آیا تفاوتِ جنسی واقعاً علتِ خیانت است یا گاهی توجیهِ آن؟ ناسازگاریِ جنسی و خیانت
«رابطه‌ی جنسی‌مان خوب نبود» یکی از رایج‌ترین جمله‌هایی است که بعد از خیانت شنیده می‌شود. آیا ناسازگاریِ جنسی علتِ خیانت است، یا گاهی بیشتر توجیهِ آن؟ این مقاله دربابِ تفاوتِ جنسی و خیانت نگاهی دقیق دارد: پژوهشها چه می‌گویند، علت با توجیه چه فرقی دارد، و اگر ناسازگاریِ واقعی هست چه راههایِ دیگری جز خیانت وجود دارد.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۲ مهر ۱۴۰۵
پژوهشها چه می‌گویند
پژوهشها دربابِ نارضایتیِ جنسی و خیانت نتیجه‌ی ثابتی نشان نمیدهند. نارضایتیِ زناشویی، چه جنسی و چه عاطفی، گاهی با خیانت همراه است، ولی ارتباط نه همیشگی است و نه قوی. بلو و هارتنت در مرورِ پژوهش‌هایِ خیانت، و پرویتی و آمیتو در پژوهشی که بررسی کرد آیا خیانت علتِ نارضایتیِ زناشویی است یا پیامدِ آن، نشان داده‌اند هر دو جهت ممکن است.
یعنی خیانت هم میتواند ناشی از نارضایتی باشد و هم باعث نارضایتیِ بعدی شود؛ و بسیاری از افراد خیانتکار از رابطه‌ی خود راضی بودهاند، همان‌طور که بسیاری از ناراضیان خیانت نمیکنند.
تفاوتِ میل، یک مسئلهٔ طبیعی
تفاوتِ میلِ جنسیِ زوج‌ها بسیار رایج است و لزوماً بیماری نیست. میل با خواب، استرس، سلامت، دارو، دوره‌ی زندگی و کیفیتِ رابطه تغییر میکند. این تفاوت وقتی مسئله می‌شود که دربارهاش گفتوگو نشود و هر طرف احساسِ رد‌شدن یا فشار کند.
بنابراین «تفاوتِ جنسی» اغلب یک مسئله‌ی ارتباطی است: «چگونه دربارهی میل صحبت کنیم؟» و کمتر یک مسئله‌ی «ناسازگاریِ ذاتی». مقاله‌یِ «صمیمیتِ جنسی بعدِ خیانت» بخشی از این بحث را از دیدِ ترمیم آورده است.
علت یا توجیه؟
علت یعنی عاملی که به فهمیدنِ چرایی کمک میکند. توجیه یعنی عاملی که برای «درست‌نشان‌دادن» رفتار استفاده می‌شود. درمانِ خیانت دقیقاً بر همین فرق تکیه دارد: می‌توان علتِ ناسازگاری را جدی گرفت و در عین حال مسئولیتِ انتخابِ خیانت را به‌طورِ کامل بر عهده گرفت.
یک آزمون ساده: آیا فرد پیش از خیانت دربارهی آن ناسازگاری صحبت کرده بود؟ آیا راههایی مثلِ مشاوره را امتحان کرده بود؟ اگر نه، جمله‌ی «رابطه‌ی جنسی‌مان بد بود» بیشتر توجیهِ بعدی است تا علتِ اصلی. این به معنایِ بی‌اهمیت‌بودنِ مسئله نیست، فقط به معنایِ نقشِ آن در تصمیم است.
از دیدِ ترمیم، یک فرقِ دیگر هم مهم است: اگر ناسازگاری «علت» شناخته شود، مسئولیتِ حلِ آن بر دوشِ هر دو می‌افتد؛ اگر «توجیه» باشد، مسئولیتِ خیانت بر دوشِ طرفِ خطاکار می‌ماند. در عمل معمولاً هر دو بخش حقیقت دارند: ناسازگاری واقعی بوده و خیانت هم انتخابِ خود فرد بوده است. درمانگر کمک میکند این دو بدونِ اینکه یکی دیگری را بپوشاند کنار هم نگه داشته شوند.
وقتی ناسازگاری واقعی است
گاهی ناسازگاری واقعی و طولانی است: تفاوتِ شدید در میل، تفاوت در ترجیح‌ها یا مشکل‌هایِ جسمی و روانی که رابطه‌ی جنسی را مختل میکند. در این حالت مشکل بی‌اهمیت نیست و حق دارید برایش راه‌حل بخواهید.
ولی راه‌حل‌هایِ سالم مشخص‌اند: گفتوگو، ارزیابیِ پزشکی، جنسدرمانی، یا حتی تصمیمِ آگاهانه برایِ تغییرِ شکلِ رابطه ــ با آگاهیِ هر دو، نه به‌صورتِ پنهانی. مقاله‌یِ «درمانِ مشکلاتِ جنسی بعد از خیانت» ساختارِ جنسدرمانی را شرح داده است.
نیازِ ناگفته
بسیاری از ناسازگاری‌ها از «نیازِ ناگفته» می‌آیند: یکی چیزی می‌خواهد و نمی‌گوید چون شرم دارد یا می‌ترسد طرد شود؛ دیگری حسی دارد که برآورده‌نکردنش را فهم نمیکند. جلسهٔ ۵ دورهٔ افزایشِ وفاداری، «زبانِ نیازِ ناگفته»، دقیقاً همین را آموزش می‌دهد.
گفتنِ نیاز، حتی اگر ترسناک باشد، پیش از رسیدن به خیانت شانس‌هایِ زیادی دارد. اگر بعد از خیانت ناسازگاری به عنوان توجیه عنوان شد، همان نیاز را می‌شود در درمان بررسی کرد.
یک تمرینِ ساده برای زوج‌ها: هر کدام فهرستی بنویسید از «سه چیزی که در رابطه‌ی جنسی‌مان دوست دارم» و «یک چیزی که دوست دارم بیشتر باشد»، سپس با لحنی آرام و بدونِ مقایسه‌ی با دیگران یکدیگر را بخوانید. اگر نوشتن یا گفتنش دشوار است، همین خودش نشانه‌ی ارزشِ کمک گرفتن از یک درمانگر است. بسیاری از زوج‌ها فقط وقتی برایِ اولین بار دربارهی نیازهایشان صریح حرف می‌زنند که فضا امن باشد.
وقتی «توجیه» می‌شود
نشانه‌هایی که «ناسازگاری» بیشتر توجیه است: بعد از خیانت ناگهان مطرح شده، با سرزنشِ همسر همراه است، با همه‌ی شواهدِ خلاف سازگار نمیشود، یا فرد حاضر به درمان نیست. همچنین اگر با تغییرِ شریک هم تکرار شود، احتمالاً مسئله در الگویِ خودِ فرد است.
برای همسرِ خیانت‌دیده این تمایز مهم است، چون اگر مسئله‌ی جنسی «علت» شناخته شود، ممکن است خودش را مقصر بداند. مقاله‌یِ «من چه کم داشتم که تو خیانت کردی؟» دقیقاً برای همین نوشته شده.
پس از خیانت: گفتوگو به‌جای حکم
اگر ناسازگاریِ جنسی واقعاً در رابطه بوده، پس از ترمیمِ پایه‌ها (پایانِ ماجرا، شفافیت، ثبات) می‌توان آن را به‌طور جدی بررسی کرد. هر دو باید بتوانند دربارهی میل و نیاز بدونِ سرزنش حرف بزنند.
درمانگرِ زوج یا جنس‌درمانگر میتواند فضایی بسازد که در آن «تفاوت» به‌جای حکم، به یک موضوعِ قابلِ‌گفت‌وگو تبدیل شود. و اگر پس از کارِ جدی ناسازگاری حل نشد، تصمیم‌ها ــ ماندن، تغییر یا جدایی ــ را با آگاهی و صداقت می‌گیرید، نه با پنهانکاری.
منابع
- Blow, A. J., & Hartnett, K. (2005). Infidelity in committed relationships II: A substantive review. Journal of Marital and Family Therapy, 31(2).
- Previti, D., & Amato, P. R. (2004). Is infidelity a cause or a consequence of poor marital quality? Journal of Social and Personal Relationships, 21(2).
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا ناسازگاریِ جنسی علتِ خیانت است؟
گاهی با آن همراه است، ولی پژوهشها رابطهای ثابت و قوی نشان نمیدهند: بسیاری از ناراضیان خیانت نمیکنند و بسیاری از افراد خیانتکار راضی بودهاند. ناسازگاری میتواند یک عاملِ زمینهای باشد، ولی انتخابِ خیانت تصمیمِ فرد است و بهتنهایی با ناسازگاری توضیح داده نمیشود.
چطور بفهمم «ناسازگاریِ جنسی» توجیه است یا علت؟
بپرسید: آیا پیش از خیانت دربارهاش صحبت شده بود؟ آیا راههایی مثلِ مشاوره امتحان شده بود؟ اگر مسئله بعد از کشفِ خیانت و همراه با سرزنشِ شما مطرح شده، بیشتر نقشِ توجیه دارد. البته ممکن است هر دو درست باشد؛ درمانگر در جداکردنِ آنها کمک میکند.
اگر ناسازگاریِ جنسی واقعی است، چه کنیم؟
راههایِ سالم عبارتاند از گفتوگو بدونِ سرزنش، ارزیابیِ پزشکی و جنسدرمانی، و در صورتِ لزوم تصمیمِ آگاهانه و مشترک دربارهی شکلِ رابطه. خیانتِ پنهانی هیچیک از اینها نیست، چون مشکل را حل نمیکند و اعتماد را از بین میبرد.
آیا سردیِ جنسیِ همسرم میتواند علتِ خیانتِ من باشد؟
نارضایتیِ جنسی میتواند یکی از عواملِ خیانت باشد، ولی علتِ منحصربهفرد نیست و توجیه هم نمیکند. پژوهشها نشان میدهند انگیزههایِ خیانت متنوعاند (بیتوجهی، فقدانِ عشق، تنوع، میلِ جنسی، موقعیت). اگر نیازِ جنسی برآورده نمیشد، راهِ سالم گفتوگو، مشاورهٔ جنسی و در نهایت تصمیمِ آگاهانه است، نه پنهانکاری.
آیا خیانت به‌خاطرِ نارضایتیِ جنسی قابل‌فهم است؟
فهمیدنِ علت با پذیرفتنِ آن فرق دارد. نارضایتیِ جنسی دردناک است و قابلِ فهم، ولی خیانت انتخابی است که همسر را آسیب می‌زند. اگر خودتان این وضعیت را دارید، با همسر و مشاورِ جنسی صحبت کنید؛ اگر قربانی خیانت شده‌اید، یادتان باشد نارضایتیِ جنسیِ رابطه مسئولیتِ خیانت را از شریکِ خیانتکار برنمی‌دارد.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ افزایشِ وفاداری
برایِ زوج‌هایی که رابطه‌شان سالم است و می‌خواهند از آن محافظت کنند. اگر خیانتی رخ داده، این دوره نقطه‌ی شروعِ درستی نیست — دوره‌هایِ پس‌ازخیانت جایِ درست‌ترند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روانشناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع