اختلالِ نعوظ: چه زمانی ریشه‌اش در بدن است و چه زمانی در ذهن؟

اختلالِ نعوظ دقیقاً چیست؟

طبقِ ملاک‌هایِ DSM-5-TR، اختلالِ نعوظ یعنی دشواری در رسیدن به نعوظ، حفظِ آن تا پایانِ فعالیتِ جنسی، یا کاهشِ آشکارِ سفتی، در ۷۵ تا ۱۰۰ درصدِ موقعیت‌ها و دست‌کم شش ماه، همراه با آشفتگیِ قابلِ‌توجه ⁦(American Psychiatric Association, 2022)⁩. یک یا چند شبِ ناموفق، به‌ویژه در خستگی، مستی یا اضطراب، اختلال نیست.

به همین دلیل بدترین کار این است که پس از دو بار تجربهٔ ناخوشایند، خودمان را «بیمار» بدانیم و از رابطه فرار کنیم؛ این رفتار، همان‌طور که در مقالهٔ اضطرابِ عملکرد توضیح دادیم، خودش مشکل را پایدار می‌کند.

اول بدن: نعوظ می‌تواند هشدار باشد

نعوظ به جریانِ سالمِ خون، اعصابِ سالم و تعادلِ هورمونی نیاز دارد. بنابراین بیماری‌هایی مثلِ دیابت، فشارخونِ بالا، چربیِ خون، چاقی، سیگار و مصرفِ الکل، و برخی داروها می‌توانند آن را مختل کنند. پیش از هر نتیجه‌گیریِ روان‌شناختی، باید پزشک این عوامل را بررسی کند.

پژوهشی در جامعهٔ آمریکا ۱۴۰۲ مردِ بدونِ بیماریِ شناخته‌شدهٔ قلبی را سال‌ها دنبال کرد. مردانی که دچارِ اختلالِ نعوظ بودند، در سال‌هایِ بعد با خطرِ بالاترِ بیماریِ عروقِ کرونری همراه بودند (حدود ۸۰ درصد بیشتر) و این ارتباط در مردانِ جوان‌تر قوی‌تر بود ⁦(Inman et al., 2009)⁩. این به معنایِ «علت و معلولی» نیست، ولی یعنی نعوظِ ضعیف، به‌ویژه در سنین پایین‌تر، دلیلی است برایِ بررسیِ قلب و عروق.

نشانه‌هایی که بیشتر به سمتِ ذهن اشاره می‌کنند

هیچ نشانه‌ای به‌تنهایی قطعی نیست و تشخیص با پزشک است؛ اما این الگوها معمولاً نگاهِ پزشک را به عاملِ روان‌شناختی هم جلب می‌کنند: مشکل ناگهانی و پس از یک اتفاقِ استرس‌زا یا تجربهٔ ناخوشایند شروع شده، در موقعیت‌هایی (مثلاً با شریکِ مشخص) هست و در موقعیت‌هایی (مثلاً تنهایی یا بیدارشدن از خواب) نیست، همراهِ نگرانیِ شدید دربارهٔ «از پس برآمدن» است.

برعکس، شروعِ تدریجی و پایدار در همه موقعیت‌ها بیشتر پزشک را به عاملِ جسمی می‌برد. در عمل اغلب هر دو دخیل‌اند: یک عاملِ جسمیِ کوچک نعوظ را کمی ضعیف می‌کند، فرد نگران می‌شود و نگرانی آن را بیشتر خراب می‌کند.

وقتی ذهن ترمز می‌کشد

بارلو نشان داد که در مردانِ دچارِ اضطرابِ عملکرد، موقعیتِ جنسی «تهدید» تلقی می‌شود و توجه به جایِ حس‌هایِ بدن، به ارزیابیِ خود می‌رود ⁦(Barlow, 1986)⁩. نتیجه این است که بدن، حتی در شرایطی که از نظر جسمی سالم است، همراهی نمی‌کند.

فشارهایِ رایج برایِ این ترمز: ترس از قضاوتِ شریک، ذهنیتِ «مرد باید همیشه آماده باشد»، تماشایِ مکررِ محتوایِ پورنوگرافیک و مقایسه با آن، و استرسِ کار یا اقتصادی. این‌ها «ضعف» نیستند، فشارهایی‌اند که قابلِ‌تغییرند.

روان‌درمانی چه کمکی می‌کند و شواهدش چیست؟

مرورِ کاکرین (Cochrane) ۱۱ کارآزما با ۳۹۸ مرد را بررسی کرد. نتیجه این بود که روان‌درمانیِ گروهی ممکن است عملکرد نعوظی را بهبود دهد، و در دو کارآزما افزودنِ آن به درمانِ دارویی (سیلدنافیل) ماندگاریِ مشکل و ترکِ درمان را کم کرد ⁦(Melnik et al., 2007)⁩. نویسندگان تأکید کردند که تعدادِ مطالعه‌ها و شرکت‌کنندگان کم است و نتایج مقدماتی‌اند.

پس صادقانه: شواهد امیدوارکننده است ولی قوی نیست. روان‌درمانی بیشترین ارزش را وقتی دارد که اضطرابِ عملکرد، تعارضِ رابطه یا شرم بخشِ مهمی از ماجراست، یا وقتی دارو به‌تنهایی کافی نیست. تصمیم دربارهٔ دارو با پزشک است.

نقشِ شریک و رابطه

واکنشِ شریک اهمیتِ زیادی دارد. سرزنش، شوخیِ تحقیرآمیز یا فرضِ «دیگر مرا نمی‌خواهد» فشار را بالا می‌برد؛ هم‌دلی و تأکید بر اینکه رابطه فقط نفوذ نیست، فشار را کم می‌کند. گفت‌وگو دربارهٔ آنچه برایتان لذت‌بخش است و گسترشِ دایرهٔ لمس و نوازش، بدونِ «قرارِ امتحان»، معمولاً کمک می‌کند.

اگر همسرتان نعوظ ندارد، این به معنایِ بی‌میلی به شما نیست. بپرسید «چه چیزی می‌تواند فشار را کم کند؟» و اگر لازم شد، پیشنهادِ مراجعه به پزشک را مثلِ یک پروژهٔ مشترک مطرح کنید.

چه کارهایی را انجام ندهیم؟

از خرید و مصرفِ قرص‌هایِ تقویتی بدونِ نسخه و از منبع‌هایِ نامطمئن پرهیز کنید؛ برخی ترکیبات خطرناک‌اند، به‌ویژه برایِ افراد با بیماریِ قلبی یا مصرفِ برخی داروها. همچنین پنهان‌کردنِ مشکل از شریک و پزشک، یا فرار از رابطه، معمولاً وضع را بدتر می‌کند.

چه وقت باید مراجعه کرد؟

اگر مشکل بیش از چند هفته تا چند ماه ادامه دارد، یا نعوظِ صبحگاهی هم از بین رفته، یا همراهِ دیابت، فشارخون، مصرفِ داروی جدید، درد یا تغییرِ شکلِ آلت است، به پزشک مراجعه کنید. اگر هم‌زمان درد یا فشار در قفسهٔ سینه، تنگیِ نفس یا تپشِ قلبِ غیرعادی دارید، بدونِ تأخیر به اورژانس مراجعه کنید.

پس از ارزیابیِ پزشکی، اگر اضطراب، افسردگی یا مشکلِ رابطه نقش دارد، روان‌درمانگر یا درمانگرِ جنسی می‌تواند کمک کند. این مقاله جایگزینِ ارزیابیِ بالینی نیست.

منابع

1. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
2. Barlow, D. H. (1986). Causes of sexual dysfunction: The role of anxiety and cognitive interference. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 54(2), 140–148.
3. Inman, B. A., St. Sauver, J. L., Jacobson, D. J., McGree, M. E., Nehra, A., Lieber, M. M., Roger, V. L., & Jacobsen, S. J. (2009). A population-based, longitudinal study of erectile dysfunction and future coronary artery disease. Mayo Clinic Proceedings, 84(2), 108–113.
4. Melnik, T., Soares, B. G. O., & Nasselo, A. G. (2007). Psychosocial interventions for erectile dysfunction. Cochrane Database of Systematic Reviews, (3), CD004825.

پرسش‌هایِ کوتاه

دوره‌ای مرتبط در گُدار

دورهٔ رضایتِ زوجی از صمیمیتِ جنسی

برایِ زوجی که می‌خواهند رضایتِ کلی‌شان از صمیمیتِ جنسی را با گفت‌وگو و تمرینِ ساختاریافته بهتر کنند — نه ابزارِ تشخیص یا درمانِ یک اختلالِ کارکردِ جنسیِ مشخص (برایِ آن، ارزیابیِ پزشکی/تخصصیِ حضوری لازم است؛ محتوایِ مرجعِ بالینیِ همین موضوع را هم در دورهٔ dsmReference، ویژهٔ همکاران، می‌بینید).

ادامهٔ این موضوع در گُدار

• اضطرابِ عملکردِ جنسی: چرا ترسِ از «خراب‌کردن» خودش مشکل می‌سازد؟
• انزالِ زودرس: چند دقیقه «زود» است و چه کمکی از روان‌درمانی برمی‌آید؟
• جلسهٔ ۱۰ دورهٔ صمیمیتِ جنسی — نگهداشتنِ شعله
• جلسهٔ ۹ دورهٔ صمیمیتِ جنسی — گفت‌وگویِ صریح و مذاکرهٔ مرزها
• دایرکتوریِ ارجاع: چطور متخصصِ مناسب پیدا کنم

تازه‌ترین مقاله‌ها

• مشکل در رسیدن به اوج (ارگاسم) در زنان: وقتی لذت هست ولی اوج نمی‌آید
• کم‌شدنِ میلِ جنسی در زنان: همیشه «اختلال» نیست؛ چرا رخ می‌دهد و چه کمک می‌کند؟
• وژینیسم و اختلالِ درد و نفوذ: چرا بدن «نه» می‌گوید و چه درمانی دارد؟
• لحنِ تند، نیش و کنایه: چرا بعضی‌ها این‌طور حرف می‌زنند و چه شخصیتی دارند؟
• عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟