِ هنگامِ نزدیکی و بیماریهایِ جسمی؛ و در رابطه، تعارضِ حلنشده، خشم یا بیاعتمادی و نبودِ احساسِ امنیت. معمولاً چند عامل با هم دخیلاند.
درمانِ روانشناختیِ کممیلی شواهد دارد؟
بله. فراتحلیلی بر ۲۰ کارآزمایِ تصادفیشده اثرِ متوسطِ مداخلههایِ روانشناختی را نشان داد (d برابرِ ۰٫۵۸) و شواهد برایِ اختلالِ میلِ جنسیِ کم در زنان از بیشترِ اختلالاتِ دیگر قویتر بود. یک برنامهٔ گروهیِ ذهنآگاهی نیز با بهبودِ میل گزارش شده است.
برایِ کممیلی کِی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر کاهشِ میل تازه است یا با تغییرِ قاعدگی، درد، خستگیِ غیرعادی، تغییرِ وزن یا مصرفِ داروی جدید همراه است، ابتدا پزشک علل جسمی و دارویی را بررسی کند. اگر چند ماه ادامه دارد و آزارتان می‌دهد، درمانگرِ جنسی یا روان‌درمانگر هم کمک میکند.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ رضایتِ زوجی از صمیمیتِ جنسی
برایِ زوجی که می‌خواهند رضایتِ کلی‌شان از صمیمیتِ جنسی را با گفت‌وگو و تمرینِ ساختاریافته بهتر کنند — نه ابزارِ تشخیص یا درمانِ یک اختلالِ کارکردِ جنسیِ مشخص (برایِ آن، ارزیابیِ پزشکی/تخصصیِ حضوری لازم است؛ محتوایِ مرجعِ بالینیِ همین موضوع را هم در دورهٔ dsmReference، ویژهٔ همکاران، می‌بینید).
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- مشکل در رسیدن به اوج (ارگاسم) در زنان: وقتی لذت هست ولی اوج نمی‌آید
- اختلالِ نعوظ: چه زمانی ریشه‌اش در بدن است و چه زمانی در ذهن؟
- وژینیسم و اختلالِ درد و نفوذ: چرا بدن «نه» می‌گوید و چه درمانی دارد؟
- انزالِ زودرس: چند دقیقه «زود» است و چه کمکی از روان‌درمانی برمی‌آید؟
- لحنِ تند، نیش و کنایه: چرا بعضی‌ها این‌طور حرف می‌زنند و چه شخصیتی دارند؟