چه زمانی باید به روانشناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع
بسیاری از مردم سال‌ها با مشکلی سر می‌کنند پیش از آنکه سراغِ متخصص بروند. پژوهشی بزرگ در آمریکا نشان داد میانگینِ تأخیر میانِ شروعِ اختلال و اولین مراجعه برایِ بعضی مشکلات (مثل اضطراب و افسردگی) سال‌ها بوده است (وانگ و همکاران، ۲۰۰۵). این مقاله می‌گوید کِی «وقتش است» و چرا انتظارِ بدترشدن لازم نیست.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۴ مهر ۱۴۰۵
مراجعه یعنی «دیوانه‌بودن»؟
نه. روانشناس فقط برایِ بیماری‌هایِ شدید نیست. همان‌طور که برایِ کمردردِ مزمن به پزشک مراجعه می‌کنید و منتظرِ فلج‌شدن نمی‌مانید، برایِ رنجِ روانی هم میشود زود اقدام کرد. بسیاری از مراجعان مشکلاتی دارند مثلِ استرس، مشکلِ رابطه، سوگ یا تصمیم‌گیریِ سخت.
با این حال، انگ (برچسبِ اجتماعی) یکی از موانعِ اصلیِ کمک‌خواستن است. مرورِ کلمنت و همکاران (۲۰۱۵) نشان داد نگرانی از برچسب‌خوردن با کمک‌نخواستن رابطه دارد. دانستنِ این مانع، اولین قدم برایِ عبور از آن است.
هشت نشانه‌یِ رایج که یعنی وقتِ کمک گرفتن رسیده
۱) رنج یا نگرانی بیش از چند هفته ادامه دارد و بهتر نمی‌شود. ۲) خواب، اشتها یا انرژی به‌شدت تغییر کرده. ۳) کار، تحصیل یا روابط تحتِ تأثیر قرار گرفته است. ۴) از چیزهایی که قبلاً لذت می‌بردید دیگر لذت نمی‌برید. ۵) به الکل، مواد یا رفتارهایِ افراطی پناه برده‌اید.
۶) دیگران نگران شده‌اند یا به شما می‌گویند تغییر کرده‌اید. ۷) افکارِ مزاحم، ترس یا وسواس وقتِ زیادی از شما می‌گیرد. ۸) تجربه‌یِ آسیبی (تصادف، خیانت، سوگ، خشونت) را پشت سر گذاشته‌اید و هنوز درگیرش هستید. برآوردنِ یکی از این‌ها لزوماً یعنی بیماری نیست، ولی دلیلِ کافی برایِ مشورت است.
وقتی فوری است
اگر به خودکشی یا آسیب به خود فکر می‌کنید، فردی را در خطر می‌بینید یا امنیتتان در رابطه تهدید میشود، منتظرِ وقتِ مشاوره نمانید. اگر افکارِ آسیب به خود دارید یا در خطرِ فوری هستید، همین حالا با اورژانسِ اجتماعی ۱۲۳ یا یک متخصصِ حضوری تماس بگیرید.
همچنین اگر صداهایی می‌شنوید که دیگران نمی‌شنوند، باورهایِ عجیبِ ترس‌آور پیدا کرده‌اید یا چند شب پیاپی اصلاً نخوابیده‌اید و حالتان به‌هم ریخته است، ارزیابیِ پزشکی و روان‌پزشکی فوری لازم است.
روانشناس، مشاور یا روانپزشک؟
روان‌شناسِ بالینی و مشاور با گفتوگو و روشهایِ درمانی کار می‌کنند و دارو تجویز نمی‌کنند. روانپزشک پزشک است و میتواند دارو تجویز کند. در بسیاری از مشکلات (اضطراب، افسردگیِ خفیف تا متوسط، مشکلاتِ رابطه) گفت‌وگودرمانی خط اول است؛ در مشکلاتِ شدیدتر ترکیبِ دارو و رواندرمانی لازم میشود.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، با یک روانشناس یا مشاورِ بالینی شروع کنید؛ اگر لازم بدانند، شما را برایِ ارزیابیِ دارویی به روانپزشک ارجاع می‌دهند.
اولین جلسه چه شکلی است؟
معمولاً مشاور درباره‌یِ مشکلِ شما، سابقه‌یِ زندگی، خواب و سلامتِ جسمی می‌پرسد، قوانینِ محرمانگی را توضیح میدهد و با شما هدفها را تعیین میکند. لازم نیست همه‌چیز را در جلسه‌یِ اول بگویید. جلسه‌یِ اول بیشتر آشنایی است.
پرسش‌هایی که می‌توانید بپرسید: «روشِ شما چیست؟»، «چند جلسه لازم می‌دانید؟»، «چگونه می‌فهمیم پیشرفت می‌کنیم؟». اگر بعد از دو سه جلسه احساس کردید رابطهیِ مناسبی شکل نگرفته، تعویضِ درمانگر عادی است و توهین به کسی نیست.
برایِ دیگری نگرانید؟ چطور پیشنهاد دهید
گاهی نگرانِ یکی از نزدیکان هستید که خودش مراجعه نمیکند. فشار و اصرار معمولاً نتیجه‌یِ عکس میدهد. به‌جایِ «تو مشکل داری»، از مشاهده‌یِ خودتان بگویید: «چند وقت است می‌بینم کم می‌خوابی و دلم برایت نگران شده.» این جمله قضاوت نمیکند و در را باز می‌گذارد.
پیشنهادِ مشخص و کوچک هم کمک میکند: «اگر دوست داری، با هم یک جلسه‌یِ آشنایی می‌گیریم.» آماده باشید که اولین پاسخ «نه» باشد؛ بذر کاشته شده است. اگر نگرانِ ایمنیِ او هستید، خودکشی را جدی بگیرید و بدونِ ترس از «دادنِ ایده» در موردش بپرسید؛ پرسیدنِ صریح خطر را بیشتر نمیکند و به او فرصتِ صحبت میدهد.
جمع‌بندی
نشانه‌هایِ لازمِ مراجعه معمولاً ساده‌اند: رنجی که بهتر نمی‌شود، اختلال در خواب و کار و روابط، یا افکارِ مزاحمی که دست از شما برنمی‌دارند. لازم نیست منتظرِ «خیلی بد شدن» بمانید؛ مراجعه‌یِ زودهنگام معمولاً درمان را ساده‌تر میکند.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، با یک جلسه‌یِ آشنایی شروع کنید. در بحران و خطرِ فوری، منتظرِ وقتِ مشاوره نمانید و با اورژانس یا خدماتِ اضطراری تماس بگیرید.
موانعِ رایج و پاسخ‌هایِ ساده
«وقت ندارم»: یک جلسه‌یِ آنلاین یک ساعت است و گاهی یک ساعتِ درست از ماه‌ها رنج جلوگیری میکند. «هزینه‌اش زیاد است»: بپرسید آیا خدماتِ کوتاه‌مدت یا گروهی هم دارند. «می‌ترسم قضاوت شوم»: مشاور برایِ قضاوت نیست و قوانینِ محرمانگی از شما محافظت میکند.
«خودم می‌توانم حل کنم»: گاهی می‌توانید، و خودیاری هم ارزشمند است. اما اگر چند هفته تلاشِ جدی کرده‌اید و تغییری نیست، کمک گرفتن ضعف نیست؛ مهارتِ انتخابِ ابزارِ درست است.
منابع
- Wang, P. S., Berglund, P., Olfson, M., Pincus, H. A., Wells, K. B., & Kessler, R. C. (2005). Failure and delay in initial treatment contact after first onset of mental disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 62(6), 603–613.
- Clement, S., Schauman, O., Graham, T., et al. (2015). What is the impact of mental health-related stigma on help-seeking? A systematic review of quantitative and qualitative studies. Psychological Medicine, 45(1), 11–27.
- Henderson, C., Evans-Lacko, S., & Thornicroft, G. (2013). Mental illness stigma, help seeking, and public health programs. American Journal of Public Health, 103(5), 777–780.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا برایِ رفتن به روانشناس باید مشکلِ بزرگی داشته باشم؟
خیر. بسیاری از مراجعان با مشکلاتی مثلِ استرس، مشکلِ رابطه، سوگ یا تصمیم‌گیریِ دشوار مراجعه می‌کنند. اگر مشکلی چند هفته ادامه یافته و بر خواب، کار یا روابطتان اثر گذاشته، مراجعه منطقی است. زودتر شروع‌کردن معمولاً درمان را کوتاه‌تر و ساده‌تر میکند.
تفاوتِ روانشناس و روانپزشک چیست؟
روانشناس یا مشاور با گفتوگو و روشهایِ درمانی کار میکند و دارو تجویز نمیکند. روانپزشک پزشک است و میتواند دارو بدهد. در بسیاری از مشکلات رواندرمانی خط اول است و در مشکلاتِ شدیدتر ترکیبِ هر دو لازم میشود. روانشناس در صورتِ لزوم شما را ارجاع میدهد.
اگر بعد از چند جلسه حس کنم درمان کمکی نمیکند چه کنم؟
این را با درمانگر در میان بگذارید؛ اغلب میشود روش یا هدفها را تنظیم کرد. اگر باز هم بهتر نشد، تعویضِ درمانگر عادی است و توهین به کسی نیست. رابطهیِ درمانی از مهمترین عواملِ اثربخشی است و حسِ راحتی در آن اهمیت دارد.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ تنظیمِ هیجان
برایِ کسی که هیجانش سریع اوج می‌گیرد، در آن لحظه کاری میکند که بعداً پشیمان میشود، و بازگشتش به حالتِ عادی طول می‌کشد. اگر خشم هیجانِ غالبتان است، دوره‌ی کنترلِ خشم دقیق‌تر است.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- شکستِ عشقی: چرا این‌قدر درد دارد، تا کی طول می‌کشد و چه کمک میکند؟