چتِ جنسی و عاشقانه با هوش مصنوعی (AI companion): آیا خیانت است؟ آنچه پژوهش می‌گوید و نمی‌گوید

این پدیده چیست؟

همدمِ هوش مصنوعی برنامه‌ای است که با شما مکالمهٔ شخصی و پیوسته دارد و می‌تواند نقشِ دوست، مشاور یا شریکِ عاشقانه را بازی کند. بعضی کاربران گفت‌وگو را به سمتِ عاشقانه یا جنسی می‌برند («نقش‌بازیِ عاشقانه/اروتیک»). مقاله‌هایِ دیگرِ همین مجموعه (مثل «آیا رابطهٔ عاطفی با هوش مصنوعی می‌تواند خیانت باشد؟») بر بعدِ عاطفی و پنهان‌کاری تمرکز دارند؛ این مقاله به بعدِ جنسی و آنچه پژوهش می‌داند می‌پردازد.

پژوهش‌هایِ کاربرانِ همدمِ هوش مصنوعی

اسکیووه و همکاران (۲۰۲۱) با ۱۸ کاربرِ Replika که از دوستی با ربات گفته بودند مصاحبه کردند: رابطه از کنجکاویِ سطحی شروع می‌شد، با اعتماد و افشایِ خود عمیق‌تر می‌شد و کاربران آن را معمولاً پاداش‌دهنده و مثبت برایِ بهزیستیِ ادراک‌شده می‌دانستند؛ اثر بر زندگیِ اجتماعیِ گسترده‌تر مخلوط بود و بعضی از انگ گفتند. لاستادیوس و همکاران (۲۰۲۲) پست‌هایِ ردیتِ کاربرانِ Replika را تحلیل کردند و آسیب‌هایی را دیدند که به وابستگیِ هیجانی شبیهِ وابستگی در رابطه‌هایِ انسانی مرتبط بود؛ تغییرِ ناگهانیِ ربات یا فنی، سوگ و پریشانیِ شدید می‌آورد. هیچ‌کدام زوج‌ها را نمی‌سنجند و هیچ‌کدام روی نقش‌بازیِ جنسی تمرکز ندارند.

آیا همدمِ هوش مصنوعی تنهایی را کم می‌کند؟

دی‌فریتاس و همکاران (۲۰۲۴) در یک مقالهٔ کاریِ پیش‌چاپ (هنوز داوری‌شده تأیید نشد) گزارش کردند در آزمایش‌هایِ کوتاه‌مدت (حدودِ یک هفته)، همدمِ هوش مصنوعی تنهایی را نسبت به شرایطِ کنترل کم کرد. این پژوهش دربارهٔ تنهایی است، نه چتِ جنسی، و دربارهٔ اثر بر شریکِ فرد حرفی نمی‌زند. پس «همه کاربران منزوی و فریب‌خورده‌اند» با داده‌ها جور نیست، و «پس بی‌خطر است» هم نتیجهٔ درستی نیست: اثرِ بلندمدت و وابستگی را نمی‌دانیم.

مردم این را خیانت می‌دانند؟ داده‌ها محدود است

پژوهشِ داوری‌شدهٔ مستقیم دربارهٔ «قضاوتِ مردم از چتِ جنسی با هوش مصنوعی» پیدا نکردم. نزدیک‌ترین داده‌هایِ داوری‌شده دربارهٔ ربات‌هایِ جنسی‌اند: در گزارشِ ثانویه‌ای از شچوکا و کریمر (۲۰۲۰) مشارکت‌کنندگان تا حدی مطمئن نبودند آیا استفاده از ربات جنسی در رابطهٔ تک‌همسری خیانت است و پرداخت به ربات را کمتر از پرداخت به انسان محکوم می‌کردند؛ این سناریوهایِ فرضی است، نه زوج‌هایِ واقعی و نه چت‌بات. یک پیمایشِ منتشرنشده (فقط از راهِ گزارش‌هایِ خبری می‌دانم) هم می‌گوید حدودِ نیمِ شرکت‌کنندگان استفادهٔ عاشقانهٔ شریک از هوش مصنوعی را خیانت دانستند؛ آن را نمی‌توان مقالهٔ علمی شمرد.

آنچه روشن است: قضاوت‌ها هم‌رأی نیست

تامپسون و اوسالیوان (۲۰۱۶) نشان دادند رفتارهایِ فناورانه/آنلاین در قضاوتِ خیانت از رفتارِ جنسیِ صریح «مبهم‌تر» دیده می‌شوند و مردان آسان‌گیرترند؛ ویتی (۲۰۰۳) دید کارهایِ خیانت‌آمیزِ آنلاین دستهٔ جداگانه‌ای نمی‌سازند. یعنی توافقِ جهانی وجود ندارد که «یک ربات» خیانت است یا نیست. در عمل، هر زوج باید تعریفِ خودش را بسازد.

پنهان‌کاری و جایگزینی: دو پرسشِ عملی

از منظرِ بالینی، دو پرسش مفیدتر از «آیا خیانت است؟» است: ۱) آیا پنهان می‌شود؟ (اگر همسر باید نداند، خودِ پنهان‌کاری مسئله است؛ مقالهٔ «پنهان‌کردنِ رابطهٔ عاطفی با هوش مصنوعی» را ببینید). ۲) آیا جایگزینِ صمیمیت با همسر شده است؟ (کاهشِ گفت‌وگو، میل یا وقت). این‌ها یافتهٔ پژوهشی نیستند؛ چارچوبِ منطقیِ جمع‌بندیِ همین مجموعه‌اند. اگر نسبت به محتوایِ جنسی حساسیتِ همسر بالاست، گفت‌وگو لازم است، نه بازرسیِ پنهانی (مقالهٔ «شفافیت یا کنترل؟»).

اگر شریکتان این کار را می‌کند

پیش از اتهام، زمانِ آرام بگیرید و احساسِ خودتان را بگویید («وقتی فهمیدم... حس کردم کنار گذاشته شده‌ام»). بپرسید چه نیازی را برآورده می‌کند (کنجکاوی؟ تنهایی؟ میل؟ فرار؟) و چقدر وقت می‌گیرد. توافقِ مشخص بسازید: آیا محتوایِ جنسی با ربات مجاز است؟ باید گفته شود؟ چه زمانی؟ اگر گفت‌وگو به دعوا کشید یا رازداریِ تکرارشونده است، مشاورِ زوج کمک می‌کند. مقالهٔ «چگونه دربارهٔ خیانت صحبت کنیم؟» ساختارِ گفت‌وگو را می‌دهد.

اگر خودتان استفاده می‌کنید

از خودتان بپرسید: اگر همسرم همین صفحه را ببیند، چه می‌شود؟ اگر پاسخ «پنهان می‌کنم» است، این نشانهٔ مرز است. به وابستگی هم دقت کنید: لاستادیوس و همکاران نشان دادند وابستگی به ربات می‌تواند پریشانی بیاورد. اگر استفاده از شما زمان یا میل به همسر را می‌گیرد یا نمی‌توانید کنترلش کنید، با مشاور صحبت کنید. مقالهٔ «وابستگیِ عاطفی به هوش مصنوعی» جزئیاتِ بیشتر دارد.

حدودِ شواهد

پژوهش‌هایِ موجود: نمونه‌هایِ کوچکِ کاربران، پست‌هایِ ردیت، آزمایش‌هایِ کوتاه‌مدت و سناریوهایِ فرضی؛ هیچ‌کدام علّی، طولی یا دوطرفه نیست. چند منبع (مثلِ مطالعهٔ شچوکا و کریمر و پیمایشِ کانادایی) را فقط از خلاصه‌هایِ ثانویه دیدم و چند مقالهٔ دیگر در این جست‌وجو بررسی نشد. این مقاله نمی‌گوید «خیانت است» یا «نیست»؛ می‌گوید داده‌ای ندارد و چارچوبِ گفت‌وگو می‌دهد. اگر پنهان‌کاری، وابستگی یا آسیبِ شدید در کار است، به متخصص مراجعه کنید.

منابع

1. Skjuve, M., Følstad, A., Fostervold, K. I., & Brandtzaeg, P. B. (2021). My chatbot companion – a study of human-chatbot relationships. International Journal of Human-Computer Studies, 149.
2. Laestadius, L., Bishop, A., Gonzalez, M., Illenčík, D., & Campos-Castillo, C. (2022). Too human and not human enough: A grounded theory analysis of mental health harms from emotional dependence on the social chatbot Replika. New Media & Society.
3. De Freitas, J., Uguralp, A. K., Oğuz-Uğuralp, Z., & Puntoni, S. (2024). AI companions reduce loneliness. Harvard Business School Working Paper 24-078 / arXiv 2407.19096.
4. Szczuka, J. M., & Krämer, N. C. (2020). Paladyn, Journal of Behavioral Robotics (doi 10.1515/PJBR-2020-0012).
5. Thompson, A. E., & O'Sullivan, L. F. (2016). Drawing the line: The development of a comprehensive assessment of infidelity judgments. Journal of Sex Research, 53(8), 910–926.
6. Whitty, M. T. (2003). Pushing the wrong buttons: Men's and women's attitudes toward online and offline infidelity. CyberPsychology & Behavior, 6(6), 569–579.

پرسش‌هایِ کوتاه

دوره‌ای مرتبط در گُدار

دورهٔ خیانتِ دیجیتال

برایِ زوجی که سرِ مرزهایِ دیجیتال — دنبال‌کردن، پیام‌دادن، مصرفِ محتوا، نظارت — اختلافِ نظرِ مکرر دارند، چه هنوز بحرانی رخ نداده و چه تازه چیزی کشف شده. همچنین برایِ کسی که به‌تنهایی می‌خواهد مرزِ شخصیِ خودش را در فضایِ دیجیتال روشن کند. اگر خیانتِ فیزیکیِ کامل رخ داده و نیاز به روندِ کاملِ درمانی دارید، دوره‌هایِ «درمانِ پس‌ازخیانت» یا مسیرهایِ فردیِ خیانت‌دیده/خیانت‌کرده جامع‌ترند؛ این بسته مشخصاً روی لایه‌ی دیجیتال تمرکز دارد.

ادامهٔ این موضوع در گُدار

• جلسهٔ ۴ بستهٔ خیانتِ دیجیتال — صمیمیتِ هیجانی در چت: وقتی یک نفرِ دیگر شنونده‌یِ شماست
• جلسهٔ ۱۰ بستهٔ خیانتِ دیجیتال — زندگیِ دیجیتالِ مشترک: بازبینیِ دوره‌ای مرزها
• آیا رابطهٔ عاطفی با هوشِ مصنوعی می‌تواند خیانت محسوب شود؟
• پنهان‌کردنِ رابطهٔ عاطفی با هوشِ مصنوعی از همسر
• وابستگیِ عاطفی به هوشِ مصنوعی
• چگونه دربارهٔ خیانت صحبت کنیم؟

تازه‌ترین مقاله‌ها

• عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
• استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
• همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
• قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
• چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع