آسیبِ روانیِ خیانت: چه علائمی طبیعی است و چه زمانی باید کمک گرفت؟
بسیاری از افراد پس از کشفِ خیانت از شدتِ واکنشِ خودشان وحشت می‌کنند: افکاری که دست برنمی‌دارند، لرز، بیخوابی، حس‌های ناگهانی. اینها اغلب واکنشهایِ شناخته‌شده‌یِ بدن و ذهن به یک ضربه‌یِ دلبستگی‌اند، نه نشانه‌ی «دیوانه‌شدن».
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۱ مهر ۱۴۰۵
چه واکنش‌هایی شایع است؟
علائمِ رایج شامل بیخوابی، تپشِ قلب، اضطرابِ شدید، افکارِ مزاحم درباره‌یِ جزئیاتِ ماجرا، بی‌حسی، گریه‌یِ ناگهانی و گوش‌به‌زنگی است. بعضی افراد «بازبینیِ ذهنی» دارند: تصویر یا گفت‌وگویی بارها در ذهن تکرار میشود.
کانو و اوِلاری (۲۰۰۰) در مطالعه‌ای با ۲۵ زنِ تازه‌خیانت‌دیده و ۲۵ زنِ گروهِ مقایسه گزارش کردند احتمالِ دوره‌یِ افسردگیِ اساسی در گروهِ اول حدود شش برابر بود. نمونه کوچک است، ولی با تجربه‌یِ بالینی هم‌خوان است.
این علائم چه‌قدر طول میکشد؟
مدتِ ثابتی وجود ندارد. شدتِ علائم معمولاً در هفته‌ها و ماههایِ نخست بالاست و با حمایت و درمان کاهش می‌یابد، اما موجهایِ بازگشت، مثلاً در سالگردها یا هنگام دیدنِ یک محرک، تا مدت‌ها ممکن است ادامه یابد. بازگشتِ موج به معنایِ شکستِ بهبود نیست.
کسی نمی‌تواند به شما بگوید «تا فلان زمان باید خوب شوید». هر آدم و هر ماجرا متفاوت است.
چه چیزی کمک میکند؟
ثبات‌بخشیدن به بدن: خواب منظم، فعالیتِ بدنی سبک و نفس‌هایِ آرام. نام‌گذاریِ هیجان: گفتنِ «الان مضطربم» شدتش را کم میکند. و حمایتِ اجتماعیِ امن: با یک یا دو نفرِ امین صحبت کنید.
درمانِ روان‌شناختی، به‌ویژه رویکردهایِ مبتنی بر آسیب و مدل‌هایِ ویژه‌یِ خیانت، به پردازشِ تجربه کمک میکند. درمانگر به شما می‌گوید کدام علائم قابلِ انتظار است و کدام نیاز به ارزیابیِ بیشتر دارد.
نشانه‌هایِ هشدار
اگر افکارِ آسیب به خود دارید، بیش از چند هفته نمی‌توانید کار کنید یا از فرزندانتان مراقبت کنید، یا برای تحمل به الکل و مواد روی می‌آورید، فوراً کمک بگیرید. اینها وضعیتِ بحران‌اند و باید جدی گرفته شوند.
این مقاله صرفاً اطلاعاتی است و تشخیص نمی‌دهد.
اگر در خطرِ آسیب به خود هستید، فوراً با اورژانس یا یک متخصص تماس بگیرید.
تفاوتِ واکنشِ طبیعی با اختلال
همه‌یِ علائمِ پس از خیانت به معنایِ اختلال نیست. واکنشِ حاد در هفته‌هایِ نخست قابلِ انتظار است. وقتی علائم ماه‌ها شدید می‌مانند و زندگی را مختل می‌کنند، ارزیابیِ تخصصی لازم میشود تا مشخص شود آیا افسردگی، اضطراب یا نشانه‌هایِ مرتبط با آسیب وجود دارد.
تشخیص کارِ متخصص است. این مقاله فقط کمک میکند بدانید چه زمانی مراجعه منطقی است. اگر مطمئن نیستید، یک جلسه‌یِ ارزیابی هزینه‌ی کمی دارد و می‌تواند نگرانی‌ها را روشن کند؛ بهتر است زودتر بپرسید تا اینکه ماه‌ها در ابهام بمانید.
آیا فردِ خیانتکار هم آسیب می‌بیند؟
بله، اما به شکلی متفاوت. شرم، گناه، ترسِ از دست‌دادنِ رابطه و فشارِ پیامدها می‌تواند اضطراب و افسردگی بسازد. این به معنایِ برابری یا توجیهِ ماجرا نیست؛ فقط یادآوری میکند که هر دو طرف می‌توانند از درمانِ فردی بهره ببرند.
اگر هر دو طرف درمانِ فردی دارند، بهتر است درمانگرهایشان جدا باشند تا مرزهایِ محرمانگی تداخل نکند.
آنچه را نباید انتظار داشت
انتظار نداشته باشید بهبود خطی باشد. روزهایِ خوب و بد با هم می‌آیند. همچنین انتظار نداشته باشید همه‌چیز با «بخشیدن» تمام شود؛ بخشش و بهبودِ آسیب دو فرایندِ جدایند و هر کدام زمانِ خودش را دارد.
یک برنامه‌یِ ساده برایِ روزهایِ سخت
وقتی علائم شدیدند، برنامه‌ریزیِ بلندمدت سخت است. به‌جایش یک «برنامه‌یِ حداقلی» بسازید: ساعتِ تقریباً ثابتِ خواب و بیداری، یک وعده‌یِ غذایِ واقعی، ده تا بیست دقیقه راه‌رفتن و یک تماس با فردی امین. این چهار مورد به‌خودیِ خود درمان نیستند، اما بدن را از حالتِ بحرانِ دائمی کمی بیرون می‌آورند و ظرفیتِ فکرکردن را حفظ می‌کنند.
اشتباهاتِ رایج هم قابلِ پیش‌بینی‌اند. یکی، جست‌وجوی مداومِ نشانه و جزئیات در گوشی و شبکه‌ها که معمولاً اضطراب را بالا می‌برد و آرامش نمی‌آورد. دیگری، سرزنشِ خود به‌خاطرِ شدتِ واکنش. سومی، مقایسه‌یِ خود با کسانی که «زود از سر گذراندند». اگر شب‌ها ذهنتان بازبینی میکند، یک دفترچه کنارِ تخت بگذارید و فکر را یادداشت کنید و به خودتان بگویید فردا به آن می‌رسید. اگر با وجودِ اینها وضع بدتر شد، مراجعه به متخصص دیر نیست.
چه موقع کمکِ حرفهای بگیریم؟ اگر خواب و اشتها هفته‌ها مختل مانده، افکارِ مزاحم کار و رابطه با فرزندان را تحت‌تأثیر قرار داده، یا برایِ آرام‌شدن به الکل و مواد پناه برده‌اید، وقتِ مراجعه است. اگر فکرِ آسیب به خود دارید، با اورژانسِ اجتماعی ۱۲۳ یا یک متخصصِ حضوری تماس بگیرید. این متن تشخیص نمی‌دهد و جایگزینِ درمان نیست. یادتان باشد پیشرفت معمولاً آهسته و ناهموار است و این طبیعی است؛ مقایسه با دیگران کمکی نمی‌کند. به‌جایش به تغییرهایِ کوچکِ خودتان نگاه کنید.
چگونه در محرک‌ها از خود مراقبت کنیم؟
وقتی چیزی ناگهان خاطره را زنده میکند، سه قدمِ ساده کمک میکند: نفسِ آهسته، نام‌گذاریِ هیجان («الان محرک شده‌ام») و برگشتِ توجه به محیطِ فعلی، مثلاً با نام‌بردنِ پنج چیزی که می‌بینید.
اگر محرک‌ها به‌صورتِ پیوسته تکرار میشوند، آن‌ها را یادداشت کنید و با درمانگر در میان بگذارید. شناختنِ الگوی محرک‌ها نیمی از مهارِ آن‌هاست. با گذشتِ زمان، بسیاری از افراد می‌بینند محرک‌ها کم‌شدت‌تر و کوتاه‌تر میشوند، حتی اگر کاملاً از بین نروند.
منابع
- Cano, A., & O'Leary, K. D. (2000). Infidelity and separations precipitate major depressive episodes and symptoms of nonspecific depression and anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(5), 774–781.
- Baucom, D. H., Snyder, D. K., & Gordon, K. C. (2009). Helping Couples Get Past the Affair. Guilford Press.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا بیخوابی و افکارِ مزاحمِ من طبیعی است؟
بله، اینها واکنشهایِ شایعِ بدن و ذهن به کشفِ خیانتاند. اگر چند هفته ادامه یافت یا کار و مراقبت از فرزندان را مختل کرد، با یک متخصص صحبت کنید تا ارزیابی و درمانِ مناسب انجام شود.
چقدر طول میکشد تا حالم بهتر شود؟
زمانِ ثابتی وجود ندارد. شدتِ علائم معمولاً در ماههایِ نخست بیشتر است و با حمایت و درمان کم میشود. موجهایِ بازگشت، مثلاً در سالگردها، ممکن است ادامه یابد و این به معنایِ شکستِ بهبودی نیست.
آیا بدونِ درمانگر هم میشود بهبود یافت؟
برخی افراد با حمایتِ اجتماعی و مراقبت از خود بهتر میشوند، اما اگر علائم شدید است یا فکرِ آسیب به خود وجود دارد، کمکِ حرفهای لازم است. درمانگر به پردازشِ تجربه و پیشگیری از فرسودگی کمک میکند.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
کارگاهِ تخصصیِ درمانِ خیانتِ زناشویی (ویژه‌ی دانشجویانِ ارشد و دکتری)
برایِ دانشجویانِ ارشد و دکتریِ روان‌شناسیِ بالینی و مشاوره، و کارآموزانِ درمانِ زوج که می‌خواهند درمانِ خیانت را مرحله‌به‌مرحله و با نگاهِ انتقادی به شواهد یاد بگیرند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع