سبک‌هایِ دلبستگی و خیانت: چه کسانی بیشتر در معرضِ لغزش‌اند؟
آیا افرادِ «اجتنابی» بیشتر خیانت میکنند؟ آیا «اضطرابی‌ها» برایِ تأیید به دنبالِ دیگری می‌روند؟ سبک‌هایِ دلبستگی یکی از محبوب‌ترین چارچوب‌ها برایِ فهمِ رابطه است و در پژوهشِ خیانت هم به کار رفته. این مقاله می‌گوید پژوهش دقیقاً چه یافته، چه چیزی هنوز روشن نیست و این دانسته‌ها را چطور بدونِ برچسب‌زنی به کار ببریم. فراموش نکنید: سبکِ دلبستگی «سرنوشت» نیست؛ اکثرِ افرادِ دارایِ دلبستگیِ ناایمن خیانت نمی‌کنند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۸ مهر ۱۴۰۵
دلبستگی در یک پاراگراف
نظریهٔ دلبستگیِ بزرگسالان می‌گوید روابطِ عاطفیِ ما از همان سازوکارِ دلبستگیِ کودکی تأثیر می‌گیرد؛ افراد تفاوت دارند در اینکه به نزدیکی نیاز و راحتی دارند یا از آن می‌ترسند (Hazan & Shaver, 1987). در بزرگسالی معمولاً سه سبکِ «ایمن»، «اضطرابی» (ترسِ از رهاشدن) و «اجتنابی» (ناراحتی از نزدیکیِ زیاد) را توصیف میکنند. (جزئیات در مقالهٔ «سبک‌هایِ دلبستگی: راهنمایِ کامل».)
دلبستگیِ اجتنابی: تعهدِ کمتر، توجهِ بیشتر به گزینه‌هایِ دیگر
دیوال و همکاران در هشت مطالعه نشان دادند دلبستگیِ اجتنابی با تعهدِ کمتر به شریک و در نتیجه علاقهٔ بیشتر به گزینه‌هایِ عاطفیِ دیگر و احتمالِ بیشترِ خیانت همراه است (DeWall et al., 2011). منطق: کسی که نزدیکیِ زیاد را ناراحت‌کننده می‌داند، بیشتر «فاصله» نگه می‌دارد و گزینه‌هایِ دیگر را دورتر نمی‌بیند.
آلن و باکام هم نشان دادند افرادِ دارایِ سبکِ دوری‌گزین انگیزه‌هایِ استقلال‌محور بیشتری برایِ درگیریِ بیرونی گزارش میکنند (Allen & Baucom, 2004).
دلبستگیِ اضطرابی: تأیید و صمیمیتِ جایگزین
پژوهشِ طولی بر زوجهایِ تازهازدواجکرده، دلبستگیِ اضطرابی را با خیانتِ بعدی مرتبط یافت؛ نویسندگان توضیح دادند افرادِ اضطرابی احساس میکنند نیازِ صمیمیتشان در رابطهٔ فعلی برآورده نمیشود و گاهی از رابطهٔ جنسی برایِ جبرانش بهره می‌برند (Russell et al., 2013). در آن پژوهش، رابطهٔ دوری‌گزینی با خیانت در همهٔ تحلیل‌ها یکسان نبود.
در پژوهشِ آلن و باکام نیز سبک‌هایِ نگران و ترسان انگیزه‌هایِ صمیمیت‌محور (و در دانشجویان عزتِ‌نفس‌محور) بیشتری گزارش کردند (Allen & Baucom, 2004).
دلبستگیِ بی‌نظم و ایمن
دلبستگیِ بی‌نظم (آمیزه‌ای از ترس از نزدیکی و ترس از رهاشدن) گاهی با الگوی «نزدیک-دور» توصیف می‌شود. در منابعِ بالا شاهدِ مستقیمی دربارهٔ رابطهٔ این سبک با خیانت نیست؛ پس نمی‌توان دربارهٔ آن حکمی داد.
دربارهٔ دلبستگیِ ایمن هم در این منابع شاهدی نیست که آن را «تضمینِ وفاداری» بدانیم؛ عواملِ دیگر (فرصت، کیفیتِ رابطه، ارزش‌ها) هم نقش دارند.
حدِ شواهد: چه چیزی را نباید نتیجه گرفت
• همبستگی، نه علّیت. این مطالعه‌ها «ارتباط» می‌بینند. دلبستگی یکی از چند عاملِ مؤثر است و عواملِ دیگر (فرصت، کیفیتِ رابطه، شخصیت) هم هستند.
• اندازهٔ نمونه‌ها و نوعِ آن‌ها. بسیاری از مطالعه‌ها بر دانشجویان بوده و نتایج را به زوجهایِ متأهل تعمیم دادن محتاط‌انه است. به همین دلیل پژوهشِ تازه‌ازدواج‌کرده‌ها ارزشمند است.
• اجتناب و اضطراب «برچسب» نیستند. یک نفر در رابطه‌هایِ مختلف ممکن است سبک‌هایِ متفاوت نشان دهد.
• اکثرِ افرادِ دارایِ دلبستگیِ ناایمن خیانت نمی‌کنند. این پژوهش‌ها احتمالِ بیشتر را نشان می‌دهند، نه قطعیت.
این دانسته‌ها را چطور به کار ببریم؟
اگر الگویِ اجتنابی دارید: مراقبِ «فاصله» باشید. وقتی رابطه جدی‌تر می‌شود و دلتان می‌خواهد فرار کنید، قبل از اقدام بگویید «دارم احساسِ فاصله میکنم.» گزینه‌هایِ بیرونی را دورتر نگه دارید.
اگر الگویِ اضطرابی دارید: نیازِ به تأیید را از شریک بخواهید، نه از دیگران. «امشب به اطمینان نیاز دارم» جملهٔ سالمی است. اگر نمی‌توانید، با درمانگر کار کنید.
اگر شریکتان خیانت کرده: نمی‌توانید با «سبکِ دلبستگی» رفتار را توجیه کنید یا خودتان را سرزنش کنید. فهمِ الگو کمک میکند، مسئولیت را برنمیدارد.
در رابطه: گفت‌وگو دربارهٔ نیازهایِ دلبستگی و مرزها، پیش از بحران، بهترین پیشگیری است. (به مقالهٔ «توافقِ مرزهایِ وفاداری» رجوع کنید.)
چرا «انگیزه» مهم‌تر از «برچسب» است؟
یافتهٔ مشترکِ این پژوهش‌ها این است که سبکِ دلبستگی بیشتر «چرا»ی رفتار را روشن میکند تا «آیا». فردِ اجتنابی ممکن است به‌دنبالِ استقلال یا فاصله باشد و فردِ اضطرابی به‌دنبالِ تأیید و صمیمیتی که در رابطه نمی‌یابد؛ ولی هر دو می‌توانند همین نیاز را به شکلِ بی‌خطر (گفت‌وگو، مرز، درمان) برآورده کنند.
پس پرسشِ مفید برایِ هر نفر این است: «در رابطهٔ من، دلبستگیام چه چیزی را از من می‌خواهد؟» نه «سبکِ من کدام است؟»
نمونهٔ فرضی
دو زوج را تصور کنید. در زوجِ اول، مردی اجتنابی است: هر وقت همسرش بیشتر نزدیک می‌شود، او کارِ بیشتری برمی‌دارد و پیام‌هایِ کاری شبانه می‌فرستد. اگر نگوید «دارم فاصله می‌گیرم»، ممکن است توجهش به هم‌کارِ دلسوزی که فاصله نمی‌خواهد جلب شود.
در زوجِ دوم، زنی اضطرابی است: وقتی احساس میکند همسرش دور است، شدیداً به تأیید نیاز پیدا میکند. اگر نگوید «امشب اطمینان می‌خواهم»، ممکن است در توجهِ آنلاینِ یک غریبه آرامش بجوید. این‌ها نمونه‌هایِ فرضی‌اند و پیش‌بینی نیستند.
برایِ زوج‌ها: گفت‌وگو دربارهٔ نیازهایِ دلبستگی
هر نفر به این جمله‌ها پاسخ دهد: «وقتی احساس میکنم از تو دور می‌شوم، معمولاً …»، «چیزی که از تو در لحظهٔ ترس می‌خواهم، …»، «بزرگ‌ترین ترسم در رابطه …».
سپس دو نفر مرزهایِ مشترک بنویسند: چه رفتارهایی نشانهٔ فاصله است، چه رفتارهایی اطمینان میدهد، چطور وقتی نیاز داریم بگوییم. (به مقالهٔ «توافقِ مرزهایِ وفاداری» رجوع کنید.)
چه وقت کمکِ تخصصی لازم است؟
اگر الگوهایِ دلبستگی باعثِ بحرانِ مکرر، فاصلهٔ عمیق یا رفتارهایِ پرخطر شده‌اند، یا اگر خیانتی رخ داده و می‌خواهید ریشه‌ها را بفهمید، به درمانگرِ آشنا با رویکردهایِ دلبستگی (مثل EFT) مراجعه کنید. این مقاله جایگزینِ ارزیابیِ بالینی نیست.
منابع
- Allen, E. S., & Baucom, D. H. (2004). Adult attachment and patterns of extradyadic involvement. Family Process, 43(4), 467–488.
- DeWall, C. N., Lambert, N. M., Slotter, E. B., Pond, R. S., Jr., Deckman, T., Finkel, E. J., Luchies, L. B., & Fincham, F. D. (2011). So far away from one’s partner, yet so close to romantic alternatives: Avoidant attachment, interest in alternatives, and infidelity. Journal of Personality and Social Psychology, 101(6), 1302–1316.
- Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.
- Russell, V. M., Baker, L. R., & McNulty, J. K. (2013). Attachment insecurity and infidelity in marriage: Do studies of dating relationships really inform us about marriage? Journal of Family Psychology, 27(2), 242–251.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا افرادِ دارایِ دلبستگیِ اجتنابی بیشتر خیانت میکنند؟
در هشت مطالعه، دلبستگیِ اجتنابی با تعهدِ کمتر، علاقهٔ بیشتر به گزینه‌هایِ دیگر و احتمالِ بیشترِ خیانت همراه بود. اما این همبستگی است، نه سرنوشت، و اکثرِ افرادِ دارایِ این سبک خیانت نمی‌کنند. در یک پژوهشِ طولیِ دیگر، رابطهٔ دوری‌گزینی با خیانت در همهٔ تحلیل‌ها یکسان نبود.
دلبستگیِ اضطرابی چطور با خیانت مرتبط است؟
پژوهشِ طولی بر زوجهایِ تازهازدواجکرده، دلبستگیِ اضطرابی را با خیانتِ بعدی مرتبط یافت؛ نویسندگان توضیح دادند این افراد احساس میکنند نیازِ صمیمیتشان در رابطهٔ فعلی برآورده نمیشود و گاهی از رابطهٔ جنسی برایِ جبران استفاده میکنند. این هم یک ارتباط است نه علّیت.
آیا دلبستگیِ ایمن جلویِ خیانت را می‌گیرد؟
در منابعِ این مقاله شاهدی نیست که دلبستگیِ ایمن را «تضمینِ وفاداری» بدانیم. عواملِ دیگر مثلِ فرصت، کیفیتِ رابطه، شخصیت و ارزش‌ها هم نقش دارند؛ پس ایمن‌بودن را سپر ندانید و مرزها و گفت‌وگو را هم‌چنان جدی بگیرید.
با دانستنِ سبکِ دلبستگیام چه کنم؟
اگر اجتنابیاید، مراقبِ فاصله باشید و وقتی میلِ فرار دارید، بهجایِ اقدام بگویید «دارم احساسِ فاصله میکنم.» اگر اضطرابیاید، نیازِ به اطمینان را از شریک بخواهید، نه از دیگران. در هر دو حالت درمانگر میتواند الگو را روشن کند.
آیا میتوان با سبکِ دلبستگی خیانت را توجیه کرد؟
نه. دانستنِ الگو توضیح میدهد چرا فرد در معرضِ لغزش بود، اما مسئولیتِ انتخاب را برنمیدارد. «من اجتنابیام» نمیتواند عذرِ خیانت باشد؛ میتواند نقطهٔ شروعِ درمان و تغییر باشد. فهمِ الگو به همسرِ آسیبدیده هم نمیگوید «تقصیرِ تو بود»؛ فقط مسیرِ ترمیم و پیشگیری را روشن میکند.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
کارگاهِ تخصصیِ زوج‌درمانیِ هیجان‌محور (EFT)
برایِ روان‌شناسان، مشاوران و کارآموزانِ بالینی که می‌خواهند زوج‌درمانیِ هیجان‌محور را برایِ کار با زوج‌ها یاد بگیرند. اگر برایِ رابطه‌ی خودتان دنبالِ درمان هستید، دوره‌هایِ دیگر مناسب‌ترند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- گس‌لایتینگ در خیانت: وقتی فردِ خاطی شما را شکاک و مقصر جلوه میدهد
- خیانتِ تلافی‌جویانه: چرا «خیانت در برابرِ خیانت» زخم را درمان نمی‌کند؟
- بحرانِ میانسالی و خیانت: وقتی «خودِ فراموش‌شده» به رابطهٔ بیرونی می‌کشد
- آیا همهٔ مشکلاتِ بزرگسالی ما ریشه در تروما دارند؟ پژوهش چه می‌گوید
- تعریفِ مرزهایِ وفاداری: چرا باید پیش از بحران دربارهٔ «چه چیزی خیانت است» توافق کرد؟