درمانِ فردی بعد از خیانت: برایِ فردِ خیانت‌دیده و برایِ فردِ خیانتکار
خیلی‌ها فکر می‌کنند درمانِ خیانت یعنی «زوج‌درمانی». اما پژوهش‌ها و تجربه‌یِ بالینی نشان می‌دهد که درمانِ فردی، هم برایِ فردِ خیانت‌دیده و هم برایِ فردِ خیانتکار، بخشِ جدایی‌ناپذیرِ بهبود است — به‌شرطی که هدفِ هر طرف روشن باشد.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۱ مهر ۱۴۰۵
چرا فردِ خیانت‌دیده درمانِ فردی لازم دارد؟
کشفِ خیانت میتواند علائمی شبیهِ آسیب روانی بسازد: بی‌خوابی، افکارِ مزاحم، گوش‌به‌زنگی و بی‌حسی. کانو و اوِلاری (۲۰۰۰) در مطالعه‌ای با ۲۵ زنِ تازه خیانت‌دیده و ۲۵ زنِ گروهِ مقایسه گزارش کردند که احتمالِ دوره‌یِ افسردگیِ اساسی در گروهِ اول حدود شش برابر بود. نمونه کوچک است، اما یافته با تجربه‌یِ بالینی هم‌خوان است.
هدف‌هایِ درمانِ فردی در این گروه: تنظیمِ هیجان، کاهشِ افکارِ مزاحم، بازسازیِ حسِ ارزش و ایمنی، و حمایت در تصمیم‌گیری — بدونِ اینکه درمانگر تصمیمِ ماندن یا رفتن را به‌جایِ مراجع بگیرد.
فردِ خیانتکار در درمانِ فردی دنبالِ چیست؟
هدفِ این گروه «فهمیدنِ ریشهها بدونِ توجیه» است: چه چیزی در اجتناب از مشکلات، سبکِ دلبستگی، مرزها یا ارزش‌هایش او را به این انتخاب رساند؟ و چه چیزی باید تغییر کند تا تکرار نشود؟
نمی‌توان انتظار داشت فردِ خیانتکار در جلسه‌یِ مشترک همه‌چیز را بگوید و کار تمام شود؛ بخشی از کار باید در فضایِ فردی انجام شود: پذیرشِ شرم، تمرینِ مسئولیت‌پذیری و برنامهیِ پیشگیری از لغزش.
مرزهایِ محرمانگی: یک خطرِ جدی
اگر یک درمانگر همزمان درمانِ فردیِ هر دو طرف را انجام دهد، باید پیش از شروع، قاعده‌یِ «رازها» را روشن کند. در غیرِ این صورت درمانگر ممکن است اطلاعاتی را بداند که نمی‌تواند در جلسه‌یِ مشترک بگوید. بسیاری از متخصصان ترجیح می‌دهند درمانگرِ فردیِ هر طرف جدا باشد.
درمانِ فردی و زوج‌درمانی همدیگر را کامل می‌کنند
بلو و هارتنت (۲۰۰۵) در مرور دو بخشیِ خود نتیجه گرفتند که پژوهشِ خیانت هنوز پراکنده است و به رویکردهایِ ترکیبی نیاز دارد. در عمل ترکیبِ جلسه‌یِ فردی و مشترک، معمولاً هر دو را مؤثرتر میکند: در جلسه‌یِ فردی ظرفیت ساخته می‌شود، در جلسه‌یِ مشترک به کار می‌رود.
اگر خود را در خطرِ آسیب به خود یا دیگری می‌بینید، فوراً با اورژانس یا یک متخصص تماس بگیرید.
چه چیزی را در درمانِ فردی نباید انتظار داشت؟
درمانِ فردی «تصمیم» نمی‌گیرد. درمانگر نمی‌گوید بمانید یا بروید؛ کمک میکند آن‌طور که ارزش‌هایتان می‌طلبد تصمیم بگیرید. اگر درمانگری شما را به یکی از دو سو هل می‌دهد، دلیلی برایِ تردید دارید.
همچنین درمانِ فردی معجزه‌یِ سریع نیست. برایِ فردِ خیانت‌دیده، موج‌هایِ درد و خشم تا ماه‌ها برمی‌گردد و این به معنایِ پیشرفت‌نکردن نیست. برایِ فردِ خیانتکار، احساسِ شرم و گناه را می‌توان فهمید و روی آن کار کرد، اما این احساس جایگزینِ پاسخگویی در رابطه نیست.
اگر هر دو طرف در درمانِ فردی هستند، لازم است گاهی یک «جلسه‌یِ هماهنگی» برگزار شود تا هر دو بدانند چه چیزی قرار است به جلسه‌یِ مشترک برده شود. هماهنگی نباید به افشایِ محتوایِ جلسه‌هایِ خصوصی بینجامد.
نشانه‌هایی که یعنی زودتر کمک بگیرید
اگر بیش از چند هفته بی‌خوابیِ شدید، افکارِ مزاحمِ پیوسته، ناتوانی در کار یا مراقبت از فرزندان، یا افکار آسیب به خود دارید، مراجعه‌ی فوری لازم است. این‌ها «ضعف» نیستند؛ واکنش‌هایی هستند که با درمان بهتر می‌شوند.
برایِ فردِ خیانتکار، نشانه‌هایِ هشدار شامل ادامه‌یِ پنهان‌کاری، اجتناب از مسئولیت و استفاده از الکل یا مواد برای مقابله با شرم است. این‌ها اگر نادیده بمانند، هم خودش را آسیب می‌زنند و هم ترمیم را به تعویق می‌اندازند.
اشتباهاتِ رایج و یک نمونه از اهدافِ هفتگی
چند اشتباهِ رایج در درمانِ فردی دیده می‌شود. فردِ خیانت‌دیده گاهی جلسه را فقط صرفِ بازگوییِ جزئیاتِ ماجرا میکند و کمتر به مراقبت از خود می‌پردازد. فردِ خیانتکار گاهی جلسه را جایی برایِ «توجیه» یا جلبِ همدلی می‌داند. هر دو ممکن است درمانگر را متحدِ خود در برابرِ همسر بخواهند. درمانگرِ خوب با مهربانی این الگوها را نشان می‌دهد و مسیر را به سمتِ کار روی خودِ شما برمی‌گرداند.
برایِ هفته‌ها هدفِ کوچک و قابلِ اجرا بگذارید. فردِ خیانت‌دیده میتواند یک تمرینِ تنظیمِ هیجان، مثل نفسِ آهسته هنگامِ محرک، و یک فعالیتِ مراقبتی را انتخاب کند. فردِ خیانتکار میتواند یک مورد از موقعیت‌هایِ پرخطر را بنویسد و با درمانگر برنامهیِ جایگزین بسازد. هدفِ کوچک جایگزینِ درمان نیست، اما به شما نشان می‌دهد پیشرفت حتی در روزهایِ سخت ممکن است.
اگر درمانِ فردی را شروع کرده‌اید و حس می‌کنید گیر کرده‌اید، این را بی‌پرده با درمانگر بگویید. گاهی رویکرد یا سرعت باید تغییر کند و گاهی فقط به زمانِ بیشتری نیاز است. اگر افکارِ آسیب به خود دارید، با اورژانسِ اجتماعی ۱۲۳ یا یک متخصصِ حضوری تماس بگیرید. این متن اطلاعاتی است و جایگزینِ درمانِ فردی نیست. یادتان باشد پیشرفت معمولاً آهسته و ناهموار است و این طبیعی است؛ مقایسه با دیگران کمکی نمی‌کند. به‌جایش به تغییرهایِ کوچکِ خودتان نگاه کنید.
چطور درمانگرِ مناسب را پیدا کنیم؟
از درمانگر بپرسید با خیانت و آسیبِ دلبستگی تجربه دارد یا نه، و رویکردش چیست. همچنین بپرسید قواعدِ محرمانگی چگونه است. درمانگرِ خوب این پرسش‌ها را با گشاده‌رویی پاسخ می‌دهد و از اینکه شما چند جلسه «امتحان» کنید ناراحت نمی‌شود.
منابع
- Cano, A., & O'Leary, K. D. (2000). Infidelity and separations precipitate major depressive episodes and symptoms of nonspecific depression and anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(5), 774–781.
- Blow, A. J., & Hartnett, K. (2005). Infidelity in committed relationships I: A methodological review. Journal of Marital and Family Therapy, 31(2), 183–216.
- Blow, A. J., & Hartnett, K. (2005). Infidelity in committed relationships II: A substantive review. Journal of Marital and Family Therapy, 31(2), 217–233.
- Baucom, D. H., Snyder, D. K., & Gordon, K. C. (2009). Helping Couples Get Past the Affair. Guilford Press.
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا اگر همسرم درمان نرود، من هم باید درمانِ فردی بروم؟
بله، میتواند مفید باشد. بهبودِ شما به حضورِ همسر وابسته نیست. درمانِ فردی کمک میکند هیجانها تنظیم شوند، افکارِ مزاحم کم شوند و بدونِ فشار تصمیم بگیرید که رابطه را ادامه دهید یا نه.
آیا فردِ خیانتکار هم باید به درمانگرِ جدا برود؟
معمولاً بله. درمانِ فردیِ او بر فهمِ ریشهها، شرم و برنامهیِ پیشگیری از تکرار متمرکز است. بهتر است درمانگرِ او با درمانگرِ فردیِ همسرش یکی نباشد، تا مرزهایِ محرمانگی تداخل نکند.
درمانِ فردی چقدر زمان می‌برد؟
عددِ استانداردی وجود ندارد. تثبیتِ علائمِ حاد معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد، اما کار بر ریشهها و الگوها بیشتر است. درمانگرِ شما باید هدف‌ها و ارزیابیِ پیشرفت را در همان جلسه‌هایِ نخست با شما روشن کند.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
کارگاهِ تخصصیِ درمانِ خیانتِ زناشویی (ویژه‌ی دانشجویانِ ارشد و دکتری)
برایِ دانشجویانِ ارشد و دکتریِ روان‌شناسیِ بالینی و مشاوره، و کارآموزانِ درمانِ زوج که می‌خواهند درمانِ خیانت را مرحله‌به‌مرحله و با نگاهِ انتقادی به شواهد یاد بگیرند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع