آیا رابطهٔ جنسی با فردِ سوم واقعاً «بهتر» است یا فقط متفاوت؟ توهمِ رابطهٔ جنسیِ بهتر در خیانت
این پرسش را هم خیانت‌دیده می‌پرسد («آیا واقعاً بهتر بود؟») و هم خود فردِ خیانت‌کننده («شاید فقط با او این‌طور می‌شوم»). این مقاله به پرسشِ «آیا رابطهٔ جنسی با فردِ سوم واقعاً بهتر است یا فقط متفاوت» نگاه میکند و میگوید توهمِ رابطهٔ جنسیِ بهتر در رابطهٔ خارج از ازدواج چطور شکل می‌گیرد: چه چیزی واقعی است، چه چیزی اثرِ موقعیت و چه چیزی را پژوهشها نمی‌دانند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۲ مهر ۱۴۰۵
«بهتر» یعنی چه
پیش از جواب‌دادن باید پرسید «بهتر» از چه نظر؟ از نظرِ مهارت؟ از نظرِ شدتِ هیجان؟ از نظرِ حسی که فرد نسبت به خود دارد؟ بیشترِ کسانی که می‌گویند «بهتر بود» درباره‌ی «حس» حرف می‌زنند: برانگیختگی، دیده‌شدن، پیش‌بینی‌ناپذیری. این‌ها با «بهتر در معنای کیفیتِ رابطهی جنسی» یکی نیستند.
تجربه‌ی هیجان‌انگیز لزوماً تجربه‌ی بهتر نیست؛ می‌تواند فقط شدیدتر باشد. و شدت با کیفیتِ پایدار فرق دارد.
تازگی خودش جذاب است
پژوهش‌های روان‌شناسیِ تازگی نشان می‌دهند محرکِ تازه سامانه‌ی پاداشِ مغز را بیش از محرکِ آشنا فعال میکند. هر رابطهی تازه، حتی غیرجنسی، چنین حالتی دارد. برای رابطهٔ جنسی هم همین است: شناختنِ یک بدنِ تازه و واکنش‌هایش، حسِ کشف و کنجکاوی می‌آورد.
این هیجان معمولاً با آشناشدن کم میشود. بنابراین پرسش «آیا با آن شخص واقعاً بهتر است؟» بدونِ در نظر گرفتنِ زمان بی‌پاسخ می‌ماند: آیا بعد از یک یا دو سال هم همان‌طور بود؟
مرورِ آکوِدو و آرون (۲۰۰۹) درباره‌ی عشقِ رمانتیک نشان می‌دهد شدتِ شور در رابطه‌های تازه معمولاً در ماه‌ها و سال‌هایِ اول کم میشود، هرچند در بخشی از زوج‌هایِ بلندمدت بخشی از آن باقی می‌ماند. یعنی هیجانی که در رابطهی پنهان حس میشود، همان چیزی است که هر رابطهی تازه‌ای، حتی رابطه‌ای قانونی و علنی، در ابتدا دارد و لزوماً ویژگیِ آن شخص نیست.
سوءتعبیرِ برانگیختگی
در آزمایش‌هایِ معروفِ دانلد داتن و آرتور آرون، مردانی که از پلِ تکان‌خورنده عبور کرده بودند، با احتمالِ بیشتری به یک زنِ ناشناس جذب می‌شدند تا آن‌هایی که از پلِ ثابت رد شده بودند؛ ذهن برانگیختگیِ ترس را به حسابِ جذابیتِ او گذاشته بود.
این سازوکار می‌تواند در رابطهی پنهان هم عمل کند: خطر، رازداری و ترسِ کشف‌شدن بدن را برمی‌انگیزد، و ذهن آن شور را به شخصِ مقابل نسبت می‌دهد. از همین‌روست که بعضی افراد بعد از پایانِ ماجرا می‌گویند آن حس «هرگز تکرار نشد».
رازداری و ممنوعیت
دانیل وگنر و همکارانش در پژوهشی با عنوانِ «جذابیتِ رابطه‌هایِ پنهان» نشان دادند که پنهان‌کردنِ یک رابطه می‌تواند به افزایشِ جذابیت‌اش بینجامد، چون ذهن مدام به آن برمی‌گردد. هیجانِ نگه‌داشتنِ راز بخشی از لذت میشود.
پس بخشی از «بهتر بودن» نه از شخص که از «پنهان‌بودن» می‌آید. اگر همان رابطه علنی می‌شد، لزوماً همان لذت را نمی‌داشت. مقاله‌یِ «چرا رابطه ممنوعه جذاب‌تر به نظر می‌رسد؟» این بخش را مفصل‌تر دارد.
جنسیتِ گزینشی در برابرِ زندگیِ کامل
در رابطهی خارج از ازدواج معمولاً فقط بخشِ «خوب» وجود دارد: رابطهی جنسی برنامه‌ریزی‌شده، آراسته و بدونِ مسئولیت. هیچ‌کس خسته نیست، مریض نیست، نگرانِ بچه یا پول نیست. همین بدونِ‌بار‌بودن تجربه را سبک‌تر میکند.
برای همین مقایسه‌ی آن با رابطهی زناشویی منصفانه نیست. اگر همسرتان هم در آن شرایط ــ بدونِ مسئولیت و با زمانِ گزینشی ــ بود، رابطهی جنسی‌تان ممکن بود چیزی کاملاً متفاوت باشد. این توضیح درد را از بین نمی‌برد، ولی از اینکه «من ناکافی بودم» جلو می‌گیرد.
پژوهشها دربارهٔ رضایتِ جنسی در خیانت چه می‌گویند
پژوهشها دربابِ نارضایتیِ جنسی و خیانت تصویری ناهمگون نشان می‌دهند: نارضایتی گاهی با خیانت همراه است، ولی نه همیشه و نه به‌طورِ قوی. بسیاری از افراد خیانت‌کار از رابطهی جنسیِ زناشویی‌شان راضی بوده‌اند. بنابراین «بهتر بودنِ رابطهی خارج از ازدواج» توضیحِ کاملی نیست.
همچنین درباره‌ی دوامِ رابطههایی که از خیانت شروع میشوند، آمارهای عامه‌پسندی در گردش است (مثلاً «۷۵ درصد شکست می‌خورند») که شواهدِ محکمی پشتشان نیست. بهتر است به چنین عددهایی تکیه نکنید.
چرا «بهتر» ممکن است هنوز واقعی حس شود
همه‌ی این‌ها به معنایِ این نیست که تجربه‌ی فرد «ساختگی» بوده. او واقعاً شور و هیجان حس کرده است. تفاوت این است که منشأ را باید درست شناخت: شور از «موقعیت» می‌آمده، نه الزاماً از «شخص».
اگر فردی بعد از پایانِ ماجرا هنوز میگوید «با او بهتر بودم»، اغلب دلتنگیِ آن حالت است (دیده‌شدن، تازگی، زنده‌بودن)، که میشود در زندگی و در رابطهی زناشویی هم دنبالش گشت.
دربابِ همسرِ خیانت‌دیده هم باید گفت اینکه ذهن او مدام می‌پرسد «آیا واقعاً بهتر بود؟» نشان‌دهنده‌ی نیاز به قطعیت است، نه نیاز به پاسخِ درست. حتی اگر فردِ خطاکار بگوید «نه، بهتر نبود»، ذهن احتمالاً باور نمی‌کند، چون سؤال برای دانستن نیست؛ برای کم‌کردنِ درد است. درمانگر کمک میکند روی خودِ درد کار شود، نه روی یافتنِ جوابِ مقایسه.
چه کار میشود کرد
برای خیانت‌کننده: به‌جای نتیجه‌گیری از «او بهتر است»، بپرسید «در آن رابطه چه حسی داشتم که الان در زندگیم کم است؟» و آن را با درمانگر بشکافید. تازگی را میشود، در حد معقول، در رابطهی زناشویی هم ساخت، ولی بعد از ترمیمِ پایه‌ها.
برای خیانت‌دیده: این پرسش حکمِ ارزشِ شما نیست و پاسخِ دقیقش هم هرگز به‌دست نمی‌آید. اگر ذهنتان گیر کرده، مقاله‌یِ «نشخوار فکری پس از خیانت» و «مقایسه خود با فرد سوم» ابزار دارد. اگر لازم شد، درمانگر کمک میکند.
منابع
- Dutton, D. G., & Aron, A. P. (1974). Some evidence for heightened sexual attraction under conditions of high anxiety. Journal of Personality and Social Psychology, 30(4).
- Acevedo, B. P., & Aron, A. (2009). Does a long-term relationship kill romantic love? Review of General Psychology, 13(1).
- Wegner, D. M., Lane, J. D., & Dimitri, S. (1994). The allure of secret relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 66(2).
پرسش‌هایِ کوتاه
آیا رابطهٔ جنسی با فردِ سوم واقعاً بهتر است؟
پژوهشها شواهدِ روشنی نمیدهند که «بهتر» باشد. چیزی که فرد حس میکند اغلب هیجانِ تازگی، رازداری و سوءتعبیرِ برانگیختگی است، نه کیفیتِ بالاتر. رابطهی پنهان هم فقط بخشِ گزینششدهای از یک رابطه است، بدونِ مسئولیتهایِ زندگیِ مشترک.
چرا بعد از پایانِ ماجرا فرد میگوید آن حس دیگر تکرار نشد؟
چون بخشی از آن حس از موقعیت میآمد: تازگی، خطر و رازداری. با علنیشدن یا آشناشدن، این عوامل کم میشوند. این به معنایِ ساختگیبودن حس نیست؛ یعنی منشأ آن بهجز شخصِ مقابل، شرایطی بود که قابل تکرار نیست.
آیا آمارِ شکستِ رابطههایی که از خیانت شروع میشوند قابلاعتماد است؟
عددهایی مثلِ «۷۵ درصد» که در منابعِ عامهپسند تکرار میشود، شواهدِ محکمی ندارد. بهتر است بر هیچ آمارِ قطعی تکیه نکنید و تصمیمها را بر پایهی شرایطِ خودتان و کمکِ درمانگر بگیرید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
درمانِ فردِ خیانت‌دیده
برایِ کسی که خیانت را کشف کرده و همین حالا در آن ایستاده — چه تصمیم به ماندن گرفته باشد، چه به رفتن، چه هنوز نداند.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع