درمانِ فردِ خیانت‌کرده (خیانتکار): روان‌درمانی چه اهدافی دارد و چه شکلی؟
اگر خیانت کرده‌اید و به‌دنبالِ درمان هستید، شاید نمی‌دانید به کجا مراجعه کنید: درمان برایِ «کسی که آسیب زده» چه شکلی دارد؟ این مقاله میگوید روان‌درمانیِ فردِ خیانت‌کرده چه اهدافی دارد، چه مراحلی را طی می‌کند و چه چیزی را نمی‌توان از آن انتظار داشت. توجه: شواهدِ پژوهشیِ ویژهٔ درمانِ فردیِ فردِ خیانتکار بسیار کم است؛ بیشترِ شواهد از درمانِ زوجیِ خیانت می‌آید که هر دو شریک را شامل میشود. در این مقاله این محدودیت را صریح می‌گوییم.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۸ مهر ۱۴۰۵
شواهد چه می‌گویند؟ محدودیتِ مهم
در منابعی که بررسی کردیم، کارآزماییِ ویژه‌ای برایِ درمانِ فردیِ فردِ خیانت‌کننده پیدا نشد. شواهدِ موجود دربارهٔ درمانِ زوجیِ خیانت است: گوردون، بائوکام و اسنایدر (۲۰۰۴، ۲۰۰۵) درمانی یکپارچه را توصیف کرده‌اند که مسئولیت‌پذیریِ فردِ خیانت‌کننده را جزءِ مرکزی می‌داند؛ اتکینز و همکاران (۲۰۰۵، ۲۰۱۰) نشان داده‌اند بسیاری از زوج‌هایِ دارایِ خیانت در درمان بهبود می‌یابند. این‌ها نمونه‌هایِ کوچک یا خاص‌اند. پس آنچه می‌آید از این شواهد و چارچوب‌هایِ بالینی استنتاج شده است.
اهدافِ درمانِ فردِ خیانت‌کرده
۱. ایمنی و ثبات: مدیریتِ بحران، شرم، افکارِ آسیب به خود. ۲. مسئولیتپذیری: پذیرشِ نقشِ خود بدونِ توجیه. ۳. فهمِ علت: چرا خیانت رخ داد؟ (مقالهٔ «چرا خیانت کردم؟»). ۴. قطعِ تماس و پروتکلِ پیشگیری. ۵. مدیریتِ هیجان‌هایِ اخلاقی: گناه و شرم. ۶. آمادگی برایِ ترمیم: گفت‌وگو با همسر، شنیدنِ دردِ او. ۷. معنایابی و بازسازیِ هویت.
مرحلهٔ ۱: ثبات و ایمنی
بسیاری از افراد وقتی کشف یا اعتراف رخ می‌دهد، با موجِ شدیدی از شرم، ترس، بی‌خوابی و احساسِ فروپاشی روبه‌رو می‌شوند. درمانگر ابتدا به ثباتِ شما کمک می‌کند: خواب، غذا، حمایت، مدیریتِ بحران و ارزیابیِ ایمنیِ شما و همسرتان. شرمِ فلج‌کننده میتواند خودتخریبی بیاورد. در این مرحله عجله برایِ «حلِ همه‌چیز» نیست.
مرحلهٔ ۲: فهمِ علت و مسئولیتپذیری
سلترمن، گارسیا و تساپلاس (۲۰۱۹) هشت انگیزه یافتند و آلن و همکاران (۲۰۰۵) چارچوبِ سه‌سطحیِ فردی، رابطه‌ای و بافتی را مطرح کردند. درمانگر کمک می‌کند علتِ خیانت را در سطحِ فردی، رابطه‌ای و موقعیتی بررسی کنید، بدونِ اینکه به توجیه یا سرزنشِ همسر تبدیل شود. هدف: «چه چیزی دربارهٔ من و رابطه و موقعیت باعث شد؟ و چه کاری از من برمی‌آید؟»
مرحلهٔ ۳: هیجان‌هایِ اخلاقی
تانگنی و همکاران (۲۰۰۷) گناه و شرم را دو هیجانِ جدا با پیامدهایِ متفاوت توصیف کرده‌اند. درمان به شما کمک می‌کند گناهِ سازنده («کارم بد بود و می‌خواهم جبران کنم») را نگه دارید و شرمِ فلج‌کننده («من بد هستم») را کم کنید. مقالهٔ «پشیمانی و عذابِ وجدان بعد از خیانت» این را مفصل میگوید.
مرحلهٔ ۴: پروتکلِ پیشگیری و ترمیم
برنامهٔ شخصی: قطعِ تماس، شناساییِ موقعیت‌هایِ پرخطر، برنامه‌هایِ اگر–آنگاه، شفافیتِ داوطلبانه و حمایتِ مداوم (مقالهٔ «وسوسهٔ خیانت»). و برنامهٔ ترمیم: پاسخ‌گویی به پرسش‌هایِ همسر، شنیدنِ بدونِ دفاع و رفتارِ ثابت (مقالهٔ «چگونه اعتماد همسرم را برگردانم»). اتکینز و همکاران (۲۰۰۵) در ۱۹ زوج دیدند افشای خیانت پیش یا حینِ درمان با بهبودِ بیشترِ رضایت همراه بود؛ این نمونه کوچک و ثانویه است.
فردی یا زوجی؟
درمانِ زوجی زمانی مناسب است که پنهان‌کاری پایان یافته، تماس قطع شده و هر دو می‌خواهند روی رابطه کار کنند. درمانِ فردی مناسب است وقتی خیانت هنوز پنهان است و باید تصمیمِ افشا را سنجید، وقتی همسر آماده نیست، یا وقتی شرم و آشفتگیِ شما مانعِ ترمیم است. بسیاری ترکیبِ هر دو را انتخاب می‌کنند؛ درمانگرِ فردی و زوجی بهتر است دو نفر باشند تا تضادِ نقش پیش نیاید.
چه چیزی را از درمان انتظار نداشته باشید
درمان نمی‌تواند همسرتان را به بخشش وادار کند، تضمین کند رابطه می‌ماند، یا شما را از پیامدها حفظ کند. درمانگر قاضی نیست، ولی «وکیلِ دفاعِ» شما هم نیست. اگر درمانگری فقط شما را تأیید می‌کند و مسئولیتتان را زیر سؤال نمی‌برد، یا برعکس فقط محکومتان می‌کند، نشانهٔ خوبی نیست. درمانگرِ مناسب هم شما را جدی می‌گیرد و هم به همسرتان احترام می‌گذارد.
چطور درمانگر انتخاب کنیم؟
با خیانت تجربه داشته باشد؛ دیدگاهِ بی‌طرف و غیرمحکوم‌کننده؛ رویکردِ ساختاریافته؛ توانایی کار با شرم؛ توضیحِ روشن دربارهٔ محرمانگی (چه چیزی با همسر در میان گذاشته میشود). مقالهٔ «مشاورهٔ خیانت: کِی لازم است و چطور مشاورِ درست را انتخاب کنیم؟» را ببینید. اگر فعلاً دسترسی ندارید، بستهٔ «درمانِ فردِ خیانت‌کرده» در اپ گُدار میتواند شروعِ ساختاریافته‌ای باشد، البته مکملِ درمان است نه جایگزین.
منابع
- Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2004). An integrative intervention for promoting recovery from extramarital affairs. Journal of Marital and Family Therapy, 30(2), 213–231.
- Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2005). Treating couples recovering from infidelity: An integrative approach. Journal of Clinical Psychology, 61(11), 1393–1405.
- Atkins, D. C., Eldridge, K. A., Baucom, D. H., & Christensen, A. (2005). Infidelity and behavioral couple therapy: Optimism in the face of betrayal. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(1), 144–150.
- Atkins, D. C., Marín, R. A., Lo, T. T. Y., Klann, N., & Hahlweg, K. (2010). Outcomes of couples with infidelity in a community-based sample of couple therapy. Journal of Family Psychology, 24(2), 212–216.
- Allen, E. S., Atkins, D. C., Baucom, D. H., Snyder, D. K., Gordon, K. C., & Glass, S. P. (2005). Intrapersonal, interpersonal, and contextual factors in engaging in and responding to extramarital involvement. Clinical Psychology: Science and Practice, 12(2), 101–130.
- Selterman, D., Garcia, J. R., & Tsapelas, I. (2019). Motivations for extradyadic infidelity revisited. Journal of Sex Research, 56(3), 273–286.
- Tangney, J. P., Stuewig, J., & Mashek, D. J. (2007). Moral emotions and moral behavior. Annual Review of Psychology, 58, 345–372.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا فردِ خیانتکار هم به درمان نیاز دارد؟
اغلب بله. حتی اگر رابطه ادامه یابد یا نیابد، فهمِ علتِ خیانت، مدیریتِ شرم و گناه و ساختنِ پروتکلِ پیشگیری به درمان کمک می‌کند. بدونِ این‌ها خطرِ تکرار بالاتر می‌ماند. درمان میتواند شما را در گفت‌وگو با همسر هم یاری دهد. شواهدِ ویژهٔ درمانِ فردی کم است، ولی چارچوب‌هایِ بالینی آن را توصیه می‌کنند.
آیا درمانگرِ من اعترافاتم را به همسرم میگوید؟
اصلِ محرمانگی در درمانِ فردی معمولاً حفظ میشود، ولی در درمانِ زوجی قواعد متفاوت است (بسیاری از درمانگران «رازِ یکجانبه» نگه نمیدارند). پیش از شروع بپرسید: «سیاستِ محرمانگیِ شما چیست؟ اگر ماجرایی فاش نشده باشد چه میشود؟» تا در جریان باشید. این پرسش را در جلسهٔ اول مطرح کنید.
اگر همسرم نمیخواهد درمانِ زوجی بیاید، من تنها هم میتوانم؟
بله. درمانِ فردی میتواند به فهمِ علت، مدیریتِ شرم، مسئولیتپذیری و پروتکلِ پیشگیری کمک کند، حتی اگر همسرتان فعلاً آماده نباشد. این کار میتواند در آینده زمینهٔ ترمیم را فراهم کند. فشار بر همسر برایِ آمدن به درمان معمولاً بینتیجه است؛ میتوانید دعوتِ ملایم بدهید و بهخاطر درمانِ خودتان ادامه دهید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانت‌کرده
برایِ کسی که خیانت کرده و می‌خواهد مسئولیتش را کامل بپذیرد. اگر هنوز دنبالِ توجیه یا تقسیمِ تقصیر هستید، این دوره کمکی نمی‌کند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع