آیا همسرم نفرِ سوم را دوست دارد؟ مثلثِ عاطفی، رابطهٔ موازی و پرسشی که جواب قطعی ندارد
«آیا او را دوست دارد؟» این پرسش در ذهنِ بسیاری از خیانت‌دیده‌ها می‌چرخد، چون جوابش به‌نظر می‌رسد آینده را روشن میکند. اما جواب ساده نیست: احساسِ همسرتان نسبت به فردِ سوم میتواند شیفتگی، وابستگی، هیجانِ ممنوعه، عشق، گناه یا ترکیبی باشد؛ و خودش هم ممکن است نداند. این مقاله می‌گوید «دوست‌داشتن» در رابطهٔ پنهان چه معناهایی دارد، «مثلثِ عاطفی» و «رابطهٔ موازی» چه هستند، چگونه بدونِ بازجویی بپرسید و چرا رفتارِ امروزِ او از برچسبِ احساسش مهم‌تر است.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۹ مهر ۱۴۰۵
چرا این پرسش اینقدر داغ است؟
پرسش «آیا او را دوست دارد؟» اغلب در پشتش پرسشی دیگر دارد: «آیا من جایگزین‌شدنی‌ام؟ آیا رابطه برمی‌گردد؟ آیا او به من وفادار می‌ماند؟» دانستنِ جوابِ دقیق، حسِ کنترل می‌دهد ولی ممکن است آسایش نیاورد؛ چون هر جوابی (بله، نه، نمی‌دانم) سؤال‌هایِ تازه می‌آورد. پیش از پرسیدن، از خودتان بپرسید: «به چه جوابی نیاز دارم و با آن چه می‌کنم؟»
«دوست‌داشتن» چند معنا دارد
شیفتگی: حالتی پرانرژی و درگیرِ فکر، با تازگی و هیجان؛ آرون و همکاران (۲۰۰۵) نشان دادند عشقِ تازه و شدید مناطقِ پاداش را فعال میکند. وابستگی: نیاز به حضور و تأییدِ فرد. هیجانِ ممنوعه: جذابیتِ پنهان‌کاری و خطر. عشقِ عمیق: شناخت، مراقبت و تعهد. در یک رابطهٔ پنهان که زندگیِ روزمره‌ای ندارد، تمایزِ این‌ها دشوار است؛ خودِ فرد هم ممکن است آن‌ها را اشتباه بگیرد. این مطالعه نمونهٔ کوچکِ عاشق‌هایِ جوان بود و دربارهٔ خیانت نبود؛ نباید از آن نتیجهٔ مستقیم گرفت.
پژوهش‌ها دربارهٔ احساسِ در خیانت
گلس و رایت (۱۹۸۵) در ۳۰۰ نفر دیدند درگیریِ فرازناشویی در زنان بیشتر عاطفی و در مردان بیشتر جنسی بود، و ترکیبِ هر دو با بیشترین نارضایتیِ زناشویی همراه بود. سلترمن و همکاران (۲۰۱۹) هم هشت انگیزه یافتند؛ بعضی (مثل تنوع، میلِ جنسی، موقعیت) ربطی به «عشق» ندارند. پس خیانت همیشه «عاشق‌شدن» نیست؛ ولی گاهی هست. لیمیلر (۲۰۰۹) نیز دید پنهان‌کاری رابطه با تعهدِ کمتر همراه است؛ یعنی حتی احساسِ قوی در رابطهٔ پنهان ممکن است با ناامنی و کاهشِ نزدیکیِ روانی همراه باشد.
این‌ها همه میانگین‌اند. نمی‌توان از آن‌ها حدس زد همسرِ شما چه حسی دارد.
مثلثِ عاطفی و رابطهٔ موازی
«رابطهٔ موازی» یعنی فرد همزمان در دو رابطه است؛ «مثلثِ عاطفی» یعنی سه نفر در شبکه‌ای از دلبستگی‌ها. در رابطهٔ موازی ممکن است فرد برایِ هر رابطه بخشی از خود را نشان دهد («جدا کردنِ بخش‌ها») و هر کدام برایِ او نیازی را پر کند. در منابعِ بررسیشده پژوهشِ تجربیِ کافی دربارهٔ «جدا کردنِ بخش‌ها» پیدا نشد؛ این توصیف بالینی است. پرل (۲۰۱۷) در کتابِ خود (غیرِ دانشگاهی) استدلال میکند خیانت اغلب دربارهٔ آن چیزی است که فرد از خود، عشق و تعهد می‌خواهد؛ این تفسیر بالینی است نه یافتهٔ تجربی.
چطور بپرسید بدونِ بازجویی
قبل از پرسیدن، زمانِ آرام انتخاب کنید و بگویید چرا می‌پرسید: «می‌خواهم بفهمم برایِ تصمیم گرفتن چه چیزی لازم است.» پرسشهایِ مفید: «الان نسبت به او چه حسی داری؟»، «آیا تماسی هست؟»، «برنامهات برایِ آینده چیست؟». بپذیرید که او ممکن است نداند و پاسخهایِ ناقص بدهد. از پرسیدنِ تکرارشونده و جزئیات (که اضطراب را بالا می‌برد) بپرهیزید (مقالهٔ «چرا همسرِ خیانت‌دیده دائماً به دنبالِ جزئیات می‌گردد؟»).
چه معنایی دارد اگر بگوید «دوستش ندارم»؟
ممکن است راست باشد و ممکن است دفاعی. هیچ پاسخِ کلامی تضمین نیست. به‌جایِ آن به رفتار نگاه کنید: آیا تماس قطع شده؟ آیا شفاف است؟ آیا ثبات دارد؟ آیا همدلی با دردِ شما نشان می‌دهد؟ اگر می‌گوید «دوستش ندارم» ولی تماس ادامه دارد، حرف و عمل نمی‌خوانند. مقالهٔ «ثباتِ رفتاری و بازسازیِ اعتماد» همین را مفصل می‌گوید.
چه معنایی دارد اگر بگوید «دوستش دارم»؟
این جواب بسیار دردناک است، ولی صادقانه‌بودنش ارزش دارد. به‌معنایِ پایانِ رابطه نیست، و به‌معنایِ برگشتنِ او به نفرِ سوم هم نیست. بسیاری از افراد در چنین حالتی همچنان تصمیم می‌گیرند به رابطه برگردند، بعضی نمی‌گیرند. مهم این است که او با این احساس چه میکند: قطعِ تماس و کار روی آن، یا ادامه. در هر حالت، مراقبتِ از خودتان و کمکِ حرفه‌ای اولویت دارد؛ مقالهٔ «انتخاب بین همسر و نفرِ سوم» را هم برایِ او پیشنهاد کنید.
مراقبتِ از خودتان
جوابِ این پرسش به شما ارزش نمی‌دهد یا نمی‌گیرد. اگر مقایسه با فردِ سوم شما را می‌خورد، مقالهٔ «مقایسهٔ خود با فردِ سوم» و «عزتِنفس بعد از خیانت» را بخوانید. اگر مجبورید بین ماندن و رفتن تصمیم بگیرید، مقالهٔ «ارزش‌ها و تصمیم‌گیری» را ببینید. و اگر درد از حدِ تحمل می‌گذرد، مشاورهٔ فردی کمک میکند. شما لازم نیست پاسخِ همهٔ پرسش‌ها را بدانید تا تصمیمی خوب بگیرید.
منابع
- Aron, A., Fisher, H., Mashek, D. J., Strong, G., Li, H., & Brown, L. L. (2005). Reward, motivation, and emotion systems associated with early-stage intense romantic love. Journal of Neurophysiology, 94(1), 327–337.
- Glass, S. P., & Wright, T. L. (1985). Sex differences in type of extramarital involvement and marital dissatisfaction. Sex Roles, 12(9–10), 1101–1120.
- Selterman, D., Garcia, J. R., & Tsapelas, I. (2019). Motivations for extradyadic infidelity revisited. Journal of Sex Research, 56(3), 273–286.
- Lehmiller, J. J. (2009). Secret romantic relationships: Consequences for personal and relational well-being. Personality and Social Psychology Bulletin, 35(11), 1452–1466.
- Perel, E. (2017). The state of affairs: Rethinking infidelity. HarperCollins.
پرسشهایِ کوتاه
آیا مهم است که همسرم نفرِ سوم را دوست دارد؟
برایِ احساسِ شما مهم است، ولی برایِ مسیرِ ترمیم، رفتارِ امروزِ او مهم‌تر است: قطعِ تماس، شفافیت، مسئولیت‌پذیری. هر پاسخِ کلامی ممکن است تغییر کند یا دفاعی باشد. اگر دانستنِ پاسخ شما را آرام نمی‌کند و فقط به بازجویی می‌رسد، شاید بهتر باشد روی آنچه می‌توانید کنترل کنید تمرکز کنید.
رابطهٔ موازی چیست و چرا افراد این کار را میکنند؟
یعنی فرد همزمان در دو رابطه است و هر کدام بخشی از نیازهایش را پر میکند. انگیزهها متنوعاند: تنوع، فقدانِ عشق یا توجه، عزتِنفس، موقعیت. در منابعِ بررسیشده پژوهشِ تجربیِ کافی دربارهٔ مکانیسمهایِ روانی این وضعیت پیدا نشد؛ آنچه میدانیم بیشتر از انگیزههایِ کلی و تجربهٔ بالینی میآید.
چطور بدونِ بازجویی دربارهٔ نفرِ سوم از همسرم بپرسم؟
زمانِ آرام انتخاب کنید، دلیلِ پرسیدن را بگویید و پرسشهایِ کلی بپرسید (چه حسی داری؟ تماسی هست؟ برنامهات چیست؟). بپذیرید که ممکن است پاسخهایِ ناقص بدهد. از تکرارِ جزئیاتِ آزاردهنده بپرهیزید. اگر گفتوگو به دعوا میکشد، مشاور میتواند ساختار بدهد تا هر دو بشنوید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانت‌دیده
برایِ کسی که خیانت را کشف کرده و همین حالا در آن ایستاده — چه تصمیم به ماندن گرفته باشد، چه به رفتن، چه هنوز نداند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
- جلسهٔ ۲۶ مسیرِ خیانت‌دیده — مقایسه با نفرِ سوم و بازسازیِ عزتِنفس
- جلسهٔ ۱۲ مسیرِ خیانت‌دیده — شما تجربه‌هایتان را دارید، تجربه‌هایتان نیستید
- مقایسهٔ خود با فردِ سوم پس از خیانت
- چرا همسرِ خیانت‌دیده دائماً به دنبالِ جزئیاتِ تازه می‌گردد؟
- انتخاب بین همسر و نفرِ سوم
- نفرِ سوم در رابطه: روان‌شناسیِ رابطه با فردِ متأهل
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا اینقدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع