دووم‌اسکرولینگ: چرا نمی‌توانیم از پیمایشِ اخبارِ بد دست بکشیم
ساعتِ یک بامداد است. باید خواب باشید، اما همچنان اخبارِ بد را یکی پس از دیگری پیمایش می‌کنید — بحران، حادثه، تحلیلِ فاجعه‌بار. این الگو، «دووم‌اسکرولینگ» نام دارد: مصرفِ اجباریِ محتوایِ منفی، بدونِ توانِ توقف، حتی وقتی می‌دانید حالتان را بدتر می‌کند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۲۷ شهریور ۱۴۰۵
چرا مغز به اخبارِ بد جذب می‌شود
از نظرِ تکاملی، توجه به تهدید، برایِ بقا حیاتی بوده — مغزی که خطر را نادیده می‌گرفت، شانسِ کمتری برایِ زنده‌ماندن داشت. این سوگیریِ منفی، در دنیایِ امروز، با حجمِ بی‌پایانِ اخبارِ بحرانی، به یک چرخهٔ خودتقویت‌شونده تبدیل شده.
توهمِ کنترل از راهِ اطلاع
بخشی از این رفتار از باورِ ناخودآگاهِ «اگر بیشتر بدانم، آماده‌ترم» می‌آید. اما اطلاعاتِ بیشتر دربارهٔ چیزی که کنترلی رویش نداریم، معمولاً کنترل نمی‌سازد — فقط اضطراب می‌سازد. این توهمِ آمادگی، یکی از دلایلِ اصلیِ تداومِ این عادت است.
تأثیرِ فیزیولوژیکِ دووم‌اسکرولینگ
قرارگرفتنِ مداوم در معرضِ محتوایِ تهدیدآمیز، سطحِ کورتیزول (هورمونِ استرس) را بالا نگه می‌دارد، حتی وقتی هیچ تهدیدِ فوری وجود ندارد. این حالتِ آمادهباشِ مزمن، خستگیِ ذهنی و جسمی می‌سازد که در طولِ روز، حتی در فعالیت‌هایِ غیرِمرتبط، احساس می‌شود.
الگوریتم‌ها و تشدیدِ این چرخه
پلتفرم‌ها، از نظرِ فنی، محتوایی را که بیشترین تعامل می‌سازد نشان می‌دهند — و محتوایِ خشم‌برانگیز یا ترسناک، معمولاً بیشترین تعامل را می‌سازد. این یعنی الگوریتم، بدونِ قصدِ آسیب‌رسانی، ذاتاً کاربر را به سمتِ محتوایِ تشدیدکنندهٔ اضطراب هدایت می‌کند.
تفاوتِ آگاهیِ لازم و مصرفِ افراطی
آگاهی از رویدادهایِ مهم، بخشِ سالمِ زندگیِ اجتماعی است. مشکل وقتی شروع می‌شود که این آگاهی به مصرفِ بی‌هدف و مکرر از همان اخبار، بدونِ اطلاعاتِ تازه، تبدیل شود — بازخوانیِ همان تیتر بارها، به امیدِ کاهشِ اضطراب، که هرگز محقق نمی‌شود.
تعیینِ «زمانِ اخبار» محدود
اختصاصدادنِ یک یا دو بازهٔ زمانیِ مشخص در روز برایِ پیگیریِ اخبار، بهجایِ مرورِ مداوم، به ذهن اجازه میدهد هم آگاه بماند و هم از حالتِ آمادهباشِ دائمی خارج شود. این محدودیت، برخلافِ نگرانیِ رایج، حسِ عقبماندگی نمی‌سازد.
جایگزین‌کردنِ عادت، نه فقط ممنوعیت
صرفِ ممنوع‌کردنِ دووم‌اسکرولینگ، بدونِ جایگزینی، معمولاً شکست می‌خورد — چون نیازِ زیرینِ آن (کاهشِ بی‌قراری) هنوز پابرجاست. جایگزین‌کردنِ آن با فعالیتی که واقعاً آرامش میدهد — پیاده‌روی، تماس با یک دوست — مؤثرتر از تلاش برایِ حذفِ صرف است.
کِی کمکِ حرفه‌ای لازم است
اگر این الگو با بی‌خوابیِ مزمن، اضطرابِ فراگیر، یا افسردگی همراه است، کمکِ یک روان‌شناس می‌تواند به بازسازیِ رابطهٔ سالم‌تر با اخبار و اطلاعات کمک کند، بدونِ نیازِ واقعی به قطعِ کاملِ آگاهی از دنیا.
دووم‌اسکرولینگ در دورانِ بحران‌هایِ بزرگ
در دورانِ رویدادهایِ بزرگِ ملی یا جهانی، این الگو معمولاً شدت می‌گیرد — حسِ اضطراریِ آگاه‌بودن، مرزهایِ عادیِ مصرفِ خبر را کنار می‌زند. آگاهی از اینکه این تشدیدِ موقت طبیعی است، اما نباید به الگویِ دائمی تبدیل شود، به بازگشت به تعادل کمک می‌کند.
اثرِ جمعیِ این عادت بر گفت‌وگویِ اجتماعی
وقتی افرادِ زیادی همزمان درگیرِ دووم‌اسکرولینگ می‌شوند، سطحِ اضطرابِ جمعیِ جامعه هم بالا می‌رود — که خودش می‌تواند در گفت‌وگوهایِ روزمره، حتی خارج از موضوعِ خبر، بی‌قراری و بدبینی ایجاد کند. آگاهی از این اثرِ جمعی، انگیزهٔ بیشتری برایِ مدیریتِ فردیِ این عادت میدهد.
تمایزِ منابعِ خبری قابلِ‌اعتماد
بخشی از اضطرابِ ناشی از مصرفِ خبر، از منابعِ غیرِمعتبر یا اغراق‌آمیز می‌آید که برایِ جلب‌توجهِ بیشتر، عناوینِ فاجعه‌بارتر می‌سازند. انتخابِ آگاهانهٔ چند منبعِ معتبر و متوازن، بهجایِ فیدِ الگوریتمیِ باز، خودش می‌تواند شدتِ این چرخه را کاهش دهد.
کارِ معنادار بهجایِ نگرانیِ منفعل
برایِ بسیاری، انتقالِ انرژیِ نگرانی به یک اقدامِ کوچک و ملموس — کمکِ داوطلبانه، اهدایِ کمک، مشارکت در یک فعالیتِ اجتماعی — احساسِ به‌مراتب مؤثرتری نسبت به ساعت‌ها اسکرول‌کردن میدهد، چون دستِ‌کم فرد حس می‌کند کاری واقعی انجام داده.
دووم‌اسکرولینگ و رابطه‌هایِ نزدیک
کسی که تا دیروقت مشغولِ دووم‌اسکرولینگ است، اغلب کمتر در دسترسِ عاطفیِ شریکِ زندگی یا فرزندانش است — هم از نظرِ زمان و هم از نظرِ ظرفیتِ ذهنی، چون بخشِ بزرگی از انرژیِ او صرفِ پردازشِ اضطرابِ جمعی شده. آگاهی از این هزینهٔ پنهان، انگیزهٔ دیگری برایِ مدیریتِ این عادت است.
علامتِ سؤال از خود: این اطلاعات چه کاری برایم می‌کند
پرسیدنِ ساده‌ی «آیا این خبر مرا آگاه‌تر می‌کند یا فقط مضطرب‌تر؟» پیش از ادامه‌ی اسکرول، می‌تواند لحظه‌ای از آگاهی بسازد که تفاوتِ بزرگی در طولِ روز ایجاد می‌کند.
بازگرداندنِ حسِ عاملیت با اقدامِ کوچکِ روزانه
پایان‌دادنِ هر جلسه‌ی مرورِ خبر با یک اقدامِ کوچک و مثبت — حتی نوشتنِ یک یادداشتِ قدردانی یا تماس با یک دوست — به مغز کمک می‌کند حسِ عاملیت را بازیابد، بهجایِ ماندن در حالتِ منفعلِ نگرانی.
نقشِ محیطِ فیزیکی در تداومِ عادت
نگه‌داشتنِ گوشی در دسترسِ مستقیم، کنارِ بالش یا رویِ میزِ کنارِ تخت، احتمالِ شروعِ یک جلسهٔ دووم‌اسکرولینگ را به‌طورِ چشمگیری بالا می‌برد. جابه‌جاکردنِ فیزیکیِ شارژر به اتاقی دیگر، مانعِ کوچکی می‌سازد که در لحظهٔ خستگی، اغلب برایِ شکستنِ این عادت کافی است — چون تصمیمِ آگاهانه‌تری لازم دارد.
پرسش‌هایِ کوتاه
چرا نمی‌توانم دست از خواندنِ اخبارِ بد بردارم؟
از نظرِ تکاملی، مغز برایِ توجه به تهدید طراحی شده. بخشی از این رفتار هم از باورِ ناخودآگاهِ «اگر بیشتر بدانم، آماده‌ترم» می‌آید، درحالی‌که اطلاعاتِ بیشتر دربارهٔ چیزی که کنترلی رویش نداریم، معمولاً کنترل نمی‌سازد — فقط اضطراب می‌سازد.
دووم‌اسکرولینگ چه تأثیرِ فیزیکی روی بدن دارد؟
قرارگرفتنِ مداوم در معرضِ محتوایِ تهدیدآمیز، سطحِ کورتیزول (هورمونِ استرس) را بالا نگه می‌دارد، حتی وقتی هیچ تهدیدِ فوری وجود ندارد. این حالتِ آمادهباشِ مزمن، خستگیِ ذهنی و جسمی می‌سازد.
چطور میتوانم بدونِ احساسِ عقبماندگی، مصرفِ اخبار را محدود کنم؟
اختصاصدادنِ یک یا دو بازهٔ زمانیِ مشخص در روز برایِ پیگیریِ اخبار، بهجایِ مرورِ مداوم، به ذهن اجازه میدهد هم آگاه بماند و هم از حالتِ آمادهباشِ دائمی خارج شود — بدونِ حسِ واقعیِ عقبماندگی.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ وابستگیِ دیجیتال
برایِ کسی که می‌داند زیادی در گوشی است، بارها تصمیم گرفته کم کند و نشده، و استفاده به خواب، کار یا رابطه‌اش آسیب زده. اگر مسئله محتوایِ خاص یا قمارِ آنلاین است، کارِ تخصصی‌تری لازم است.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع