انزالِ زودرس: چند دقیقه «زود» است و چه کمکی از روان‌درمانی برمی‌آید؟
اینکه «چقدر طول بکشد تا عادی باشد» پرسشی است که بسیاری از مردان پنهانی از خودشان می‌پرسند و کمتر کسی صریح پاسخ میدهد. جوابِ علمی از آنچه در فیلم‌ها یا شایعه‌ها شنیده میشود ساده‌تر و آرام‌بخش‌تر است، اما یک نکتهٔ مهم هم دارد: ملاک فقط ساعت نیست. این مقاله می‌گوید انزالِ زودرس چگونه تعریف میشود، چه عواملی پشتِ آن است و روشهایِ رفتاری چه اندازه شواهد دارند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۶ مهر ۱۴۰۵
انزالِ زودرس را چگونه تعریف می‌کنند؟
انجمنِ بینالمللیِ پزشکیِ جنسی (ISSM) سه ملاک را هم‌زمان لازم می‌داند: انزال همیشه یا تقریباً همیشه در حدودِ یک دقیقه پس از ورود (در نوع «مادامالعمر») یا زمانِ بسیار کوتاه و بهطورِ معنادار کاهشیافته، معمولاً سه دقیقه یا کمتر (در نوع «اکتسابی»)؛ ناتوانی در به‌تأخیرانداختنِ آن در همهٔ یا بیشترِ موقعیت‌ها؛ و پیامدهایِ منفی مانند ناراحتی، دلسردی یا پرهیز از نزدیکی (Serefoglu et al., 2014).
DSM-5-TR هم الگوی مشابهی دارد: انزال در حدودِ یک دقیقه پس از شروع، پیش از آنکه فرد بخواهد، در ۷۵ تا ۱۰۰ درصدِ موقعیت‌ها، دست‌کم شش ماه و با آشفتگیِ قابلِ‌توجه (American Psychiatric Association, 2022). پس اگر زمانِ کوتاه است ولی نه تو و نه شریکت ناراحت نیستید، لزوماً مشکلی در کار نیست.
مشکل ساعت نیست، «کنترل» است
نکتهٔ کلیدی در همهٔ تعریفها «ناتوانی در بهتأخیرانداختن» است. دو نفر با زمانِ یکسان ممکن است یکی راضی و دیگری ناراحت باشد. برعکس، کسی که زمانِ طولانی‌تری دارد اما حس می‌کند هیچ کنترلی ندارد و هر بار با اضطراب پیش می‌رود، ممکن است همان رنجِ مشابه را تجربه کند.
به همین دلیل، پیش از پرسیدنِ «چند دقیقه»، بهتر است بپرسیم: «آیا می‌توانم نزدیک‌شدنِ انزال را حس کنم و در صورتِ لزوم سرعت یا تحریک را تنظیم کنم؟»
علت‌ها: چرا برخی زودتر انزال می‌کنند؟
یک علتِ واحد وجود ندارد. عوامل زیستی (حساسیتِ بیشترِ دستگاهِ عصبی، تفاوت‌هایِ ارثی، مشکلاتِ پروستات یا تیروئید در نوعِ اکتسابی)، عوامل روان‌شناختی (اضطراب، استرس، سابقهٔ رابطه‌هایِ پنهانی و عجولانه) و عوامل رابطه‌ای (تعارض، فشار برای عملکرد) می‌توانند دخیل باشند و معمولاً ترکیبی‌اند.
الگویِ رایج این است که تجربه‌هایِ اولیه در شرایطِ عجله یا ترس از لورفتن شکل می‌گیرند و بدن «سریع‌بودن» را یاد می‌گیرد. بعد، نگرانی دربارهٔ تکرارِ آن خودش به چرخه‌یِ اضطرابِ عملکرد تبدیل میشود که پیش‌تر دربارهٔ آن نوشته‌ایم.
تمرینهایِ رفتاری: ایستوشروع و فشردن
دو روشِ کلاسیک دهه‌هاست به کار می‌رود. در «ایستوشروع» (Semans)، تحریک تا نزدیکیِ نقطهٔ بی‌بازگشت ادامه پیدا می‌کند، سپس متوقف میشود تا حس فروکش کند و دوباره شروع میشود (Semans, 1956). در «فشردن» (Masters و Johnson) شریک در همان لحظه، سر آلت را برای چند ثانیه فشار میدهد تا میل به انزال کم شود (Masters & Johnson, 1970).
هدفِ هر دو روش آموزشِ «شناختنِ نشانههایِ پیش از انزال» است؛ مهارتی که با تمرینِ تکراری، در ابتدا با خودارضایی و بعد با شریک، قوی‌تر میشود.
شواهد چه می‌گویند؟ صادقانه
مرورِ سیستماتیکِ کوپر و همکاران ده کارآزماییِ تصادفیشده با ۵۲۱ شرکتکننده را بررسی کرد. نتیجه این بود که روشهایِ فیزیکیِ رفتاری (ایستوشروع، فشردن، تمرکزِ حسی، توان‌بخشیِ کفِ لگن) در برخی مطالعات اثر نشان دادند، اما خطرِ سوگیری در بیشترِ مطالعات نامشخص بود (Cooper et al., 2015). یعنی شواهد امیدوارکننده است، نه قطعی.
به زبانِ ساده: این تمرین‌ها بی‌خطرند و ارزشِ امتحان دارند، اما نباید انتظارِ معجزه داشت و نباید به‌تنهایی جایگزینِ ارزیابیِ پزشکی شوند. گزینه‌هایِ دارویی هم وجود دارد که فقط پزشک باید تجویز کند و در این مقاله وارد آن نمی‌شویم.
نقشِ شریک و رابطه
این تمرین‌ها وقتی بهتر کار می‌کنند که شریک همکار باشد، نه ناظر. نظارت و قضاوت (حتی با ظاهرِ شوخی) فشار را بالا می‌برد. بهتر است زمانِ تمرین جدا از رابطه‌یِ کامل باشد، بدونِ قرارِ «امتحان» و با این توافق که هدف یادگیری است.
همچنین رابطه را به «ورود و انزال» محدود نکنید. گسترش دادنِ دایرهٔ لذت (لمس، پیش‌نوازش، لذتِ غیرنفوذی) نه‌تنها فشار را کم می‌کند، رضایتِ هر دو را بالا می‌برد.
چه وقت باید به پزشک یا متخصص مراجعه کرد؟
اگر مشکل تازه شروع شده (اکتسابی)، همراهِ درد، مشکلِ ادراری، مشکلِ نعوظ یا مصرفِ داروی جدید است، پیش از هر چیز باید پزشک (ترجیحاً اورولوژیست) بررسی کند. اگر مشکل سال‌هاست وجود دارد، رنجِ زیادی ایجاد کرده یا بر رابطه اثر گذاشته، مراجعه به درمانگرِ جنسی یا روان‌درمانگر مفید است.
این مقاله آموزشی است و جایگزینِ تشخیص و تجویزِ پزشک نیست.
منابع
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
- Cooper, K., Martyn-St James, M., Kaltenthaler, E., Dickinson, K., Cantrell, A., Wylie, K., Frodsham, L., & Hood, C. (2015). Behavioral therapies for management of premature ejaculation: A systematic review. Sexual Medicine, 3(3), 174–188.
- Masters, W. H., & Johnson, V. E. (1970). Human sexual inadequacy. Little, Brown.
- Semans, J. H. (1956). Premature ejaculation: A new approach. Southern Medical Journal, 49(4), 353–358.
- Serefoglu, E. C., McMahon, C. G., Waldinger, M. D., Althof, S. E., Shindel, A., Adaikan, G., … Torres, L. O. (2014). An evidence-based unified definition of lifelong and acquired premature ejaculation: Report of the second International Society for Sexual Medicine ad hoc committee for the definition of premature ejaculation. Sexual Medicine, 2(2), 41–59.
پرسش‌هایِ کوتاه
انزالِ زودرس از نظرِ علمی یعنی چه؟
طبقِ تعریفِ انجمنِ بینالمللیِ پزشکیِ جنسی، انزال همیشه یا تقریباً همیشه در حدودِ یک دقیقه پس از ورود (نوعِ مادامالعمر) یا زمانِ کوتاه و بهطورِ معنادار کاهشیافته، معمولاً سه دقیقه یا کمتر (نوعِ اکتسابی) رخ میدهد، فرد نمیتواند آن را به تأخیر بیندازد و پیامدهایِ منفی مثلِ ناراحتی یا پرهیز از نزدیکی دارد.
اگر زمانِ کوتاه است ولی ناراحت نیستیم، مشکل دارم؟
نه لزوماً. در همهیِ تعریفها آشفتگیِ فرد یا شریک و ناتوانی در بهتأخیرانداختن ملاک است، نه فقط زمان. اگر هیچکدام ناراحت نیستید، معمولاً نیازی به درمان نیست. اگر برایِ یکی از شما مهم شده یا رابطه را تحتتأثیر گذاشته، میشود با تمرینهایِ رفتاری یا مشاوره شروع کرد.
تمرینِ ایستوشروع و فشردن چیست؟
در ایستوشروع، تحریک تا نزدیکیِ انزال ادامه مییابد، متوقف میشود تا حس فروکش کند و دوباره شروع میشود. در روشِ فشردن، شریک در همان لحظه سرِ آلت را چند ثانیه فشار میدهد. هدف آموختنِ شناختنِ نشانههایِ پیش از انزال و تنظیمِ تحریک است.
آیا درمانهایِ رفتاری برایِ انزالِ زودرس جواب میدهند؟
یک مرورِ سیستماتیک ده کارآزماییِ تصادفیشده با ۵۲۱ شرکتکننده را بررسی کرد. روشهایِ فیزیکیِ رفتاری در برخی مطالعات اثر نشان دادند، اما خطرِ سوگیری نامشخص بود. یعنی شواهد امیدوارکننده است ولی قطعی نیست و نباید جایگزینِ ارزیابیِ پزشکی شود.
کِی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر مشکل تازه شروع شده، با درد، مشکلِ ادراری یا نعوظ یا مصرفِ داروی جدید همراه است، ابتدا پزشک (ترجیحاً اورولوژیست) لازم است. اگر سال‌هاست مشکل دارید و رنجِ زیاد ایجاد کرده، درمانگرِ جنسی یا روان‌درمانگر کمک می‌کند. دارو را فقط پزشک تجویز می‌کند.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ رضایتِ زوجی از صمیمیتِ جنسی
برایِ زوجی که می‌خواهند رضایتِ کلی‌شان از صمیمیتِ جنسی را با گفت‌وگو و تمرینِ ساختاریافته بهتر کنند — نه ابزارِ تشخیص یا درمانِ یک اختلالِ کارکردِ جنسیِ مشخص (برایِ آن، ارزیابیِ پزشکی/تخصصیِ حضوری لازم است؛ محتوایِ مرجعِ بالینیِ همین موضوع را هم در دورهٔ dsmReference، ویژهٔ همکاران، می‌بینید).
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- لحنِ تند، نیش و کنایه: چرا بعضی‌ها این‌طور حرف می‌زنند و چه شخصیتی دارند؟
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟