زوجدرمانی بعد از خیانت: کِی شروع کنیم و چه انتظاری داشته باشیم؟
بسیاری از زوج‌ها می‌پرسند: «همین حالا برویم؟ یا صبر کنیم؟». جواب به ایمنی، وضعیتِ ماجرا و آمادگیِ دو طرف بستگی دارد. این مقاله به شما کمک میکند تصمیمِ آگاهانه‌تری برایِ شروع بگیرید.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۱ مهر ۱۴۰۵
کِی زوجدرمانی مناسب است؟
سه شرطِ اصلی: ایمنی (نبودِ خشونت و تهدید)، پایانِ ماجرا (قطعِ ارتباط با نفرِ سوم) و تمایلِ هر دو طرف به حضور. اگر این‌ها روشن نیست، ممکن است درمانگر ابتدا ارزیابیِ فردی یا درمانِ فردی را پیشنهاد کند.
لازم نیست «آماده‌یِ بخشش» باشید. لازم است حاضر باشید در جلسه بنشینید و کار کنید.
جلسه‌هایِ نخست چه شکلی دارند؟
معمولاً چند جلسه به ارزیابی اختصاص دارد: تاریخچه‌یِ رابطه، ایمنی، انگیزه‌ها و قواعدِ محرمانگی. سپس درمانگر به‌تدریج وارد مرحله‌یِ مهارِ بحران میشود و قواعدِ ارتباط را می‌گذارد.
این ساختار از «جلسه‌هایِ دعوا» جلوگیری میکند. اگر درمانگری از همان جلسه‌یِ اول شما را به گفتنِ همه‌چیز وادار کرد و ایمنی را بررسی نکرد، دلیلی برایِ تردید دارید.
شواهد چه می‌گوید؟
اتکینز، الدریج، بائوکام و کریستنسن (۲۰۰۵) نتایجِ زوج‌درمانیِ یکپارچه‌نگر را برای ۱۹ زوج از ۱۳۴ زوجِ پژوهش بررسی کردند که خیانت داشتند و نتایج امیدبخش بود، اما نمونه کوچک است. مرورِ آلن و همکاران (۲۰۰۵) نیز نشان می‌دهد پژوهشِ کنترل‌شده در این حوزه هنوز محدود است.
پس انتظارِ واقع‌بینانه این است: زوجدرمانی ابزاری مؤثر و رایج است، اما وعده‌یِ نتیجه‌ی تضمین‌شده نمی‌دهد.
نشانه‌هایِ هشدار در درمان
اگر درمانگر یک طرف را مقصر می‌شمارد، شما را به ماندن یا رفتن فشار می‌دهد، یا محرمانگی را رعایت نمی‌کند، با او درباره‌اش صحبت کنید. اگر اصلاح نشد، تغییر درمانگر حقِ شماست.
همچنین اگر در طولِ درمان خشونت یا ادامه‌یِ ماجرا آشکار شود، درمانگر باید قالب را بازنگری کند. این به معنایِ شکستِ درمان نیست؛ یعنی ایمنی در اولویت است.
چگونه درمانگر مناسب انتخاب کنیم؟
از درمانگر بپرسید با خیانت و آسیبِ دلبستگی تجربه دارد یا نه و از چه چارچوبی استفاده میکند. همچنین بپرسید قواعدِ محرمانگی، به‌ویژه درباره‌یِ جلسه‌هایِ فردی، چگونه است. درمانگرِ خوب این پرسش‌ها را با گشاده‌رویی پاسخ می‌دهد.
اگر پس از دو یا سه جلسه احساس کردید ایمنی و بی‌طرفی رعایت نمی‌شود، میتوانید درمانگر را عوض کنید. این حقِ شماست و نشانه‌ی شکست نیست.
تمرین‌هایِ میانِ جلسه‌ها
بخشِ مهمِ درمان بینِ جلسه‌ها رخ می‌دهد. درمانگر معمولاً تمرین‌هایی مثل زمانِ مشخصِ گفت‌وگو، مکثِ زمان‌دار هنگامِ محرک‌شدن و آیین‌هایِ کوچکِ اتصال می‌دهد. انجامِ این تمرین‌ها اثرِ جلسه‌ها را چند برابر میکند.
اگر تمرینی خیلی سنگین بود، به درمانگر بگویید. هدف فشارآوردن نیست؛ هدف ساختنِ مهارت است.
اگر یکی از طرفین هنوز آماده نیست
گاهی یکی از طرفین، معمولاً فردِ خیانت‌دیده، به زمان نیاز دارد و دیگری می‌خواهد زود شروع شود. این تفاوت طبیعی است. می‌توان با جلسه‌هایِ فردی شروع کرد و جلسه‌یِ مشترک را زمانی آغاز کرد که هر دو حدِ اقلیِ ایمنی را حس کنند.
فشارآوردن برایِ «زودتر خوب شدن» نتیجه‌ی عکس دارد. درمانگرِ شما باید سرعتِ درمان را با آمادگیِ آهسته‌ترین فرد هماهنگ کند، نه سریع‌ترین.
و اگر هیچ‌کدام مطمئن نیستند، یک جلسه‌یِ ارزیابی بدونِ تعهدِ ادامه، راهی ساده برایِ شروع است.
پیش از نخستین جلسه: چند پرسشِ ساده از خودتان
پیش از رفتن به جلسه، چند پرسش را با خودتان روشن کنید. اول: امنیتِ من و فرزندانم الان تأمین است؟ دوم: آیا حاضرم در حضورِ همسرم و درمانگر درباره‌یِ دردم حرف بزنم، حتی اگر هنوز خشمگین باشم؟ سوم: از درمان چه امیدِ واقع‌بینانه‌ای دارم؛ آرام‌شدنِ بحران، فهمیدنِ ماجرا یا تصمیمِ آگاهانه؟ لازم نیست پاسخ‌ها قطعی باشند. همین که پرسش‌ها را نوشته باشید، جلسه‌یِ نخست را متمرکزتر میکند.
یک اشتباهِ رایج این است که زوج‌ها انتظار دارند در همان جلسه‌یِ اول «حکم» بگیرند که چه کسی مقصر است یا رابطه ادامه دارد یا نه. درمانگرِ مناسب چنین حکمی نمی‌دهد. اشتباهِ دیگر، آوردنِ دلیل و مدرک برایِ اثباتِ حرفِ خود است؛ جلسه دادگاه نیست. اگر هر دو بتوانید یک جمله بگویید که «از این جلسه چه می‌خواهم»، شروعِ خوبی است، حتی اگر آن جمله فقط «می‌خواهم دیگر این‌قدر تنها نباشم» باشد.
اگر پس از چند جلسه احساس می‌کنید گفت‌وگوها فقط شدت می‌گیرند، این را با درمانگر در میان بگذارید. گاهی لازم است سرعت کم شود، جلسه‌ها کوتاه‌تر شوند یا بخشی از کار فردی انجام شود. اگر افکارِ آسیب به خود دارید، فوراً با اورژانسِ اجتماعی ۱۲۳ یا یک متخصصِ حضوری تماس بگیرید. این مقاله جایگزینِ ارزیابیِ حرفه‌ای نیست. یادتان باشد پیشرفت معمولاً آهسته و ناهموار است و این طبیعی است؛ مقایسه با دیگران کمکی نمی‌کند. به‌جایش به تغییرهایِ کوچکِ خودتان نگاه کنید.
هزینه، زمان و واقع‌بینی
درمان زمان و انرژی می‌خواهد. از ابتدا درباره‌یِ تعدادِ تقریبیِ جلسه‌ها، فاصله‌یِ بینِ جلسه‌ها و هزینه با درمانگر صحبت کنید تا در میانه‌یِ مسیر غافلگیر نشوید.
به یاد داشته باشید که هدفِ درمان لزوماً «حفظِ رابطه» نیست. هدف می‌تواند ترمیم باشد، یا تصمیمِ آگاهانه و جدایی با کمترین آسیب. هر دو نتیجه‌یِ مشروع‌اند. آنچه مهم است این است که تصمیم با آگاهی گرفته شود و هر دو طرف در طولِ مسیر با احترام رفتار کنند، چه رابطه ادامه یابد و چه پایان پذیرد. چنین رویکردی برایِ فرزندان و سلامتِ روانیِ هر دو طرف بهترین پیامد را دارد.
منابع
- Atkins, D. C., Eldridge, K. A., Baucom, D. H., & Christensen, A. (2005). Infidelity and behavioral couple therapy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(1), 144–150.
- Allen, E. S., et al. (2005). Intrapersonal, interpersonal, and contextual factors in engaging in and responding to extramarital involvement. Clinical Psychology: Science and Practice, 12(2), 101–130.
- Baucom, D. H., Snyder, D. K., & Gordon, K. C. (2009). Helping Couples Get Past the Affair. Guilford Press.
پرسش‌هایِ کوتاه
اگر همسرم نمیخواهد زوجدرمانی بیاید چه کنم؟
میتوانید درمانِ فردی را شروع کنید. بهبودِ شما به حضورِ همسر وابسته نیست. گاهی پس از مدتی، همسر هم حاضر میشود. درمانگرِ فردی کمک میکند بدونِ فشار تصمیم بگیرید و رابطه را ارزیابی کنید.
چند جلسه لازم است؟
عددِ ثابتی وجود ندارد. به شدتِ بحران، همکاریِ دو طرف و مسائلِ دیگر بستگی دارد. درمانگر باید در همان جلسه‌هایِ نخست هدف‌ها و ارزیابیِ پیشرفت را با شما روشن کند و بر پایه‌یِ پیشرفت، نه شمارِ جلسه، ادامه دهد.
آیا زوجدرمانی تضمین میکند که رابطه نجات یابد؟
خیر. شواهد امیدبخش اما محدود است و نتیجه به عواملِ زیادی وابسته است. زوجدرمانی چارچوب و ابزار می‌دهد، ولی تصمیمِ ماندن یا رفتن با خودِ شماست و درمانگر آن را به‌جایِ شما نمی‌گیرد.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
کارگاهِ تخصصیِ درمانِ خیانتِ زناشویی (ویژه‌ی دانشجویانِ ارشد و دکتری)
برایِ دانشجویانِ ارشد و دکتریِ روان‌شناسیِ بالینی و مشاوره، و کارآموزانِ درمانِ زوج که می‌خواهند درمانِ خیانت را مرحله‌به‌مرحله و با نگاهِ انتقادی به شواهد یاد بگیرند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع