خیانت در اینستاگرام: راهنمای کامل (دایرکت، لایک، استوری، فالو و آنفالو، بلاک)
«خیانت اینستاگرامی» عبارتی است که بسیاری برایِ همه‌چیز از لایک تا دایرکت و استوری به کار می‌برند. این راهنما رفتارها را کنارِ هم می‌گذارد و می‌گوید هرکدام چه معنایی می‌تواند داشته باشد، پژوهش‌ها دربارهٔ شبکه‌هایِ اجتماعی، نظارت و حسادتِ زوجی چه می‌گویند (عمدتاً دربارهٔ فیسبوک و دانشجویان، نه اینستاگرام)، چه چیزی نشانهٔ جدی و چه چیزی عادی است و چگونه یک توافقِ مشترک بسازید. برایِ هر رفتار، به مقالهٔ مفصلش لینک داده‌ایم.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۲ مهر ۱۴۰۵
چرا اینستاگرام ابهام می‌سازد؟
موایز، کریستوفیدس و دِسمارِیس (۲۰۰۹) در ۳۰۸ دانشجو دیدند استفادهٔ بیشترِ فیسبوک پیش‌بینی‌کنندهٔ حسادتِ مرتبط با آن بود (با کنترلِ ویژگی‌هایِ فردی و رابطه‌ای)؛ و پیشنهاد کردند حلقه‌ای وجود دارد: شبکه اطلاعاتِ مبهم دربارهٔ شریک می‌دهد و ابهام استفادهٔ بیشتر را برمی‌انگیزد. یعنی خودِ ساختارِ شبکه‌ها (دیدنِ همه‌چیز بدونِ زمینه) با تفسیرهایِ بد همراه میشود. توجه: این‌ها همه مقطعی‌اند و جهتِ اثر مشخص نیست.
نردبانِ رفتارها
رفتارها معمولاً پله‌پله بالا می‌روند: دیدنِ نمایه ← لایک ← کامنت ← پاسخ به استوری ← دایرکت ← گفت‌وگوی شخصی و شبانه ← درخواستِ دیدار. هر پله خودش بی‌ضرر است؛ جهت و پنهانکاری مهم است. در بستهٔ «خیانتِ دیجیتال» این نردبان را شش‌پله‌ای می‌نویسیم و در جلسهٔ ۲ توضیح می‌دهیم چرا «اثرِ پا در در» از یک دنبال‌کردنِ ساده شروع میشود.
هر رفتار در یک نگاه
لایک: تک‌وتوک عادی؛ مکرر روی یک نفر، نشانهٔ کشش (مقالهٔ «از لایک تا خیانت»). فالو و آنفالو: معنا از دلیل و شفافیت می‌آید (مقالهٔ «استوری، فالو، آنفالو و بلاک»). استوری: دیدنِ گاه‌به‌گاه عادی؛ پاسخِ مکرر و شبانه جدیتر. دایرکت: خصوصی‌بودن شرطِ پنهانکاری است (مقالهٔ «آیا دایرکت دادن خیانت است؟»). چت و پیام‌هایِ شبانه: مقالهٔ «آیا چت‌کردن خیانت است؟» و «واتساپ و تلگرام». پیام‌هایِ پاک‌شده: مقالهٔ «چرا چت‌ها را پاک می‌کند؟». بلاک بعد از خیانت: بخشی از قطعِ تماس (مقالهٔ «قطعِ رابطه با نفرِ سوم»).
پژوهش‌ها: نظارت، حسادت و دلبستگی
توکونگا (۲۰۱۱) مقیاسی برایِ «نظارتِ الکترونیکیِ میانِ فردی» ساخت و دید نظارت با سن، زمانِ صرف‌شده روی نمایهٔ شریک، جاافتادنِ سایت در روتینِ روزانه و خودکارآمدیِ اینترنتی مرتبط است. فاکس و وارِبِر (۲۰۱۴) در ۳۲۸ دانشجو دیدند سبکِ دلبستگی (نگران و ترسان) نظارتِ فیس‌بوکی را پیش‌بینی می‌کند؛ نایقینی واسطهٔ این رابطه نبود. الفینستون و نولر (۲۰۱۱) در ۳۴۲ دانشجوی استرالیایی دیدند «مداخلهٔ فیسبوک» با نارضایتیِ رابطه مرتبط است و این رابطه از راهِ حسادتِ عاشقانه می‌گذرد. پس بخشِ بزرگی از «خیانتِ اینستاگرامی» در واقع حسادت و ناامنی است، نه الزاماً بی‌وفایی.
آیا شبکه‌ها باعثِ خیانت می‌شوند؟
کلیتون، ناگورنی و اسمیت (۲۰۱۳) در ۲۰۵ کاربر دیدند استفادهٔ زیادِ فیسبوک پیش‌بینی‌کنندهٔ تعارضِ مرتبط با آن است که با خیانتِ عاطفی و جسمی، جدایی و طلاق ارتباط داشت؛ ولی فقط در رابطههایِ سه سالِ یا کمتر. دروین، میلر و دیبل (۲۰۱۵) در ۳۷۱ دانشجو (در یک طرحِ تجربی) دیدند فهرستِ دوستانِ فیسبوک شناساییِ شریکِ جنسیِ بالقوه را برمی‌انگیزد (بیشتر در مردان)، ولی تنها فکر کردن به جایگزین‌ها از حافظه رضایت و تعهد را کم کرد. مک‌دانیل، درواین و کریونز (۲۰۱۷) نشان دادند رفتارهایِ مرتبط با بی‌وفایی در شبکه‌ها نسبتاً نادر بودند ولی با رضایتِ کمتر همراه. نتیجه: شبکه تنها علت نیست؛ تعهد و رضایت و مهارتِ مرزگذاری مهمترند.
تعریفِ خیانتِ آنلاین
ویتی (۲۰۰۳) در تحلیلِ عاملیِ رفتارهایِ آنلاین و آفلاین سه مؤلفه یافت (جنسی، عاطفی، پورنوگرافی) و دید «کارهایِ خیانت‌آمیزِ آنلاین» دستهٔ جداگانه‌ای نمی‌سازند. تامپسون و اوسالیوان (۲۰۱۶) هم چهار دسته یافتند و دیدند قضاوت‌ها متفاوت است. یعنی توافقِ جهانی نداریم؛ توافقِ مشترکِ زوج لازم است.
نشانه‌هایِ جدیتر و عادی‌تر
جدیتر: پنهانکاری (مخفیکردنِ پیام‌ها، گوشی رو به پایین، رمزِ تازه)، تغییرِ ناگهانیِ رفتار، تماسِ مکرر و شبانه با یک نفر، لحنِ شخصی، واکنشِ دفاعی به پرسشِ آرام. عادی‌تر: لایک و دیدنِ تک‌وتوک، تعاملِ عمومی، گفت‌وگوی شفاف، پاسخ به پرسش بدونِ تنش. مقالهٔ «نشانه‌هایِ خیانتِ دیجیتال» را ببینید.
اگر نگرانید: گفتوگو، نه تحلیلِ نمایه
تحلیلِ مداومِ نمایهٔ همسر یا نفرِ مشکوک اضطراب را کم نمی‌کند. به‌جایش: «وقتی دیدم ... نگران شدم؛ می‌خواهم بدونِ دعوا صحبت کنیم.» به الگو و واکنشِ او دقت کنید. مقالهٔ «چرا نمی‌توانم گوشیِ شریکم را چک نکنم» برایِ اضطرابِ بازرسی مفید است.
توافقِ مشترک و پیشگیری
توافقِ نمونه: پیامِ شخصیِ عاطفی با جنسِ مخالف نه؛ اگر پیامی معذب کرد، همان روز می‌گوییم؛ فهرستِ دنبال‌شوندگان را پنهان نمی‌کنیم؛ استوریِ «دوستانِ نزدیک» شفاف؛ هر سه ماه بازبینی. مقالهٔ «پیشگیری از خیانت در اینستاگرام» و «مرز با جنسِ مخالف و همکار» الگو میدهند. بعد از خیانت، توافق باید دوطرفه، محدود و ساختاریافته باشد (مقالهٔ «شفافیت یا کنترل؟»).
حدِ این پژوهش‌ها
بیشترِ داده‌ها دربارهٔ فیسبوک و دانشجویان غربی‌اند، مقطعی و خودگزارشی‌اند و علّیت اثبات نمی‌کنند. اینستاگرام ویژگی‌هایِ دیگری دارد (تصویری‌بودن، استوری، دایرکت) که در آن پژوهش‌ها نبود. پس این‌ها را الگوهایِ احتمالی بدانید، نه قانون. اگر نگرانیِ شما شدید یا با ترس همراه است، با مشاور صحبت کنید.
منابع
- Muise, A., Christofides, E., & Desmarais, S. (2009). More information than you ever wanted: Does Facebook bring out the green-eyed monster of jealousy? CyberPsychology & Behavior, 12(4), 441–444.
- Tokunaga, R. S. (2011). Social networking site or social surveillance site? Understanding the use of interpersonal electronic surveillance in romantic relationships. Computers in Human Behavior, 27(2), 705–713.
- Fox, J., & Warber, K. M. (2014). Social networking sites in romantic relationships: Attachment, uncertainty, and partner surveillance on Facebook. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 17(1), 3–7.
- Elphinston, R. A., & Noller, P. (2011). Time to face it! Facebook intrusion and the implications for romantic jealousy and relationship satisfaction. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 14(11), 631–635.
- Clayton, R. B., Nagurney, A., & Smith, J. R. (2013). Cheating, breakup, and divorce: Is Facebook use to blame? Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 16(10), 717–720.
- Drouin, M., Miller, D., & Dibble, J. L. (2015). Facebook or memory: Which is the real threat to your relationship? Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 18(10), 561–566.
- McDaniel, B. T., Drouin, M., & Cravens, J. D. (2017). Do you have anything to hide? Infidelity-related behaviors on social media sites and marital satisfaction. Computers in Human Behavior, 66, 88–95.
- Whitty, M. T. (2003). Pushing the wrong buttons: Men's and women's attitudes toward online and offline infidelity. CyberPsychology & Behavior, 6(6), 569–579.
- Thompson, A. E., & O'Sullivan, L. F. (2016). Drawing the line: The development of a comprehensive assessment of infidelity judgments. Journal of Sex Research, 53(8), 910–926.
پرسش‌هایِ کوتاه
خیانتِ اینستاگرامی دقیقاً چیست؟
عبارتی عمومی برایِ رفتارهایِ مبهم از لایک و کامنت تا دایرکت و گفت‌وگوی شخصی. هیچ‌کدام به‌تنهایی خیانت نیستند؛ معنا از محتوا (عاطفی/جنسی)، پنهانکاری و جهتِ رابطه می‌آید. پژوهش‌ها نشان میدهند تعریفِ خیانتِ آنلاین میانِ افراد متفاوت است و بخشی از نگرانی‌ها حسادت و ناامنی‌اند. توافقِ مشترکِ زوج لازم است.
چه رفتاری در اینستاگرام نشانهٔ جدیتر است؟
پنهانکاری (مخفیکردنِ پیام، گوشی رو به پایین)، تغییرِ ناگهانیِ رفتار، تماسِ مکرر و شبانه با یک نفرِ مشخص، لحنِ شخصی و واکنشِ دفاعی به پرسشِ آرام. لایک و دیدنِ تکوتوکِ استوری معمولاً عادیاند. بهجای تحلیلِ نمایه، گفتوگو و توافق کارآمدتر است.
آیا اینستاگرام باعثِ طلاق و خیانت میشود؟
پژوهشهایِ موجود (عمدتاً فیسبوک و دانشجویان) نشان میدهند استفادهٔ زیاد با حسادت، تعارض و رضایتِ کمتر مرتبط است و در رابطههایِ کوتاهمدت با خیانت و جدایی هم ارتباط داشت؛ ولی همبستگی است و علّیت اثبات نشده. تعهد، رضایت و مهارتِ مرزگذاری مهمترند. برایِ اینستاگرام پژوهشِ مستقیم کمتر است.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ خیانتِ دیجیتال
برایِ زوجی که سرِ مرزهایِ دیجیتال — دنبال‌کردن، پیام‌دادن، مصرفِ محتوا، نظارت — اختلافِ نظرِ مکرر دارند، چه هنوز بحرانی رخ نداده و چه تازه چیزی کشف شده. همچنین برایِ کسی که به‌تنهایی می‌خواهد مرزِ شخصیِ خودش را در فضایِ دیجیتال روشن کند. اگر خیانتِ فیزیکیِ کامل رخ داده و نیاز به روندِ کاملِ درمانی دارید، دوره‌هایِ «درمانِ پس‌ازخیانت» یا مسیرهایِ فردیِ خیانت‌دیده/خیانت‌کرده جامع‌ترند؛ این بسته مشخصاً روی لایه‌ی دیجیتال تمرکز دارد.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
- جلسهٔ ۱ بستهٔ خیانتِ دیجیتال — نردبانِ شش‌پله برایِ تعریفِ خطِ خودتان
- جلسهٔ ۶ بستهٔ خیانتِ دیجیتال — لحظهٔ کشف
- استوری، فالو، آنفالو و بلاک‌کردن در اینستاگرام و خیانت
- آیا دایرکت دادن خیانت است؟
- از لایک تا خیانت
- نشانه‌هایِ خیانتِ دیجیتال: موبایل، واتساپ و اینستاگرام
- پیشگیری از خیانت در اینستاگرام: مرزهایِ دیجیتالِ زوج‌ها
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع