مشاوره و رواندرمانیِ آنلاین: آیا مؤثر است و با حضوری چه فرقی دارد؟
مشاورهیِ آنلاین، چه تصویری و چه تلفنی، دیگر استثنا نیست. پرسشِ رایج این است: آیا واقعاً به‌اندازه‌یِ جلسهیِ حضوری اثر دارد؟ پاسخِ پژوهش‌ها، برایِ بسیاری از مشکلاتِ شایع، مثبت است؛ ولی شرط‌ها و محدودیت‌هایی دارد که بهتر است پیش از شروع بدانید.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۴ مهر ۱۴۰۵
پژوهش‌ها چه می‌گویند؟
آندرسون و همکاران (۲۰۱۴) در مرورِ نظام‌مندی نشان دادند رواندرمانیِ شناختی‌رفتاریِ اینترنتیِ همراه با راهنمایی، در اختلال‌هایِ روان‌پزشکی و جسمیِ بررسی‌شده، اثری قابلِ مقایسه با درمانِ حضوری داشته است. کارلبرینگ و همکاران (۲۰۱۸) این نتیجه را با به‌روزرسانی تأیید کردند.
نوروود و همکاران (۲۰۱۸) هم دریافتند در جلساتِ ویدیو‌کنفرانسی، «اتحادِ درمانی» (رابطهیِ درمانگر و مراجع) و نتیجه‌یِ درمان کمتر از حضوری نبوده است. نکته‌یِ مهم: بخشِ زیادی از این شواهد درباره‌یِ رفتاردرمانی‌یِ شناختی و مشکلاتِ شایعی مثلِ اضطراب و افسردگی است، نه همه‌یِ رویکردها و همه‌یِ مشکلات.
چه کسانی بیشتر سود می‌برند؟
کسانی که در شهری بدونِ متخصصِ مناسب زندگی می‌کنند، ساعاتِ کاریِ فشرده دارند، یا رفت‌وآمد برایشان سخت است. کسانی که برایِ شروعِ درمان به محیطِ آشنا (خانه) نیاز دارند هم ممکن است راحت‌تر باشند. برخی افراد دربارهٔ موضوعاتِ حساس از پشتِ صفحه راحت‌تر حرف می‌زنند.
برای مشکلاتِ شایعی مثلِ اضطراب، افسردگیِ خفیف تا متوسط، مشکلاتِ رابطه، سوگ و مدیریتِ استرس، گزینه‌یِ آنلاین معمولاً مناسب است. پیش‌شرط، اینترنتِ پایدار و جایی خصوصی و بی‌مزاحمت است.
چه محدودیت‌هایی دارد؟
زبانِ بدن کمتر دیده می‌شود. قطعیِ اینترنت جلسه را می‌شکند. در بحران‌هایِ حاد، مثلاً افکارِ جدیِ آسیب به خود، روان‌پریشی یا خشونتِ جاری، درمانِ آنلاین به‌تنهایی مناسب نیست و به ارزیابیِ حضوری یا خدماتِ اورژانسی نیاز است. اگر افکارِ آسیب به خود دارید یا در خطرِ فوری هستید، همین حالا با اورژانسِ اجتماعی ۱۲۳ یا یک متخصصِ حضوری تماس بگیرید.
برایِ زوج‌درمانی هم باید شرایط مهیا باشد: اگر یکی از دو نفر در جلسه احساسِ امنیت نمی‌کند یا حریمِ خصوصی ندارد، نتیجه ضعیف می‌شود. پیشنهاد می‌شود مشاور پیش از شروع این موارد را بپرسد.
چطور مشاورِ آنلاینِ مناسب انتخاب کنیم؟
به مدرک و صلاحیت‌اش نگاه کنید: عضویت در نظامِ روانشناسی و مشاوره یا مدرکِ معتبر. بپرسید آیا در حیطه‌یِ مشکلِ شما تجربه دارد. روشِ کارش را بپرسید و ببینید توضیحِ روشنی می‌دهد یا نه. قولِ درمانِ سریع و قطعی علامتِ هشدار است.
همچنین به قراردادِ درمانی توجه کنید: مدتِ جلسه، لغوِ وقت، محرمانگی و نحوه‌یِ تماس در شرایطِ اضطرار. یک جلسهیِ آشنایی کمک می‌کند ببینید «کنارِ هم» حس راحتی دارید؛ پژوهش‌ها نشان می‌دهند رابطهیِ درمانی از مهم‌ترین عوامل است.
برایِ جلسهیِ بهتر چه کنیم؟
مکانی ساکت و خصوصی انتخاب کنید و گوشی و اعلان‌ها را خاموش. از قبل یک نقطه‌یِ تماسِ جایگزین (مثلاً تماسِ تلفنی) برایِ قطعیِ اینترنت داشته باشید. چند دقیقه پیش از شروع آماده شوید و چیزی که می‌خواهید بگویید را مرور کنید.
بعد از جلسه هم چند دقیقه برایِ نوشتنِ یادداشت یا تمرینِ ارائه‌شده وقت بگذارید. در آنلاین، فاصله‌یِ بینِ جلسه و زندگیِ روزمره کوتاه است و بدونِ این مکث، آنچه گفته شد زود فراموش می‌شود.
مشاورهیِ تلفنی، تصویری یا متنی؟
جلسهیِ تصویری از نظرِ تجربه به حضوری نزدیک‌تر است، چون زبانِ چهره و صدا را هم می‌بینید. تلفنی برایِ کسانی که اینترنتِ ضعیف دارند یا از دوربین معذب‌اند مناسب است و پژوهش‌ها اثرِ مثبتی هم برایِ آن گزارش کرده‌اند. مشاورهٔ متنی (چت) برایِ بعضی افراد که نوشتن را راحت‌تر می‌دانند مفید است، اما برایِ مشکلاتِ پیچیده یا بحران‌ها معمولاً کافی نیست.
انتخاب را بر پایه‌یِ مشکل و راحتیِ خودتان بگیرید. برایِ زوج‌درمانی و موضوعاتی که هیجانِ شدید دارند، تصویری معمولاً بهتر از متنی است. اگر مطمئن نیستید، یک جلسهیِ آزمایشی بگیرید و بعد تصمیم بگیرید. تغییرِ قالب در میانه‌یِ درمان هم ممکن است و با درمانگر هماهنگ می‌شود.
جمع‌بندی
برایِ بسیاری از مشکلاتِ شایع، مشاورهیِ آنلاین اثرِ قابلِ مقایسه با حضوری دارد و برایِ کسانی که دسترسی یا زمان ندارند راهِ ارزشمندی است. مهم‌ترین شرط‌ها: صلاحیتِ مشاور، مکانِ خصوصی و اینترنتِ پایدار.
محدودیت را هم بدانید: در بحران‌هایِ حاد و شرایطِ ناامن، درمانِ آنلاین به‌تنهایی کافی نیست. اگر مطمئن نیستید، یک جلسهیِ آشنایی بگیرید و ببینید رابطه با مشاور و قالبِ جلسه برایتان مناسب است یا نه.
پرسش‌هایی که پیش از شروع بپرسید
چند پرسشِ مفید: «در جلسهیِ آنلاین چه کنیم اگر اینترنت قطع شد؟»، «در شرایطِ اضطراری چگونه با شما تماس بگیرم؟»، «جلسه‌ها ضبط می‌شوند؟» و «اگر پس از چند جلسه مناسب نبود، چطور تغییر دهیم؟» این پرسش‌ها هم حریمِ شما را حفظ می‌کنند و هم اعتمادِ اولیه می‌سازند.
مشاوری که به این پرسش‌ها روشن و بدونِ دفاع پاسخ می‌دهد معمولاً حرفه‌ای‌تر است. اگر از پرسش‌گری ناراحت شد یا قولِ نتیجه‌یِ قطعی داد، احتیاط کنید.
منابع
- Andersson, G., Cuijpers, P., Carlbring, P., Riper, H., & Hedman, E. (2014). Guided Internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy for psychiatric and somatic disorders: A systematic review and meta-analysis. World Psychiatry, 13(3), 288–295.
- Carlbring, P., Andersson, G., Cuijpers, P., Riper, H., & Hedman-Lagerlöf, E. (2018). Internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy for psychiatric and somatic disorders: An updated systematic review and meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy, 47(1), 1–18.
- Norwood, C., Moghaddam, N. G., Malins, S., & Sabin-Farrell, R. (2018). Working alliance and outcome effectiveness in videoconferencing psychotherapy: A systematic review and noninferiority meta-analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 25(6), 797–808.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا مشاورهیِ آنلاین به‌اندازه‌یِ حضوری مؤثر است؟
برای بسیاری از مشکلاتِ شایع، مثلِ اضطراب و افسردگیِ خفیف تا متوسط، پژوهش‌ها اثرِ قابلِ مقایسه‌ای گزارش کرده‌اند. این شواهد بیشتر درباره‌یِ رفتاردرمانیِ شناختی است. برای بحران‌هایِ حاد یا خشونت، درمانِ آنلاین به‌تنهایی مناسب نیست و ارزیابیِ حضوری لازم است.
آیا جلساتِ آنلاین محرمانه هستند؟
اصولِ محرمانگی در مشاورهیِ آنلاین هم برقرار است و مشاور موظف است آن را رعایت کند. اما بخشی از حریم به شرایطِ شما بستگی دارد: مکانِ خصوصی، حسابِ امن و گوشیِ بدونِ دسترسیِ دیگران. بهتر است پیش از شروع، شیوهیِ ضبط و نگهداریِ اطلاعات را از مشاور بپرسید.
در مشاورهیِ آنلاین رابطهیِ درمانی شکل میگیرد؟
بله. مرورهایِ پژوهشی نشان دادهاند اتحادِ درمانی در جلساتِ ویدیویی ضعیفتر از حضوری نیست. بسیاری حتی بعد از چند جلسه احساس راحتی بیشتری دارند. اگر بعد از چند جلسه هنوز ارتباط برقرار نشد، تعویضِ درمانگر یا گرفتنِ جلسهیِ حضوری گزینهای معقول است.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ تنظیمِ هیجان
برایِ کسی که هیجانش سریع اوج میگیرد، در آن لحظه کاری می‌کند که بعداً پشیمان می‌شود، و بازگشتش به حالتِ عادی طول می‌کشد. اگر خشم هیجانِ غالبتان است، دوره‌ی کنترلِ خشم دقیق‌تر است.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- شکستِ عشقی: چرا این‌قدر درد دارد، تا کی طول می‌کشد و چه کمک می‌کند؟