واتساپ و تلگرام و خیانت: آخرین بازدید، آنلاین‌بودن، تیک‌خواندن و پیامهایِ شبانه چه معنایی دارند؟
«ساعتِ سه شب آنلاین بود.» «آخرین بازدیدش را مخفی کرده.» «تیکِ خوانده را خاموش کرده.» پیام‌رسان‌ها ریزداده‌هایی تولید میکنند که ذهنِ نگران به‌سرعت به معنا تبدیل میکند. این مقاله می‌گوید این نشانه‌ها چقدر معنادارند، پژوهش‌هایِ موجود دربارهٔ اضطرابِ پیام‌رسان‌ها چه می‌گویند، چه چیزی را نباید از آن‌ها برداشت کرد و چگونه با گفتوگو و توافق به‌جایِ تحلیلِ داده‌ها پیش برویم. توجه: در منابعِ بررسی‌شده، پژوهشِ ویژهٔ «زوج‌ها و واتساپ» بسیار کم بود؛ بخشی از مطالب بر مطالعه‌هایِ شبکه‌هایِ اجتماعی و اضطراب استوار است.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۰ مهر ۱۴۰۵
داده‌هایِ ریز، معنایِ بزرگ
آنلاین‌بودن، آخرین بازدید و تیک‌خواندن اطلاعاتی‌اند که معنایِ ثابت ندارند. فردی ممکن است شب‌ها آنلاین باشد چون خوابش نمی‌برد، کار دارد، با دوستی در کشورِ دیگری صحبت میکند، یا گوشی‌اش اتفاقی روشن شده است. از آن طرف، ممکن است واقعاً با کسی در ارتباط باشد. از «آنلاین بود» به «با کسی صحبت می‌کرد» و از آن به «خیانت میکند» دو جهش لازم است؛ ذهنِ نگران هر دو را در یک لحظه میکند.
پژوهش‌ها دربارهٔ اضطرابِ تیکِ خوانده
لیندن و راسموسن (۲۰۱۷) در یک مطالعهٔ ترکیبی دیدند «تیکِ خوانده» در برنامه‌هایی مثل واتساپ و مسنجرِ فیس‌بوک با راهبردهایِ اجتناب، افزایشِ چک‌کردنِ برنامه، اضطراب و نگرش‌هایِ بسیار منفی نسبت به این ویژگی همراه بود. این مطالعه کوچک و در یک مجلهٔ محدود چاپ شده و ویژهٔ زوج‌ها نیست؛ ولی نشان میدهد این ابزارها فشارِ اجتماعی ایجاد میکنند، حتی در روابط عادی.
فاکس و وارِبِر (۲۰۱۴) هم دیدند سبکِ دلبستگی (نگران و ترسان) نظارت بر شریک را پیش‌بینی میکند؛ پس بخشی از «تحلیلِ نشانه‌ها» به خودِ ناامنی برمی‌گردد، نه به رفتارِ شریک. این در رابطه‌هایِ پس از خیانت هم صدق میکند: آستانهٔ حساسیت پایین می‌آید.
کدام نشانه‌ها جدی‌ترند؟
نشانه‌هایِ تکی ضعیف‌اند؛ الگوهایِ ترکیبی معنادارترند: تغییرِ ناگهانی (شروعِ مخفی‌کردنِ آخرین بازدید یا حذفِ تیک‌ها همزمان با دیگر تغییرات)، پنهانکاری (گوشی رو به پایین، رمزِ تازه، پاککردنِ چت‌ها)، واکنشِ دفاعی به پرسشِ آرام، فاصلهٔ عاطفی و پیامهایِ شبانهٔ مکرر با یک نفرِ مشخص. مقاله‌هایِ «نشانه‌هایِ خیانتِ دیجیتال» و «چرا چت‌ها را پاک میکند؟» این‌ها را جداگانه شرح داده‌اند.
پیامهایِ شبانه
پیامِ شبانه دو معنا دارد: ساعتِ شب که حریم کمتر و صمیمیت بیشتر است، و تکرار. گاهی کاری و گاهی عاطفی است. نشانهٔ نگرانی: همیشه با یک نفر، دیرتر از ساعتِ کاری، لحنِ شخصی، و پنهانکاری. نشانهٔ آرامش: گفتوگو را به‌راحتی نشان میدهد، با شما همزمان صحبت میکند، و محتوا محدود است. بپرسید: «اگر من هم همین‌طور پیام می‌دادم، تو چه حسی داشتی؟» و با قاعده‌ای برایِ هر دو پاسخ بدهید (مثلاً «پیامِ شخصی بعد از ساعتِ ۱۰ شب نه»).
تله‌یِ تحلیلِ داده‌ها
تحلیلِ مداومِ آخرین بازدید و آنلاین، یک نوع بازرسی است و اضطراب را کم نمی‌کند؛ هر پاسخ پرسشِ تازه می‌آورد. بسیاری از افراد متوجه می‌شوند ساعت‌ها صرفِ این تحلیل می‌شود. اگر خودتان این الگو را دارید، «قانون یک نگاه» را امتحان کنید: روزی یک بار، در ساعتِ مشخص، و بعد بستنِ برنامه؛ و هر وقت دلتان خواست بیشتر نگاه کنید، نام‌گذاری کنید («وسوسهٔ چک‌کردن دارم») و تنفسِ آهسته. مقالهٔ «نظارتِ الکترونیکی بر همسر پس از خیانت» را ببینید.
اگر پس از خیانت هستید
بعد از خیانت، آستانهٔ حساسیت پایین می‌آید و هر نشانه تهدید خوانده می‌شود. توافقی بسازید که شفافیتِ مشخص و محدود و هم‌زمانی را شامل شود: مثلاً همسرِ خیانت‌کار داوطلبانه می‌گوید با چه کسی و چه موضوعی در تماس است؛ و همسرِ آسیب‌دیده بدونِ جاسوسی، پرسش‌هایی را در زمان‌هایِ مشخص بپرسد. این را با مشاور بنویسید و مرتب بازبینی کنید.
گروه‌ها، کانال‌ها و پیامهایِ ناپدیدشونده
قابلیت‌هایی مثل پیامهایِ ناپدیدشونده، چتِ مخفی در تلگرام، آرشیو و قفلِ چت هم برایِ حریمِ مشروع و هم برایِ پنهانکاری استفاده می‌شوند. وجودشان بهتنهایی معنا ندارد؛ آنچه مهم است «چرا» و «از چه کسی» است. اگر همسرتان یکباره این قابلیت‌ها را روشن کرد، بدونِ اتهام بپرسید دلیلش چیست و آیا می‌توانید دربارهٔ استفاده از آن‌ها توافقی بسازید. عضویت در یک گروه یا کانال خیانت نیست؛ گفت‌وگوی خصوصی و صمیمی بیرون از گروه است که اهمیت می‌یابد.
یک توافقِ نمونه
۱. پیامِ شخصی با جنسِ مخالف که صمیمیِ عاطفی یا جنسی است نه. ۲. اگر پیامی ما را معذب کرد، همان روز می‌گوییم. ۳. رمزِ گوشی را از هم پنهان نمی‌کنیم (نه اینکه بازرسی کنیم؛ اگر گفتیم «ببین»، پنهان نمی‌شود). ۴. آخرین بازدید و آنلاین را تحلیل نمی‌کنیم؛ اگر نگران شدیم، می‌پرسیم. ۵. هر سه ماه یک‌بار قاعده‌ها را بازبینی می‌کنیم. این‌ها فقط نمونه‌اند؛ زوج‌ها باید قاعده‌هایِ خودشان را بنویسند.
منابع
- Lynden, J., & Rasmussen, T. (2017). Exploring the impact of 'read receipts' in mobile instant messaging. Tidsskrift for Medier, Erkendelse og Formidling, 5(1).
- Fox, J., & Warber, K. M. (2014). Social networking sites in romantic relationships: Attachment, uncertainty, and partner surveillance on Facebook. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 17(1), 3–7.
- Elphinston, R. A., & Noller, P. (2011). Time to face it! Facebook intrusion and the implications for romantic jealousy and relationship satisfaction. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 14(11), 631–635.
- Tokunaga, R. S. (2011). Social networking site or social surveillance site? Understanding the use of interpersonal electronic surveillance in romantic relationships. Computers in Human Behavior, 27(2), 705–713.
پرسش‌هایِ کوتاه
اگر آخرین بازدیدِ همسرم را مخفی کرده، یعنی چیزی را پنهان میکند؟
نه لزوماً. بسیاری از افراد بهخاطرِ حریمِ شخصی یا آرامش آن را مخفی میکنند، حتی در مقابلِ خانواده. نگرانکننده زمانی است که ناگهان و همزمان با پنهانکاریهایِ دیگر (گوشی رو به پایین، رمزِ تازه، پاککردنِ چت) رخ داده باشد. بپرسید بدونِ اتهام و ببینید پاسخ آرام و باثبات است یا دفاعی.
پیامهایِ شبانهٔ همسرم با یک نفر نشانهٔ خیانت است؟
بهتنهایی نه، ولی معناداریاش به محتوا، تکرار و پنهانکاری بستگی دارد. اگر با یک نفرِ مشخص و دیر وقت، با لحنِ شخصی و پنهانی است، ارزشِ گفتوگو دارد. اگر همسرتان گفتوگو را آرام نشان میدهد و محتوا کاری یا خانوادگی است، نگرانی کمتر است. توافقِ مشترک دربارهٔ پیامِ شبانه میتواند اضطراب را کم کند.
چطور از وسواس‌گونه تحلیل‌کردنِ آنلاین‌بودنِ همسرم دست بکشم؟
«قانونِ یک نگاه» را امتحان کنید: روزی یک بار در ساعتِ مشخص و بعد بستنِ برنامه. هر وقت وسوسهٔ بیشتر داشتید، نام‌گذاری کنید («وسوسهٔ چک‌کردن دارم»)، تنفسِ آهسته و کاری دیگر انجام دهید. اگر الگو ساعت‌ها از روزتان را می‌گیرد، درمانِ اضطراب یا وسواس لازم است. بازرسی اضطراب را بیشتر میکند، نه کمتر.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ افزایشِ وفاداری
برایِ زوج‌هایی که رابطه‌شان سالم است و می‌خواهند از آن محافظت کنند. اگر خیانتی رخ داده، این دوره نقطه‌ی شروعِ درستی نیست — دوره‌هایِ پس‌ازخیانت جایِ درست‌ترند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
- جلسهٔ ۱۵ دورهٔ افزایشِ وفاداری — مرزهایِ دیجیتال
- جلسهٔ ۷ بستهٔ خیانتِ دیجیتال — شفافیت در برابرِ کنترل
- جلسهٔ ۸ بستهٔ خیانتِ دیجیتال — مذاکرهٔ اصولی برایِ یک توافقِ مشترک
- نشانه‌هایِ خیانتِ دیجیتال: موبایل، واتساپ و اینستاگرام
- چرا همسرم چت‌ها را پاک میکند؟
- اضطرابِ اعلان‌ها
- چرا نمی‌توانم گوشیِ شریکم را چک‌نکنم
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع