انتخاب بین همسر و نفرِ سوم: چطور تصمیم بگیریم؟ چارچوبی برایِ فردی که میانِ دو رابطه گیر کرده است
«نمی‌دانم همسرم را انتخاب کنم یا او را.» این پرسش را کسی می‌پرسد که میانِ دو رابطه گیر کرده است. تصمیم‌گیری در این وضعیت دشوار است، چون احساسات شدید و متضادند: گناه، عشق، ترس، شیفتگی. این مقاله می‌گوید چرا تصمیم در اوجِ شیفتگی خطاپذیر است، چه پرسشهایی کمک میکند، چرا «مکثِ تماس» مفید است و چه چیزی را نباید معیار قرار داد. هیچ فرمولی تصمیمِ درست را تضمین نمی‌کند و پژوهشِ مستقیمی دربارهٔ نتیجهٔ چنین انتخاب‌ها در منابعِ بررسی‌شده پیدا نشد؛ این‌ها چارچوب‌اند، نه حکم.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۹ مهر ۱۴۰۵
چرا تصمیم این‌قدر سخت است؟
گلس و رایت (۱۹۸۵) در نمونه‌ای ۳۰۰ نفره دیدند درگیریِ هم‌زمانِ جنسی و عاطفی با بیشترین نارضایتیِ زناشویی همراه بود. یعنی دو رابطه می‌تواند چندین نیاز را برآورده کند و رها کردنِ هرکدام فقدان‌هایِ متفاوت دارد. در عین حال، وجودِ هر دو بار روانیِ شدید دارد: پنهانکاری، گناه، چند‌زیستی. این بار قضاوت را مخدوش میکند.
خطایِ تصمیم در اوجِ شیفتگی
آرون و همکاران (۲۰۰۵) نشان دادند عشقِ تازه و شدید مناطقِ پاداش را فعال میکند. این حالت اغلب با گذشتِ ماه‌ها آرام‌تر می‌شود. تصمیمی که در اوج گرفته شود («او تنها کسی است که مرا می‌فهمد») ممکن است بعداً دوباره بازنگری شود. این به معنایِ بی‌ارزشیِ احساس نیست؛ یعنی شیفتگی همیشه معیارِ دقیقِ سازگاریِ بلندمدت نیست.
اول: مکثِ تماس
پیش از تصمیم، دست‌کم یک دوره (مثلاً چند هفته تا چند ماه) تماس با نفرِ سوم را مکث دهید. در این فاصله، می‌توانید بفهمید احساستان چگونه تغییر میکند. اگر مکث غیرممکن است یا به شدت دردناک، خودِ این نشان میدهد وابستگی چقدر شدید است و کمکِ درمانی لازم است. مقالهٔ «قطعِ رابطه با نفرِ سوم» می‌گوید چگونه.
اگر همسرتان خبر ندارد، تصمیم‌گیری هم دشوارتر است، چون یک طرفِ مهم از معادله حذف شده. پیش از انتخاب، با مشاور دربارهٔ افشا فکر کنید (مقالهٔ «بگویم یا نگویم؟»).
پرسش‌هایِ سنجش
دربارهٔ همسر: آیا هنوز به او دلبستگی و احترام دارم؟ آیا مشکلاتِ رابطه قابلِ حل است؟ آیا او قابلِ اعتماد است؟ دربارهٔ نفرِ سوم: آیا او واقعاً حاضر است در زندگیِ علنی کنارم باشد؟ آیا رابطه بدونِ پنهانکاری هم همین‌قدر جذاب است؟ دربارهٔ خودم: چه نیازی را رابطهٔ بیرونی پر میکند و آیا می‌توان آن را در جایی سالم پر کرد؟ آیا الگوی تکرارشونده‌ای دارم؟
چه چیزی نباید معیار باشد
فقط احساسِ لحظه‌ای. گناه: ماندن فقط به‌خاطرِ گناه یا رفتن فقط برایِ فرار از شرم. مقایسهٔ آرمانی: نفرِ سوم را بدونِ دیدنِ روزمرگی‌اش در برابرِ همسر در روزمرگی قرار دادن؛ رابطهٔ پنهان از زندگیِ مشترک و مسئولیت‌هایِ روزمره جداست. فشارِ اطرافیان. ترسِ از تنها‌ماندن. هیچ‌کدام تصمیمِ آگاهانه نمی‌سازند.
نقشِ مشاورهٔ تصمیم
«مشاورهٔ تشخیصی» (discernment counseling) برایِ زوج‌هایی طراحی شده که یکی مردد است و می‌خواهند در چند جلسه مسیر را بسنجند، بدونِ تعهد به درمانِ کامل (مقالهٔ «مشاورهٔ تشخیصی: ماندن یا رفتن»). اگر خودتان تنها هستید، مشاورِ فردی کمک میکند ارزش‌ها و نیازهایتان را روشن کنید. و برایِ تصمیمِ ماندن یا رفتن، مقالهٔ «ارزش‌ها و تصمیم‌گیری» ابزار میدهد. در بستهٔ «درمانِ فردِ خیانت‌کرده» جلسه‌ها هم می‌گوید این تصمیم را بدونِ هجوم به یک سمت چطور بسنجید.
اگر تصمیم شما ماندن با همسر است
تماس را کامل قطع کنید و به همسرتان شفاف باشید که این تصمیم را گرفته‌اید. اتکینز و همکاران (۲۰۰۵) در ۱۹ زوج دیدند افشای خیانت پیش یا حینِ درمان با بهبودِ بیشتر رضایت همراه بود (نمونه کوچک). درمانِ ساختاریافته و پاسخ‌گویی و رفتارِ ثابت، مسیرِ ترمیم را شکل میدهد (مقالهٔ «چگونه اعتماد همسرم را برگردانم»).
اگر فرزند دارید
حضورِ فرزندان تصمیم را پیچیده میکند. کودکان بیش از آنچه فکر می‌کنیم تنش و پنهانکاری را حس می‌کنند، حتی اگر دربارهٔ آن حرف نزنید (مقالهٔ «بچه‌هایِ والدینِ خیانت‌دیده»). تصمیم‌هایِ بزرگ را با آرامش و مشورت بگیرید، فرزندان را وسیلهٔ فشار یا هم‌دست قرار ندهید، و اگر جدایی در پیش است، برنامهٔ هم‌والدگری را از پیش با مشاور بنویسید. همچنین از دعواهایِ شدید و گفت‌وگوهایِ مربوط به خیانت در حضورِ آنان بپرهیزید.
اگر تصمیم شما رفتن به سمتِ نفرِ سوم است
این تصمیم هم مشروع است، ولی با مسئولیت: رفتار با همسر و فرزندان با احترام و صداقت، اطلاع‌رسانیِ درست، پرهیز از مخفی‌کاریِ بیشتر. و اینکه رابطهٔ جدید از ابتدایِ پنهان به رابطهٔ علنی تبدیل می‌شود و آزمون‌هایِ تازه‌ای دارد: بی‌اعتمادی از ریشه‌اش (او با شما همسرش را فریب داد)، فشارِ اجتماعی و دلتنگی‌هایِ زندگیِ قبلی. با مشاور برایِ این گذار برنامه بریزید.
منابع
- Glass, S. P., & Wright, T. L. (1985). Sex differences in type of extramarital involvement and marital dissatisfaction. Sex Roles, 12(9–10), 1101–1120.
- Aron, A., Fisher, H., Mashek, D. J., Strong, G., Li, H., & Brown, L. L. (2005). Reward, motivation, and emotion systems associated with early-stage intense romantic love. Journal of Neurophysiology, 94(1), 327–337.
- Atkins, D. C., Eldridge, K. A., Baucom, D. H., & Christensen, A. (2005). Infidelity and behavioral couple therapy: Optimism in the face of betrayal. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(1), 144–150.
- Allen, E. S., Atkins, D. C., Baucom, D. H., Snyder, D. K., Gordon, K. C., & Glass, S. P. (2005). Intrapersonal, interpersonal, and contextual factors in engaging in and responding to extramarital involvement. Clinical Psychology: Science and Practice, 12(2), 101–130.
پرسش‌هایِ کوتاه
چطور بفهمم همسرم را بیشتر دوست دارم یا نفرِ سوم را؟
در اوجِ شیفتگی تشخیص دشوار است. یک دورهٔ مکثِ تماس کمک میکند ببینید احساسات چگونه تغییر میکند. بهجایِ مقایسهٔ احساس، پرسشهایی بپرسید: با کدام رابطه میتوانم صادق و علنی باشم؟ مشکلاتِ کدام قابلِ حل است؟ با کدام آیندهای که میخواهم سازگارم؟ مشاورِ بیطرف در این سنجش مفید است.
آیا باید ابتدا تصمیم بگیرم و بعد به همسرم بگویم؟
ممکن است چنین ترتیبی سادهتر بهنظر برسد، ولی تصمیمگیریِ بدونِ دانستنِ همسر، یک طرفِ مهمِ معادله را حذف میکند و پنهانکاری را ادامه میدهد. با مشاور دربارهٔ زمان و روشِ افشا فکر کنید. پژوهشهایِ کوچک نشان میدهند افشا پیش یا حینِ درمان با بهبودِ بیشترِ رضایت همراه بوده است.
اگر هر دو را میخواهم چه کنم؟
این وضعیتِ شایعی است و نشانهٔ این است که هر رابطه نیازی را پر میکند. ادامهٔ هر دو بدونِ آگاهیِ طرف‌ها پنهانکاری و آسیب می‌آورد. فهمِ اینکه هر رابطه کدام نیاز را پر میکند و آیا می‌توان آن نیاز را در یک رابطهٔ علنی پر کرد، با درمانگر کمک میکند. در نهایت تصمیم‌گیری و پذیرشِ هزینه‌اش با خودِ شماست.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانت‌کرده
برایِ کسی که خیانت کرده و می‌خواهد مسئولیتش را کامل بپذیرد. اگر هنوز دنبالِ توجیه یا تقسیمِ تقصیر هستید، این دوره کمکی نمی‌کند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
- جلسهٔ ۲۲ مسیرِ خیانت‌کرده — تعهدِ بلندمدت و برنامهٔ پیشگیریِ عود
- جلسهٔ ۱۰ مسیرِ خیانت‌دیده — ساختار برایِ تصمیمِ ماندن یا رفتن، بدونِ جهت‌دهی
- جلسهٔ ۷ مسیرِ خیانت‌کرده — شفافیتِ پیشنهادشده در برابرِ مطالبه‌شده
- مشاورهٔ تشخیصی: ماندن یا رفتن
- ارزش‌ها و تصمیم‌گیری برایِ ماندن یا جدایی پس از خیانت
- قطعِ رابطه با نفرِ سوم بعد از خیانت
- بگویم یا نگویم؟ تصمیمی که پیش از هر تصمیمِ دیگری باید گرفت
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع