استوری، فالو، آنفالو و بلاک‌کردن در اینستاگرام و خیانت: چه چیزی نشانهٔ خطر است و چه چیزی عادی؟
«چرا استوری‌هایش را نگاه میکند؟» «چرا او را فالو کرده؟» «بعد از خیانت، باید نفرِ سوم را بلاک کند؟» اینستاگرام ریزرفتارهایی دارد که معنایشان مبهم است و ذهنِ نگران آن‌ها را بزرگ میکند. این مقاله می‌گوید پژوهش‌ها دربارهٔ نظارت، حسادت و استفادهٔ شبکه‌هایِ اجتماعی در رابطه چه می‌گویند، کدام رفتارها جدی‌ترند، فالو، آنفالو و بلاک بعد از خیانت چه نقشی دارند و چگونه یک توافقِ مشترک بسازید که کنترل نباشد. داده‌ها عمدتاً دانشجویی و همبستگی‌اند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۰ مهر ۱۴۰۵
معنایِ ریزرفتارها: ابهام و تفسیر
دیدنِ استوری، لایک و فالو معنایِ ثابتی ندارند. ممکن است کنجکاوی، دوستی، کار یا کششِ پنهان باشد. موایز، کریستوفیدس و دِسمارِیس (۲۰۰۹) در یک نظرسنجی با ۳۰۸ دانشجو دیدند هرچه استفاده از فیس‌بوک بیشتر باشد، حسادتِ مرتبط با آن بیشتر است (با کنترلِ ویژگی‌هایِ فردی و رابطه‌ای)؛ و پیشنهاد کردند حلقه‌ای وجود دارد: شبکه اطلاعاتِ مبهم دربارهٔ شریک میدهد و ابهام استفادهٔ بیشتر را برمی‌انگیزد. این مطالعه مقطعی است؛ جهتِ اثر ممکن است برعکس هم باشد.
نظارتِ شبکه‌ای: چه کسی بیشتر نگاه میکند؟
توکونگا (۲۰۱۱) مقیاسی برایِ «نظارتِ الکترونیکیِ میانِ فردی» ساخت که به نظارتِ فعال و توجهِ منفعل تقسیم می‌شود؛ جوان‌تر‌ها، کسانی که زمانِ بیشتری روی نمایهٔ شریک می‌گذرانند و کسانی که سایت در روتینشان جاگرفته، بیشتر نظارت می‌کنند. فاکس و وارِبِر (۲۰۱۴) در ۳۲۸ دانشجو دیدند سبکِ دلبستگی، هم عدم‌قطعیتِ رابطه‌ای و هم نظارتِ فیس‌بوکی را پیش‌بینی میکند (دلبستگیِ نگران و ترسان بالاترین)؛ ولی عدم‌قطعیت به‌تنهایی نظارت را پیش‌بینی نکرد. یعنی نظارت بیشتر به ناامنیِ دلبستگی مربوط است تا به «شواهد».
الفینستون و نولر (۲۰۱۱) در ۳۴۲ دانشجوی استرالیایی دیدند «مداخلهٔ فیس‌بوک» با نارضایتیِ رابطه مرتبط است و این رابطه از راهِ حسادت و رفتارهایِ نظارتی می‌گذرد. باز هم مقطعی و دانشجویی.
آیا شبکه‌هایِ اجتماعی باعثِ خیانت می‌شوند؟
کلیتون، ناگورنی و اسمیت (۲۰۱۳) در ۲۰۵ کاربرِ ۱۸ تا ۸۲ ساله دیدند استفادهٔ زیادِ فیس‌بوک پیش‌بینی‌کنندهٔ تعارضِ مرتبط با فیس‌بوک است و آن با خیانتِ عاطفی و جسمی، جدایی و طلاق ارتباط دارد؛ ولی فقط در رابطه‌هایِ سه سالِ یا کمتر. دروین، میلر و دیبل (۲۰۱۵) در ۳۷۱ دانشجو دیدند فهرستِ دوستانِ فیس‌بوک شناساییِ شریکِ جنسیِ بالقوه را برمی‌انگیزد (در مردان بیشتر)، ولی صرفِ فکر کردن به جایگزین‌ها از حافظه رضایت و تعهد را بیشتر از فیس‌بوک کم کرد. پس شبکه تنها تهدید نیست؛ ذهنِ خودِ فرد هم نقش دارد.
استوری: دیدن، پاسخ‌دادن و «بستهٔ دوستانِ نزدیک»
دیدنِ استوری یک بار و گاهی: معمولاً عادی. پاسخ‌دادنِ مکرر به استوریِ یک نفر، شب‌ها یا با ایموجیِ مشخص: ممکن است نشانهٔ کشش باشد. «دوستانِ نزدیک»: اگر همسر از وجودِ فهرست یا دلیلِ حضورِ یک نفر در آن بی‌خبر است، به پنهانکاری نزدیک می‌شود. استوریِ مشترک و حضورِ همسر در شبکه‌ها پنهانکاری را کم میکند، ولی نباید اجباری یا تحقیرآمیز باشد. مقالهٔ «آیا دایرکت دادن خیانت است؟» مرزِ پیامِ خصوصی را می‌گوید.
فالو و آنفالو
فالوِ ex یا فردی که قبلاً کششِ جدی بوده میتواند ارزش‌آفرین باشد (دوستی) یا مسئله‌ساز (نگهداشتنِ در دسترس). آنفالو ممکن است مرزِ سالم باشد («با هم توافق کردیم») یا «پنهانکاری» (اگر بدونِ اطلاعِ همسر انجام شود و دلیلش پنهانکاری باشد). مهمتر از خودِ عمل، دلیل و شفافیت است. اگر کسی ناگهان تعدادی را آنفالو یا مخفی (mute) میکند، ببینید همزمان رفتارِ دیگری هم تغییر کرده یا نه (مقالهٔ «تغییرِ ناگهانیِ رفتارِ همسر»).
بعد از خیانت: بلاک و آنفالو
بعد از خیانت، بلاک‌کردن و آنفالوِ نفرِ سوم معمولاً بخشی از «قطعِ تماس» است و هم نشانهٔ پایانِ رابطه و هم محافظتی برایِ همسرِ آسیب‌دیده. بهتر است داوطلبانه و شفاف انجام شود و همسرِ آسیب‌دیده را نیز نشان دهد (مقالهٔ «قطعِ رابطه با نفرِ سوم»). از طرفِ دیگر، همسرِ آسیب‌دیده ممکن است وسوسهٔ نظارت بر نمایهٔ نفرِ سوم داشته باشد؛ این نظارت معمولاً اضطراب را بیشتر میکند (مقالهٔ «نظارتِ الکترونیکی بر همسر پس از خیانت»). بهتر است آن را محدود کنید یا خودتان هم نفرِ سوم را بلاک کنید.
توافقِ مشترک: چه چیزی کمک میکند
۱. هر دو بگویند چه چیزی را نگران‌کننده می‌دانند (مثلاً پاسخِ شبانه به استوری). ۲. قاعده‌ها دوطرفه و هم‌اندازه باشند. ۳. شفافیت بدونِ جاسوسی (دیدنِ فهرستِ دنبال‌شونده‌ها اگر هر دو موافق‌اند، نه ردیابیِ پنهان). ۴. بازبینیِ دوره‌ای. ۵. وقتی چیزی ناراحت کرد، فوراً بگویید، نه با دعوا. بسته‌یِ «خیانتِ دیجیتال» و مقالهٔ «مرزهایِ دیجیتال» الگوی توافق را می‌دهند.
اگر خودتان وسواسِ نگاه‌کردن دارید
اگر ساعت‌ها نمایهٔ همسر یا دیگران را بررسی می‌کنید، آرام نمی‌شوید و روتینتان مختل است، این میتواند اضطرابِ رابطه‌ای یا وسواس باشد. مقاله‌هایِ «چرا نمی‌توانم گوشیِ شریکم را چک نکنم» و «وسواسِ فکری بعد از خیانت» را ببینید، و در صورتِ لزوم از درمانگر کمک بگیرید. هدف حذفِ شبکه نیست؛ بازگرداندنِ کنترل است.
منابع
- Muise, A., Christofides, E., & Desmarais, S. (2009). More information than you ever wanted: Does Facebook bring out the green-eyed monster of jealousy? CyberPsychology & Behavior, 12(4), 441–444.
- Tokunaga, R. S. (2011). Social networking site or social surveillance site? Understanding the use of interpersonal electronic surveillance in romantic relationships. Computers in Human Behavior, 27(2), 705–713.
- Fox, J., & Warber, K. M. (2014). Social networking sites in romantic relationships: Attachment, uncertainty, and partner surveillance on Facebook. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 17(1), 3–7.
- Elphinston, R. A., & Noller, P. (2011). Time to face it! Facebook intrusion and the implications for romantic jealousy and relationship satisfaction. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 14(11), 631–635.
- Clayton, R. B., Nagurney, A., & Smith, J. R. (2013). Cheating, breakup, and divorce: Is Facebook use to blame? Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 16(10).
- Drouin, M., Miller, D., & Dibble, J. L. (2015). Facebook or memory: Which is the real threat to your relationship? Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 18(10), 561–566.
پرسش‌هایِ کوتاه
اگر همسرم مدام استوریِ یک نفر را میبیند و پاسخ میدهد، نگران باشم؟
دیدنِ تکوتوک استوری معمولاً عادی است، ولی پاسخِ مکرر، شبانه یا با لحنِ شخصی به یک نفر نشانهٔ کشش یا نزدیکی است و ارزشِ گفتوگو دارد. بدونِ اتهام بگویید این رفتار شما را ناراحت میکند و بپرسید قاعدهای که هر دو بپذیرید چیست. اگر پنهانکاری و واکنشِ دفاعی هم هست، جدیتر است.
آیا بعد از خیانت باید نفرِ سوم را بلاک کنیم؟
معمولاً بله، چون بخشی از قطعِ تماس است و از وسوسهٔ ارتباط و نظارت جلوگیری میکند. بهتر است داوطلبانه و شفاف انجام شود و همسرِ آسیب‌دیده هم بتواند نمایهٔ او را بلاک کند تا از نظارتِ مضطربانه رها شود. اگر نیاز به تماسِ ضروری (مثلاً کار) هست، قاعدهٔ حداقلی و شفاف بگذارید.
آیا آنفالو کردن یک نفر نشانهٔ پنهانکاری است؟
نه لزوماً. آنفالو میتواند مرزِ سالم باشد، بهویژه وقتی هر دو توافق کردهاید. اگر ناگهانی، پنهانی و همزمان با تغییراتِ دیگر (رمزِ جدید، پاککردنِ چتها) باشد، معنادارتر است. مهمتر از خودِ عمل، دلیل و شفافیت است؛ میتوانید بپرسید «چرا؟» و ببینید پاسخ آرام و باثبات است یا طفرهآمیز.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ خیانتِ دیجیتال
برایِ زوجی که سرِ مرزهایِ دیجیتال — دنبال‌کردن، پیام‌دادن، مصرفِ محتوا، نظارت — اختلافِ نظرِ مکرر دارند، چه هنوز بحرانی رخ نداده و چه تازه چیزی کشف شده. همچنین برایِ کسی که به‌تنهایی می‌خواهد مرزِ شخصیِ خودش را در فضایِ دیجیتال روشن کند. اگر خیانتِ فیزیکیِ کامل رخ داده و نیاز به روندِ کاملِ درمانی دارید، دوره‌هایِ «درمانِ پس‌ازخیانت» یا مسیرهایِ فردیِ خیانت‌دیده/خیانت‌کرده جامع‌ترند؛ این بسته مشخصاً روی لایه‌ی دیجیتال تمرکز دارد.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع