رابطهٔ پاراسوشیال با اینفلوئنسرها و چهره‌هایِ مشهور: دوستیِ یک‌طرفه سالم است یا نشانهٔ تنهایی؟

این مفهوم از کجا آمد؟

هورتون و وول (۱۹۵۶) در مقاله‌ای مفهومی «تعاملِ پاراسوشیال» را برایِ توهمِ صمیمیتِ رودررو توصیف کردند که چهره‌هایِ رادیو و تلویزیون با مخاطب‌شان می‌سازند (مخاطب را مثلِ دوست خطاب می‌کنند). دیبل و همکاران (۲۰۱۶) در ۳۸۳ نفر نشان دادند «تعاملِ پاراسوشیال» (در لحظهٔ تماشا) و «رابطهٔ پاراسوشیال» (پیوندِ بلندمدت) اغلب از نظرِ مفهومی و سنجشی یکی گرفته می‌شوند و باید جدا شوند. پس پدیده‌ای نوظهورِ شبکه‌هایِ اجتماعی نیست، فقط امروز قوی‌تر است (گایلز، ۲۰۰۲، مرور).

آیا نشانهٔ تنهایی است؟ شواهد مخلوط است

تصور رایج این است که فقط آدم‌هایِ تنها به چهره‌هایِ مشهور وابسته می‌شوند. تاکوچینسکی و همکاران (۲۰۲۰) در فراتحلیلِ ۱۲۰ مطالعه دیدند رابطهٔ پاراسوشیال «گسترشِ» زندگیِ اجتماعی است نه «جانشینِ» آن، و (در خلاصهٔ چکیده) میانِ «کمبودهایِ اجتماعی» و این رابطه همبستگیِ معناداری دیده نشد. در مقابل، بیک و همکاران (۲۰۱۳) در بخشی از یک پیمایشِ نمایندهٔ کره‌ای دیدند وابستگی به روابطِ پاراسوشیال با تنهاییِ بیشتر و بی‌اعتمادیِ بین‌فردیِ کمتر همبسته بود. هر دو مقطعی‌اند و جهتِ اثر مشخص نیست.

اثرهایِ کوتاه‌مدتِ مثبت: «جانشینِ اجتماعی»

دریک و همکاران (۲۰۰۹) در چهار مطالعه نشان دادند دیدنِ برنامه‌هایِ محبوب تلویزیونی می‌تواند احساسِ تعلق بدهد: افرادِ تنها به آن پناه می‌برند، یادآوریِ برنامهٔ محبوب پس از تهدیدِ رابطه‌هایِ نزدیک افتِ عزتِ‌نفس و خلق را کم می‌کند و حسِ طردشدن را پایین می‌آورد. این اثرِ آزمایشگاهیِ کوتاه‌مدت است و نمی‌گوید بلندمدت چه می‌شود.

شبکه‌ها و اینفلوئنسرها: چه چیزی پیوند را قوی‌تر می‌کند؟

باند (۲۰۱۶) در ۳۱۶ نوجوان دید مواجههٔ بیشتر با یک چهرهٔ مشهور در توییتر با قدرتِ رابطهٔ پاراسوشیال مرتبط است و نوجوانانی که با چهرهٔ محبوبشان تعامل (ریتوییت یا پاسخ) داشتند رابطهٔ قوی‌تری داشتند. یوان و لو (۲۰۲۰) در پژوهشی بازاریابی دیدند جذابیت، شباهتِ ادراک‌شده و انصافِ اینفلوئنسر با قدرتِ پیوند مرتبط است و پیوند هم علاقه به محصول را میانجی می‌کند. این‌ها سازوکارِ شکل‌گیری‌اند، نه نشانهٔ بیماری؛ و دربارهٔ بهزیستی نیستند.

«جدایی» از یک چهرهٔ رسانه‌ای

کوهن (۲۰۰۳) مقیاسی برایِ واکنش‌هایِ پیش‌بینی‌شده به پایانِ رابطهٔ پاراسوشیال ساخت (در سه نمونه). کوهن (۲۰۰۴) در ۳۸۱ بزرگسالِ اسرائیلی دید کسانی که انتظارِ از دست دادنِ شخصیتِ تلویزیونیِ محبوب را داشتند، واکنش‌هایی شبیهِ پایانِ رابطهٔ اجتماعی پیش‌بینی می‌کردند و این با شدتِ رابطه و سبکِ دلبستگی (به‌ویژه اضطرابی-دودل) مرتبط بود. این واکنش‌ها «پیش‌بینی‌شده»اند، نه اندازه‌گیری‌شده پس از فقدانِ واقعی. پس غم برایِ چنین پایانی غیرعادی نیست.

کِی ارزش دارد به الگو فکر کنید؟

پژوهش‌ها «مرزِ آسیب» نمی‌دهند؛ پس این‌ها پرسش‌هایِ منطقی‌اند، نه معیارِ تشخیصی: آیا این رابطه جایگزینِ رابطه‌هایِ واقعیِ شما شده است؟ آیا با دیدنِ زندگیِ او حسِ بدتری نسبت به زندگیِ خود (مقایسه) پیدا می‌کنید؟ آیا برایِ او پولِ زیادی خرج می‌کنید یا شب‌ها را از دست می‌دهید؟ آیا نبودِ او اضطراب یا خشمِ شدید می‌سازد؟ اگر پاسخ «بله» است، مقالهٔ «پارادوکسِ تنهایی» و «چرا مقایسه آسیب می‌زند» را ببینید و با مشاور صحبت کنید.

سه برداشتِ رایجی که شواهد کامل تأییدشان نمی‌کند

۱) «رابطهٔ پاراسوشیال یعنی تنهایی»: فراتحلیلِ تاکوچینسکی و همکاران (۲۰۲۰) میانِ «کمبودهایِ اجتماعی» و این رابطه همبستگیِ معناداری گزارش نکرد، هرچند پیمایشِ کره‌ای رابطهٔ وابستگی با تنهایی را نشان داد؛ پس تصویر یک‌دست نیست. ۲) «نشانهٔ بیماری است»: اثرهایِ آزمایشگاهیِ دریک و همکاران حسِ تعلق و خلقِ کوتاه‌مدت را نشان می‌دهد و واکنش‌هایِ «جدایی» در پژوهش‌هایِ کوهن شبیهِ پایانِ رابطه‌هایِ اجتماعی پیش‌بینی شد؛ این‌ها نشانهٔ ماهیتِ طبیعیِ پیوندِ ذهنی‌اند، نه تشخیص. ۳) «فقط مالِ دورانِ اینفلوئنسرهاست»: مفهوم از ۱۹۵۶ و رادیو و تلویزیون می‌آید؛ شبکه‌ها فقط ابزارِ تعامل (پاسخ، ریتوییت) و احساسِ شباهت را بیشتر کرده‌اند.

تفاوت با وابستگیِ عاطفی به هوشِ مصنوعی

رابطهٔ پاراسوشیال با فرد یا شخصیتِ واقعی/خیالیِ بدونِ پاسخِ اختصاصی است؛ همدمِ هوش مصنوعی «پاسخ می‌دهد» و این الگو را متفاوت می‌کند (مقالهٔ «وقتی تنها کسی که حرفت را می‌فهمد یک برنامه است»). یافته‌هایِ بالا دربارهٔ چت‌بات‌ها نیستند؛ تعمیمشان محتاطانه باشد.

حدودِ شواهد

بیشترِ مطالعه‌ها مقطعی، خودگزارشی و دانشجویی‌اند؛ دربارهٔ اثرِ بلندمدتِ پیوندِ اینفلوئنسرها بر بهزیستی و دربارهٔ استریمرها یا نمونهٔ فارسی، داده‌ای تأییدشده نیافتیم؛ مقاله‌هایِ هورتون و وول و گایلز مفهومی/مروری‌اند؛ پژوهش‌هایِ «جدایی» پیش‌بینی‌شده‌اند. اگر رابطه با یک چهره باعث انزوا، بدهی یا افسردگی شده، به روان‌شناس مراجعه کنید.

منابع

1. Horton, D., & Wohl, R. R. (1956). Mass communication and para-social interaction: Observations on intimacy at a distance. Psychiatry, 19(3), 215–229.
2. Giles, D. C. (2002). Parasocial interaction: A review of the literature and a model for future research. Media Psychology, 4(3), 279–305.
3. Dibble, J. L., Hartmann, T., & Rosaen, S. F. (2016). Parasocial interaction and parasocial relationship: Conceptual clarification and a critical assessment of measures. Human Communication Research, 42(1), 21–44.
4. Tukachinsky, R., Walter, N., & Saucier, C. J. (2020). Antecedents and effects of parasocial relationships: A meta-analysis. Journal of Communication, 70(6), 868–894.
5. Baek, Y. M., Bae, Y., & Jang, H. (2013). Social and parasocial relationships on social network sites and their differential relationships with users' psychological well-being. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 16(7), 512–517.
6. Derrick, J. L., Gabriel, S., & Hugenberg, K. (2009). Social surrogacy: How favored television programs provide the experience of belonging. Journal of Experimental Social Psychology.
7. Bond, B. J. (2016). Following your "friend": Social media and the strength of adolescents' parasocial relationships with media personae. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 19(11), 656–660.
8. Yuan, S., & Lou, C. (2020). How social media influencers foster relationships with followers: The roles of source credibility and fairness in parasocial relationship and product interest. Journal of Interactive Advertising.
9. Cohen, J. (2003). Parasocial breakups: Measuring individual differences in responses to the dissolution of parasocial relationships. Mass Communication & Society, 6(2), 191–202.
10. Cohen, J. (2004). Parasocial break-up from favorite television characters: The role of attachment styles and relationship intensity. Journal of Social and Personal Relationships, 21(2), 187–202.

پرسش‌هایِ کوتاه

دوره‌ای مرتبط در گُدار

دورهٔ تنهایی و قطعِ ارتباطِ عاطفی

برایِ کسی که در جمع هم احساسِ تنهایی می‌کند، یا رابطه‌هایی دارد که هیچ‌کدام عمیق نیست. اگر تنهایی‌تان بعد از یک فقدانِ تازه است، اول کارِ سوگ لازم است.

ادامهٔ این موضوع در گُدار

• جلسهٔ ۸ بستهٔ تنهایی — تنهاییِ دیجیتال: ارتباطِ مجازی در برابرِ واقعی
• جلسهٔ ۷ بستهٔ تنهاییِ نسلِ Z — رابطهٔ ایده‌آلِ نمایشی: مقایسهٔ اجتماعی
• پارادوکسِ تنهایی: چطور در پرارتباط‌ترین دورانِ تاریخ، تنهاتر شدیم
• وقتی تنها کسی که حرفت را می‌فهمد یک برنامه است: وابستگیِ عاطفی به هوشِ مصنوعی
• چرا مقایسه با فیدِ دیگران اینقدر حالمان را بد می‌کند
• نسلِ Z و شبکه‌هایِ اجتماعی: آنچه آمار می‌گوید

تازه‌ترین مقاله‌ها

• عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
• استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
• همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
• قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
• چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع