خستگیِ اپ‌هایِ دوست‌یابی: سوایپِ بی‌پایان، رد‌کردنِ سریع و سلامتِ روان؛ پژوهش‌ها چه می‌گویند؟

اپ و سلامتِ روان: همبستگی، نه علت

هولتزهاوزن و همکاران (۲۰۲۰) در یک مطالعهٔ مقطعیِ ۴۳۷ نفره (مقیاس‌هایِ K10، GAD-2، PHQ-2 و عزتِ‌نفسِ روزنبرگ) گزارش کردند که کاربرانِ فعلیِ اپ‌هایِ سوایپی بیشتر پریشانیِ روانی و افسردگیِ احتمالی داشتند (در خلاصه‌هایِ ثانویه حدودِ ۲٫۵ و ۲ برابر)، در حالی که حدودِ ۴۰ درصدِ کاربران گفتند اپ بر عزتِ‌نفسشان اثرِ مثبت داشته است. «افسردگیِ احتمالی» با غربالگریِ دوسؤالی سنجیده شد. طرحِ مقطعی جهتِ اثر را نشان نمی‌دهد.

شاید علت و معلول برعکس باشد

لنتون-بریم و همکاران (۲۰۲۱) در ۳۷۴ نفر دیدند نشانه‌هایِ اضطرابِ اجتماعی و افسردگی با میزانِ استفاده از اپ همبسته است و بر انگیزه‌ها (آسانیِ ارتباط، تأییدِ ارزشِ خود، رابطهٔ زودگذر) اثر می‌گذارد. کودوتو و همکاران (۲۰۲۰) هم گزارش کرده‌اند افرادِ دارایِ تنهایی و اضطرابِ اجتماعی بیشتر در معرضِ استفادهٔ مشکل‌ساز بودند (در گزارشِ مطبوعاتی). یعنی بخشی از رابطه می‌تواند چنین باشد: پریشانی ← استفادهٔ بیشتر.

همه بدتر نمی‌شوند

بارادا و کاسترو (۲۰۲۰) دیدند کاربرانِ تیندر در متغیرهایِ بهزیستیِ عاطفیِ کلی تفاوتِ ناچیز یا بی‌تفاوتی با غیرکاربران داشتند، ولی در جامعه‌جنسی‌بودن (sociosexuality) و نارضایتیِ جنسی تفاوت داشتند. استروبل و پتری (۲۰۱۷) در دانشجویان گزارش کردند کاربرانِ تیندر رضایتِ کمتری از بدن و ظاهر دارند و فقط در مردان عزتِ‌نفسِ پایین‌تری دیده شد؛ حدودِ ۱۰ درصدِ نمونه کاربر بود و نویسندگان تأکید کردند علت مشخص نیست. پس تصویر یک‌دست نیست.

انگیزه‌ها: فقط سکس نیست

سامتر و همکاران (۲۰۱۷) در جوانانِ هلندیِ ۱۸ تا ۳۰ ساله شش انگیزه یافتند: عشق، سکسِ گذرا، آسانیِ ارتباط، تأییدِ ارزشِ خود، هیجان و «ترند بودن»؛ انگیزهٔ «عشق» از سکسِ گذرا قوی‌تر بود. بنابراین ایدهٔ «همه برایِ هوس می‌آیند» با داده‌هایِ آن نمونه جور نیست. هر کاربر انگیزهٔ خودش را دارد و ناهمخوانیِ انگیزه‌ها یکی از منابعِ ناامیدی است.

«انتخابِ زیاد» و ذهنیتِ رد کردن

پرونک و دنیسن (۲۰۲۰) در سه مطالعه روی افرادِ مجردِ دگرجنس‌گرا با یک پارادایمِ شبیه‌تیندر دیدند شرکت‌کنندگان به‌تدریج بیشتر رد می‌کنند: احتمالِ پذیرش به‌طورِ میانگین از گزینهٔ اول تا آخر ۲۷٪ افت کرد، به‌خاطرِ کاهشِ رضایت از عکس‌ها و موفقیتِ ادراک‌شدهٔ دوست‌یابی؛ نویسندگان از «بسته‌شدنِ تدریجی» به‌سوی فرصت‌ها حرف زدند. توجه: این آزمایشی است و «خستگی» یا «سوختگی» را نسنجید.

سوایپِ افراطی

توماس و همکاران (۲۰۲۳) در ۴۶۴ کاربرِ ۱۶ تا ۲۵ ساله دیدند استفاده از اپ با «سوایپِ افراطی» (درگیریِ ذهنی و اجبارِ سوایپ) همراه است و آن با مقایسهٔ اجتماعیِ رو‌به‌بالا، ترسِ از مجردبودن و پریشانیِ انتخابِ شریک مرتبط بود؛ استفادهٔ مکرر تنها وقتی با سوایپِ افراطی همراه بود پیامدِ ناخواسته داشت. هر و تیمرمنس (۲۰۲۰) در ۲۹۶ کاربرِ فعلیِ تیندر دیدند حسِ ناموفق‌بودن و مقایسهٔ اجتماعیِ خودآگاهانه با غم و اضطراب مرتبط بود. مقالهٔ «چرا مقایسه در شبکه‌ها آسیب می‌زند» همین سازوکار را شرح می‌دهد.

استفادهٔ مشکل‌ساز

بونیلا-زوریتا و همکاران (۲۰۲۱) در مرورِ نظام‌مندِ ۴۳ مطالعه دیدند روان‌رنجورخویی، اجتماعی‌بودن، هیجان‌خواهی و آزادیِ جنسی با استفادهٔ بیشتر مرتبط‌اند و جست‌وجویِ جنسی و تقویتِ عزتِ‌نفس از پیش‌بینی‌کننده‌هایِ استفادهٔ مشکل‌ساز بودند؛ ولی خودِ مرور می‌گوید پژوهش دربارهٔ استفادهٔ مشکل‌ساز «کم» است. پس تعریفِ دقیقِ «اعتیاد به اپ» هنوز جاافتاده نیست.

آنچه در عمل ممکن است کمک کند

این‌ها پیشنهادهایِ منطقی‌اند، نه نتیجهٔ کارآزمایی: ۱) سقفِ زمانی و نوبتِ مشخص (مثلاً ۲۰ دقیقه، دو بار در هفته)؛ ۲) پروفایلِ شفاف و کم‌تعدادِ مکالمه‌هایِ جدی به‌جای تعدادِ مچ؛ ۳) پس از چند هفته، از خودتان بپرسید: بعد از استفاده حالم بهتر است یا بدتر؟ ۴) اگر حالتان بدتر می‌شود، وقفه بگذارید؛ ۵) تماسِ رودررو در کارِ اجتماعی، دوستان و فعالیت‌هایِ مشترک را جدی بگیرید. مقالهٔ «دیجیتال‌دیتاکس» می‌گوید کدام وقفه‌ها واقعاً کار می‌کنند.

حدودِ شواهد و کِی کمک بگیرید

تقریباً همهٔ مطالعه‌ها مقطعی، خودگزارشی و بر نمونه‌هایِ دانشجویی یا آنلاین‌اند؛ دربارهٔ ایران داده‌ای نیافتیم؛ بحثِ «سوختگیِ اپ» را عمدتاً نظرسنجی‌هایِ تجاری مطرح می‌کنند و مقالهٔ طولیِ داوری‌شده‌ای که بتوانم با مشخصاتِ کامل ارجاع دهم در جست‌وجویِ ما نبود. اگر بعد از استفاده احساسِ بی‌ارزشی، ناامیدیِ شدید یا افکارِ آسیب به خود دارید یا نمی‌توانید استفاده را کنترل کنید، با روان‌شناس صحبت کنید. اگر خطرِ فوری هست با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید.

منابع

1. Holtzhausen, N., Fitzgerald, K., Thakur, I., Ashley, J., Rolfe, M., & Pit, S. W. (2020). Swipe-based dating applications (SBDAs) use and its association with mental health outcomes: A cross-sectional study. BMC Psychology, 8, Article 22.
2. Lenton-Brym, A. P., Santiago, V. A., Fredborg, B. K., & Antony, M. M. (2021). Associations between social anxiety, depression, and use of mobile dating applications. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 24(2), 86–93.
3. Coduto, K. D., Lee-Won, R. J., & Baek, Y. M. (2020). Swiping for trouble: Problematic dating application use among psychosocially distraught individuals and the paths to negative outcomes. Journal of Social and Personal Relationships, 37(1), 212–232.
4. Barrada, J. R., & Castro, Á. (2020). Tinder users: Sociodemographic, psychological, and psychosexual characteristics. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(21), 8047.
5. Strubel, J., & Petrie, T. A. (2017). Love me Tinder: Body image and psychosocial functioning among men and women. Body Image.
6. Sumter, S. R., Vandenbosch, L., & Ligtenberg, L. (2017). Love me Tinder: Untangling emerging adults' motivations for using the dating application Tinder. Telematics and Informatics, 34(1), 67–78.
7. Pronk, T. M., & Denissen, J. J. A. (2020). A rejection mind-set: Choice overload in online dating. Social Psychological and Personality Science, 11(3), 388–396.
8. Thomas, M. F., Binder, A., Stevic, A., & Matthes, J. (2023). 99+ matches but a spark ain't one: Adverse psychological effects of excessive swiping on dating apps. Telematics and Informatics, 78.
9. Her, Y.-C., & Timmermans, E. (2020). Tinder blue, mental flu? Exploring the associations between Tinder use and well-being. Information, Communication & Society.
10. Bonilla-Zorita, G., Griffiths, M. D., & Kuss, D. J. (2021). Online dating and problematic use: A systematic review. International Journal of Mental Health and Addiction, 19(6), 2245–2278.

پرسش‌هایِ کوتاه

دوره‌ای مرتبط در گُدار

دورهٔ تنهاییِ نسلِ Z و بحرانِ رابطه‌سازی

برایِ هرکسی که در فضایِ دیجیتال بزرگ شده و حس می‌کند با وجودِ صدها مخاطب و اپ‌هایِ دیتینگ، ساختنِ یک رابطه‌ی واقعی سخت‌تر از همیشه شده — خسته از اسکرولِ بی‌پایان، معذب از نشان‌دادنِ خودِ واقعی، درگیرِ رابطه‌های بی‌برچسب، یا آسیب‌دیده از ردهایِ بی‌صدایِ مکرر. این دوره برایِ عمومِ مخاطبان است، نه فقط کسی که تشخیصِ بالینی دارد؛ اگر تنهاییِ شما با بی‌لذتیِ فراگیر یا فکرِ آسیب‌به‌خود همراه است، همزمان با یک درمانگر هم صحبت کنید.

ادامهٔ این موضوع در گُدار

• جلسهٔ ۲ بستهٔ تنهاییِ نسلِ Z — خستگیِ انتخاب: چرا اپ‌هایِ دیتینگ تعهد را سخت‌تر می‌کنند
• جلسهٔ ۵ بستهٔ تنهاییِ نسلِ Z — سیچوئیشن‌شیپ: وقتی ابهام امن‌تر از برچسب به‌نظر می‌رسد
• چرا مقایسه با فیدِ دیگران اینقدر حالمان را بد می‌کند
• FOMO: ترسِ جاماندنی که آرامش را از لحظه‌یِ حال می‌گیرد
• پارادوکسِ تنهایی: چطور در پرارتباط‌ترین دوران تنهاتر شدیم
• دیجیتال‌دیتاکس: چه چیزی واقعاً کار می‌کند

تازه‌ترین مقاله‌ها

• عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور می‌شود از آن گذشت؟
• استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
• همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
• قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
• چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع