زن خیانتدیده و مرد خیانتدیده: واکنش‌ها واقعاً چه تفاوتی دارند؟ پژوهشها در برابرِ کلیشه‌ها
اغلب گفته می‌شود مردانِ خیانتدیده بیشتر از خیانتِ جنسی و زنانِ خیانتدیده بیشتر از خیانتِ عاطفی رنج می‌برند، و مردان خشمگین‌تر و زنان غمگین‌ترند. چقدر از این‌ها واقعی است؟ این مقاله پژوهشها را با محدودیت‌هایشان مرور میکند: بعضی تفاوت‌ها در پرسشنامه‌هایِ فرضی دیده شده‌اند ولی در تجربهٔ واقعی ضعیف‌ترند. فشارِ اجتماعی و فرهنگی در ایران هم تجربهٔ زن و مرد را متفاوت میکند، هرچند نه به‌صورتِ قاعده‌ای ثابت. اگر خیانت دیده‌اید، تجربهٔ شما معتبر است، با هر جنسیتی.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۷ مهر ۱۴۰۵
فرضِ رایج: «مردان از جنسی، زنان از عاطفی»
باس و همکاران (۱۹۹۲) مدلی را مطرح کردند که در آن مردان بیشتر از خیانتِ جنسی و زنان بیشتر از خیانتِ عاطفی ناراحت میشوند؛ در دو مطالعه با گزینهٔ اجباری و سنجشِ ضربان قلب و پاسخِ الکتریکیِ پوست هنگامِ تصور. شاکلفورد، باس و بنت (۲۰۰۲) در ۲۵۶ نفر دیدند مردان بخشیدنِ خیانتِ جنسی را سختتر از عاطفی می‌یابند و بیشتر می‌گویند در این حالت رابطه را پایان میدهند. ویتی و کوییگلی (۲۰۰۸) هم در دانشجویان ایرلند شمالی الگوی مشابهی دیدند.
این مطالعه‌ها بر سناریوهایِ فرضی، گزینهٔ اجباری و نمونه‌هایِ دانشجویی تکیه دارند و «قصدِ بیان‌شده» همان رفتارِ واقعی نیست.
نقد: وقتی تجربهٔ واقعی را می‌سنجیم
هریس (۲۰۰۳) در یک مرورِ انتقادی نشان داد پنج رشته شواهد (خودگزارشی، روان‌تنی، خشونتِ میانِ فردی، حسادتِ بیمارگون و ...) نقص‌هایِ روش‌شناختیِ فراوان دارند، و در گزارش‌هایِ تجربهٔ واقعیِ بی‌وفایی، زن و مرد هر دو به جنبه‌هایِ عاطفی و جنسی به‌طورِ مشابه توجه میکنند. یعنی تفاوتِ مشهور در آزمایشِ فرضی بزرگ‌تر از تجربهٔ زندگیِ واقعی است.
جمع‌بندی منصفانه: ممکن است تفاوتی در میانگین باشد، ولی میانِ افراد، تنوع بسیار بیشتر از میانِ دو جنس است. نمیتوان از جنسیتِ شما واکنشتان را حدس زد.
نوعِ درگیری در خودِ خیانت
گلس و رایت (۱۹۸۵) در ۳۰۰ نفرِ نمونهٔ هدفمند دیدند درگیریِ فرازناشویی در مردان بیشتر جنسی و در زنان بیشتر عاطفی بود، و ترکیبِ هر دو با بیشترین نارضایتیِ زناشویی همراه بود. این یافتهٔ دهه ۱۹۸۰ از نمونهٔ سفیدپوستِ طبقهٔ متوسط است. اگر الگو درست باشد، یعنی زن و مرد خیانتدیده ممکن است با «انواعِ متفاوتِ» خیانت روبه‌رو باشند، ولی درد و تروما شبیه است.
آسیبِ روانی: شباهت‌ها بیشتر از تفاوت‌ها
کانو و اولری (۲۰۰۰) این اثر را فقط در زنان بررسی کردند: بیشتر احتمالِ افسردگیِ اساسی پس از رویدادِ تحقیرآمیز. شراوت و ویگل (۲۰۱۸) در ۲۳۲ دانشجو دیدند ارزیابی‌هایِ منفی از راهِ افسردگی و اضطراب به رفتارهایِ زیان‌آورِ سلامتی می‌رسند و جنسیت این مسیر را تعدیل میکند. روس و همکاران (۲۰۱۹) نشانه‌هایِ استرسِ پس از ضربه را در جوانانِ مجرد شایع یافتند.
هیچ‌کدام نشان نمی‌دهد مردان «کمتر آسیب میبینند» یا زنان «بیشتر»؛ می‌گویند آسیب واقعی است و شکلِ بیانش ممکن است فرق کند.
شکلِ بیان: چرا ممکن است متفاوت به‌نظر برسد
در بسیاری از فرهنگ‌ها، مردان یاد می‌گیرند غمِ خود را پنهان یا به خشم تبدیل کنند و زنان یاد می‌گیرند آن را بیان کنند. پس ممکن است مردی که خیانت دیده ظاهراً «سرد» یا «عصبانی» باشد، ولی درونش افسردگی و شرم بیشتر باشد؛ و زنی که گریه میکند، همزمان خشمگین باشد. این برداشتی بالینی و اجتماعی است، نه یافتهٔ قطعیِ پژوهشهایِ بالا.
فشارِ اجتماعی و فرهنگی
در بافتِ ایران، ممکن است زنِ خیانتدیده با فشارِ حفظِ خانواده، ترس از انگِ طلاق و وابستگیِ اقتصادی مواجه باشد؛ و مردِ خیانتدیده با شرمِ غیرتی و ترس از قضاوتِ جمع، یا با فشار به واکنشِ خشونت‌آمیز. این‌ها می‌توانند تصمیم‌ها را به‌شدت شکل دهند و پنهان کردنِ رنج را بیشتر کنند. هیچ‌کدام «طبیعیِ جنسیتی» نیست؛ ساختارِ اجتماعی است.
اگر ایمنیتان در خطر است (تهدید، خشونت)، ایمنی بر همهٔ تصمیم‌ها مقدم است و می‌توانید با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) یا پلیس (۱۱۰) تماس بگیرید.
آنچه برایِ هر دو یکسان است
هر دو به ایمنیِ بدن، حمایت، فهمِ ماجرا بدونِ فرسودگی، تصمیمِ آگاهانه و در صورتِ لزوم درمان نیاز دارند. هر دو ممکن است نشخوار، حسادت، بی‌اعتمادی و مشکلاتِ جنسی داشته باشند. هر دو ممکن است خود را مقصر بدانند، که اشتباه است. مقالهٔ «فردِ خیانتدیده: راهنمای کامل» برایِ هر دو نوشته شده است.
اگر کلیشه‌ها شما را آزار میدهند
اگر مرد هستید و به شما می‌گویند «مرد گریه نمی‌کند» یا «غیرت داشته باش»، یا اگر زن هستید و می‌گویند «تحمل کن» یا «حتماً مقصر بودی»، بدانید این‌ها فشارِ اجتماعی‌اند و واقعیتِ روان‌شناختی نیستند. می‌توانید مرز بگذارید، با کسانی صحبت کنید که قضاوت نمی‌کنند و از درمانگر کمک بگیرید. مقالهٔ «فشارِ اطرافیان و مرزگذاری» در بستهٔ درمانِ فردِ خیانتدیده دقیقاً دربارهٔ همین است.
منابع
- Buss, D. M., Larsen, R. J., Westen, D., & Semmelroth, J. (1992). Sex differences in jealousy: Evolution, physiology, and psychology. Psychological Science, 3(4), 251–255.
- Shackelford, T. K., Buss, D. M., & Bennett, K. (2002). Forgiveness or breakup: Sex differences in responses to a partner's infidelity. Cognition & Emotion, 16(2), 299–307.
- Whitty, M. T., & Quigley, L.-L. (2008). Emotional and sexual infidelity offline and in cyberspace. Journal of Marital and Family Therapy, 34(4), 461–468.
- Harris, C. R. (2003). A review of sex differences in sexual jealousy, including self-report data, psychophysiological responses, interpersonal violence, and morbid jealousy. Personality and Social Psychology Review, 7(2), 102–128.
- Glass, S. P., & Wright, T. L. (1985). Sex differences in type of extramarital involvement and marital dissatisfaction. Sex Roles, 12(9–10), 1101–1120.
- Cano, A., & O'Leary, K. D. (2000). Infidelity and separations precipitate major depressive episodes and symptoms of nonspecific depression and anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(5), 774–781.
- Shrout, M. R., & Weigel, D. J. (2018). Infidelity's aftermath: Appraisals, mental health, and health-compromising behaviors following a partner's infidelity. Journal of Social and Personal Relationships, 35(8), 1067–1091.
- Roos, L. G., O'Connor, V., Canevello, A., & Bennett, J. M. (2019). Post-traumatic stress and psychological health following infidelity in unmarried young adults. Stress and Health, 35(4), 468–479.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا مردانِ خیانتدیده کمتر از زنانِ خیانتدیده آسیب میبینند؟
نه. پژوهشها نشان نمیدهند مردان کمتر آسیب میبینند؛ نشان میدهند آسیب واقعی است و ممکن است شکلِ بیانش فرق کند (مثلاً بیشتر خشم یا سردی بهجایِ گریه). فشارِ فرهنگی «مرد نباید ضعیف باشد» میتواند رنج را پنهان کند، ولی پنهانبودن به معنایِ نبودن نیست. کمکِ حرفهای برایِ هر دو جنس یکسان مفید است.
آیا درست است که مردان بیشتر از خیانتِ جنسی و زنان بیشتر از خیانتِ عاطفی ناراحت میشوند؟
در بعضی پژوهشهایِ فرضی با گزینهٔ اجباری، بله، ولی این تفاوت در بازنگریهایِ انتقادی ضعیفتر و وابسته به روش است، و در تجربهٔ واقعیِ خیانت، زن و مرد هر دو به هر دو جنبه توجه میکنند. تنوعِ میانِ افراد بسیار بیشتر از تفاوتِ میانِ دو جنس است. از جنسیتِ خود نمیتوان واکنشتان را حدس زد.
چرا زنانِ خیانتدیده در ایران ممکن است سختتر تصمیم بگیرند؟
بهخاطرِ عواملِ بافتی، نه ضعفِ روانی: وابستگیِ اقتصادی، ترس از انگِ طلاق، فشارِ خانواده و نگرانی برایِ فرزندان. این عوامل انتخابها را محدود میکنند. اگر ایمنیتان در خطر است، با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید؛ در غیر این صورت، مشاوره به شما کمک میکند گزینهها را روشن کنید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانتدیده
برایِ کسی که خیانت را کشف کرده و همین حالا در آن ایستاده — چه تصمیم به ماندن گرفته باشد، چه به رفتن، چه هنوز نداند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع