رابطهٔ جنسی بدونِ صمیمیت: آیا هنوز «رابطه» است؟ وقتی بدنها نزدیک‌اند و دل‌ها دور
گاهی زوجی هنوز رابطهٔ جنسی دارد، اما یکی یا هر دو بعدش حسِ تنهایی و فاصله می‌کنند. «رابطهٔ جنسی بدونِ صمیمیت» یعنی نزدیکیِ بدنها بدونِ نزدیکیِ دل‌ها. آیا این هنوز «رابطه» است؟ پاسخ ساده نیست: بدنها در تماس‌اند، ولی چیزی که رابطهٔ جنسی را از یک کارِ مکانیکی جدا میکند، یعنی دیدهشدن و امنیت، غایب است. این مقاله تفاوت را توضیح می‌دهد و می‌گوید چطور پیوند را برگردانیم.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۴ مهر ۱۴۰۵
صمیمیت و رابطهٔ جنسی یکی نیستند
رابطهٔ جنسی یک رفتار است؛ صمیمیت یک تجربه. صمیمیت یعنی احساسِ دیدهشدن، شنیده‌شدن و امن بودن در برابرِ دیگری، و میتواند بدونِ رابطهٔ جنسی هم وجود داشته باشد (دوستیِ عمیق) و رابطهٔ جنسی هم میتواند بدونِ آن رخ دهد. بایرز (۲۰۰۵) در پژوهشی طولی نشان داد که رضایتِ رابطه و رضایتِ جنسی در زوج‌هایِ بلندمدت در هم تنیده‌اند و تغییر در یکی با تغییر در دیگری همراه است.
پس وقتی می‌گوییم «رابطهٔ جنسی بدونِ صمیمیت»، منظور این نیست که هیچ پیوندی نیست؛ منظور این است که لایهٔ عاطفی در لحظه یا در کلِ رابطه غایب یا ضعیف است.
چطور می‌فهمیم صمیمیت غایب است؟
نشانه‌ها را ببینید: بعد از رابطه، دلتنگ‌تر یا خالی‌تر می‌شوید؛ در حین رابطه ذهنتان جایِ دیگری است؛ نمی‌توانید چشم در چشمِ همسر بمانید؛ رابطه بدونِ گفتوگو و بدونِ نرمی اتفاق می‌افتد و فوراً با خوابیدن یا مشغولیت پایان می‌یابد؛ و درباره‌یِ احساساتتان با هم حرف نمی‌زنید.
بعضی‌ها وقتی صمیمیت کم است، سعی می‌کنند با رابطهٔ جنسی «جبرانش» کنند، چون نزدیکی جسمی ساده‌تر از نزدیکی عاطفی است. اما مثلِ نوشیدنِ آب برایِ سیر شدن است: لحظهای فرو می‌نشاند و گرسنگی برمی‌گردد.
چرا بعضی از ما از صمیمیت می‌گریزیم؟
صمیمیت یعنی آسیب‌پذیری، و آسیب‌پذیری تهدید است برایِ کسی که در گذشته آسیب دیده یا یاد گرفته احساس‌هایش در امن نیستند. افرادِ دلبستگیِ اجتنابی اغلب می‌توانند رابطهٔ جنسی داشته باشند، ولی از صمیمیتِ عاطفی دوری می‌کنند؛ دیویس و شیور و ورنون (۲۰۰۴) نشان دادند سبکِ دلبستگی با انگیزه‌هایِ رابطهٔ جنسی هم مرتبط است.
گاهی هم نه دلبستگی که شرم یا سبکِ رابطه علت است: «در خانهٔ ما کسی درباره‌یِ احساسش حرف نمی‌زد». مقالهٔ «دلبستگیِ اجتنابی» از این الگو مفصل‌تر می‌گوید.
وقتی رابطهٔ جنسی ابزارِ فرار از احساس می‌شود
برایِ بعضی‌ها، رابطهٔ جنسی راهی برایِ نپرداختن به دعواها و دردهاست: «اگر نزدیک شویم، شاید همه‌چیز درست شود.» گاهی کار میکند، ولی اگر هر بار جایگزینِ گفتوگو شود، مسائل میمانند و انباشته میشوند.
این به معنایِ بد بودنِ رابطه برایِ آرام شدن نیست؛ نزدیکیای که بعد از حرف زدن بیاید، نزدیک‌تر میکند. اما نزدیکیای که حرف را حذف کند، فاصله را پنهان میکند، نه کم.
اگر فقط یکی از شما صمیمیت را گم کرده است
ممکن است یکی از شما احساسِ نزدیکی کند و دیگری نه. اینجا مهم است حکم ندهید. به‌جایِ «تو سرد شده‌ای»، بپرسید «در آن لحظه چه حسی داشتی؟» و بشنوید. گاهی «سردی» در واقع ترس، خستگی یا خشمِ فروخورده است. و گاهی دلیل، غیبتِ طولانیِ گفتوگو و رابطهٔ عاطفی است نه رابطهٔ جنسی.
آموزش و فرهنگ: ما حرفِ احساس را کجا یاد گرفتیم؟
بسیاری از ما در خانواده‌ای بزرگ شده‌ایم که احساس‌ها را نمی‌گفتند، و درباره‌یِ بدن و رابطه هم سکوت بود. این آموزشِ ضمنی می‌گوید نزدیکی فقط کارِ بدن است و احساس را باید برای خود نگه داشت. وقتی این الگو وارد ازدواج می‌شود، رابطهٔ جنسی بدونِ هیچ مقدمه‌یِ عاطفی انجام می‌شود.
خبرِ خوب این است که صمیمیت مهارتی است که یاد گرفته می‌شود. با تمرین‌هایِ کوچک و تکرار، حتی کسی که هرگز درباره‌یِ احساسش نگفته میتواند اولین جمله‌ها را بگوید.
تمرین‌هایِ بازگشتِ پیوند
چند کارِ ساده که کمک میکند: پیش از رابطه، چند دقیقه گفتوگویِ بیدغدغه و تماسِ چشمی؛ در حین رابطه، سرعت را کم کنید و فقط به حسِ بدن و حضورِ دیگری توجه کنید؛ بعد از آن، پنج دقیقه کنارِ هم بمانید و بدونِ گوشی حرف بزنید یا فقط بغل کنید.
یک روشِ پرکاربردِ درمانگران، «تمرکزِ حسی» است: لمس‌هایِ نوبتی و بدونِ هدفِ رابطهٔ کامل، که فشارِ عملکرد را برمیدارد و توجه را به تجربه میبرد. دورهٔ «صمیمیتِ جنسی» در گُدار جلسه‌ای دربارهٔ لمسِ بدونِ فشار و جلسه‌ای دربارهٔ گسترشِ تعریفِ صمیمیت دارد.
چه زمانی کمکِ حرفه‌ای لازم است؟
اگر مدت‌ها است که هیچ نزدیکیِ عاطفی نیست و رابطهٔ جنسی هم آن را برنمی‌گرداند، اگر یکی از شما بعد از رابطه شدیداً غمگین یا بی‌حس می‌شود، یا اگر سابقهٔ آسیب (تروما) دارید که صمیمیت را برایتان تهدید میکند، به یک درمانگر مراجعه کنید. این‌ها مشکلاتِ قابلِ درمان‌اند و شرم ندارند.
منابع
- Byers, E. S. (2005). Relationship satisfaction and sexual satisfaction: A longitudinal study of individuals in long-term relationships. Journal of Sex Research, 42(2), 113–118.
- Davis, D., Shaver, P. R., & Vernon, M. L. (2004). Attachment style and subjective motivations for sex. Personality and Social Psychology Bulletin, 30(8), 1076–1090.
پرسش‌هایِ کوتاه
چرا بعد از رابطهٔ جنسی احساسِ تنهایی و فاصله میکنم؟
وقتی نزدیکیِ بدنها بدونِ نزدیکیِ عاطفی رخ دهد، رابطه میتواند گرسنگیِ دیدهشدن را نه تنها سیر نکند، بلکه برجستهتر کند. نشانههایش خالیشدن بعد از رابطه، ذهنِ پراکنده در حین آن و نبودِ گفتوگو و نرمی است. گفتنِ این حس به همسر و برگرداندنِ تماسِ عاطفی، قدمِ اول است.
آیا رابطهٔ جنسی میتواند جایگزینِ گفتوگو شود؟
نزدیکیِ جسمی میتواند لحظهای آرام کند، اما اگر هر بار جایگزینِ گفتوگو شود، مسائل میمانند و انباشته میشوند. نزدیکیای که بعد از حرفزدن بیاید، پیوند را عمیقتر میکند؛ نزدیکیای که حرف را حذف کند فاصله را پنهان میکند، نه کم.
چه تمرینی برایِ برگرداندنِ صمیمیت در رابطه کمک میکند؟
پیش از رابطه چند دقیقه گفتوگویِ بیدغدغه و تماسِ چشمی، در حین آن کاهشِ سرعت و توجه به حسِ بدن، و بعد از آن پنج دقیقه ماندن کنارِ هم بدونِ گوشی. تمرینِ «تمرکزِ حسی»، یعنی لمسِ نوبتیِ بدونِ هدفِ رابطهٔ کامل، هم فشارِ عملکرد را برمیدارد و هم توجه را به تجربه میبرد.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ رضایتِ زوجی از صمیمیتِ جنسی
برایِ زوجی که می‌خواهند رضایتِ کلی‌شان از صمیمیتِ جنسی را با گفتوگو و تمرینِ ساختاریافته بهتر کنند — نه ابزارِ تشخیص یا درمانِ یک اختلالِ کارکردِ جنسیِ مشخص (برایِ آن، ارزیابیِ پزشکی/تخصصیِ حضوری لازم است؛ محتوایِ مرجعِ بالینیِ همین موضوع را هم در دورهٔ dsmReference، ویژهٔ همکاران، می‌بینید).
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع