آیا بعد از خیانت می‌توان دوباره عاشق شد؟ عشق دوباره با همان شریک یا با فردی تازه
«بعد از آنچه شد، هنوز می‌توانم دوباره عاشق شوم؟» این پرسش دو معنا دارد: عاشقِ همان شریک شدنِ دوباره و عاشقِ فردِ تازه شدن. پژوهش‌ها نمی‌گویند «بله حتماً»؛ ولی نشان می‌دهند بهبود، بخشش و حتی رشد ممکن است، و اینکه دلبستگیِ ناایمن میتواند در طولِ زمان امن‌تر شود. این مقاله حدِ دانسته‌ها را با صراحت می‌گوید و گامهایِ عملی می‌دهد، بدونِ وعدهٔ ساده.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۶ مهر ۱۴۰۵
اول: عشق مثلِ قبل برنمی‌گردد
عشقی که بعد از خیانت می‌ماند یا می‌سازید، «همان عشقِ قبلی» نیست؛ چون تصویرتان از او، از رابطه و از خودتان تغییر کرده. بسیاری از افراد «دوباره عاشق‌شدن» را با «بازگشت به حالتِ پیش از خیانت» اشتباه می‌گیرند و ناامید میشوند. معنایِ واقع‌بینانه: ساختنِ نوعی از پیوند که با آگاهی از شکنندگی، صادق‌تر و گاهی عمیق‌تر است.
دوباره عاشقِ همان شریک شدن
هاینتزلمن و همکاران (۲۰۱۴) در ۵۸۷ نفرِ باقی‌مانده در رابطه دیدند بخشش با رشدِ پس از ضربه پیوند دارد. هال و فینچام (۲۰۰۶) نشان دادند نسبت‌دادن‌هایِ تعارض‌آمیز با بخشش و پایانِ رابطه مرتبط‌اند. اینها نمی‌گویند عشق برمی‌گردد، ولی می‌گویند بخشش و نحوهٔ تفسیر در جهتِ رابطه نقش دارند.
عملاً این مسیر معمولاً شامل مراحلی است: افشای کامل، پایانِ تماس با فردِ سوم، مسئولیت‌پذیری، بازسازیِ اعتماد (مقالهٔ «مراحلِ واقعیِ بازسازیِ اعتماد»)، و بعد بازسازیِ صمیمیتِ فیزیکی و عاطفی. عشق معمولاً آخرین چیزی است که برمی‌گردد، نه اولین.
ممکن است عشق برنگردد؛ و این یعنی شکست نیست
گاهی بعد از ماه‌ها تلاش، فرد درمی‌یابد عشقِ رمانتیک بازنمی‌گردد، ولی احترام، همکاری یا پیوندِ خانوادگی می‌ماند. این میتواند تصمیمِ آگاهانه برایِ ماندن یا جدایی با احترام باشد. مقالهٔ «ماندن بعد از خیانت: بازسازیِ واقعی یا فقط ماندن؟» این را توضیح می‌دهد.
دوباره عاشقِ فردی تازه شدن
اگر رابطه تمام شد، پرسش این است که آیا میتوانید دوباره به کسی اعتماد کنید. روایتِ علمی: دلبستگی ثابت نیست. رویسمن، پادرون، سروف و ایگلند (۲۰۰۲) در یک پژوهشِ ۲۳ ساله نشان دادند افرادی که در کودکی ناایمن بودند ولی در بزرگسالی ایمن شدند («ایمنِ اکتسابی»)، در رابطه‌هایِ نزدیک موفق شدند. این مطالعه دربارهٔ دلبستگیِ والد–کودک است و اعتبارِ آن برایِ خیانت یک برون‌یابی است، نه یافتهٔ مستقیم.
میکولینسر و شیور (۲۰۰۷) در کتابِ مرجعشان دلبستگیِ بزرگسالی را ساختاری پویا می‌دانند که تحتِ تأثیرِ تجربههایِ جدید تغییر میکند. یعنی تجربههایِ امن و تکرارشونده، در طولِ زمان می‌توانند اعتماد را ترمیم کنند. ولی «در طولِ زمان» و «تجربههایِ تکرارشونده» کلیدی‌اند.
چه چیزی دوباره عاشق‌شدن را سخت میکند
۱. شتاب: رابطهٔ بلافاصله بعد از خیانت میتواند رابطهٔ پناه باشد، نه رابطهٔ انتخاب. ۲. بازرسیِ دائمی: هر نشانهٔ کوچک را تهدید می‌خوانید. ۳. نشخوار و مقایسه: ذهن به فردِ سوم برمی‌گردد (مقالهٔ «نشخوارِ فکری پس از خیانت»). ۴. سرکوبِ احساسات: پذیرشِ هیجان جایگزینِ سرکوب شود. ۵. پنهان‌کردنِ داستانتان: اگر رازی از رابطهٔ پیشین دارید، شروعِ تازه را مسموم میکند.
چه چیزی کمک میکند
آرام‌شدنِ بدن و ذهن پیش از تصمیمِ بزرگ؛ فهمِ سهمِ خودتان در الگوهایِ انتخاب (نه سرزنش)؛ حمایتِ اجتماعی؛ تمرینِ اعتماد در گامهایِ کوچک (مقالهٔ «اعتماد یک احساس نیست»)؛ دانستنِ ارزش‌ها و مرزهایتان؛ و در صورتِ لزوم درمانِ فردی. در بستهٔ «درمانِ فردِ خیانت‌دیده» گسترشِ زندگی و رشدِ پس از ضربه را گام‌به‌گام می‌نویسیم.
تمرین‌هایِ کوچکِ اعتماد
اعتماد مجدد را می‌توان در گامهایِ کوچک تمرین کرد: یک قول کوچک و مشاهدهٔ عمل به آن؛ گفتنِ یک نیازِ کوچک و دیدنِ پاسخ؛ پرسیدنِ یک پرسش و شنیدنِ جوابِ صادقانه. هر تجربهٔ موفقِ کوچک شاهدی است که با اتفاقاتِ قبلی مقایسه میشود.
اگر شریکتان همان فرد است، میتوانید با هم فهرستی از «نشانههایِ کوچکِ قابلِ‌اعتماد» بنویسید (مثلاً: به‌موقع آمدن، خبر دادن در صورتِ تأخیر، پاسخِ صادقانه به پرسش‌ها) و هفتگی مرور کنید. اگر فردِ تازه‌ای است، گام‌ها را کوچک‌تر و زمان‌ها را طولانی‌تر بگیرید.
و به یاد داشته باشید: دوباره عاشق‌شدن به معنی نیاز به فراموش‌کردنِ درد نیست. میتوانید هم‌زمان هم غمگین باشید، هم امیدوار؛ این دو با هم جمع میشوند.
اگر در این مسیر ناگهان احساسِ بیاعتمادیِ شدید برگشت (مثلاً با دیدنِ یک پیام یا یک تاریخ)، این به معنای شکستِ کار نیست؛ ماشهها در ماه‌هایِ اول طبیعی‌اند. همان لحظه را نام ببرید، به بدن آرامش بدهید و از همسرتان یا مشاور حمایت بخواهید. مقالهٔ «مدلِ ACT برایِ مدیریتِ محرک‌هایِ یادآورِ خیانت» این را مفصل‌تر شرح می‌دهد.
چه موقع آماده‌اید؟
نشانهها: میتوانید از رابطهٔ قبلی بدونِ طغیانِ هیجانی صحبت کنید؛ تصمیمتان از ترسِ تنهاماندن نمیآید؛ میتوانید نگرانی را بگویید بدونِ اتهام؛ و به خودتان اعتماد دارید که اگر اتفاقی افتاد، مراقبِ خودتان هستید. اگر هنوز ماشهها شما را از کار میاندازند، شاید زمانِ بیشتر یا کمکِ حرفهای لازم باشد.
منابع
- Heintzelman, A., Murdock, N. L., Krycak, R. C., & Seay, L. (2014). Recovery from infidelity: Differentiation of self, trauma, forgiveness, and posttraumatic growth among couples in continuing relationships. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 3(1), 13–29.
- Hall, J. H., & Fincham, F. D. (2006). Relationship dissolution following infidelity: The roles of attributions and forgiveness. Journal of Social and Clinical Psychology, 25(5), 508–522.
- Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1–18.
- Roisman, G. I., Padrón, E., Sroufe, L. A., & Egeland, B. (2002). Earned-secure attachment status in retrospect and prospect. Child Development, 73(4), 1204–1219.
- Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change. Guilford Press.
پرسش‌هایِ کوتاه
بعد از خیانتِ همسرم هنوز عاشقش هستم یا نه؟ چطور بفهمم؟
تمایزِ عشق از دلبستگی، عادت یا ترسِ تنهاماندن در بحران سخت است. نشانههایِ کمککننده: میتوانید بدونِ خشمِ ناگهانی او را ببینید؟ آیا هنوز از او مراقبت میکنید؟ آیا آیندهای مشترک تصور میکنید؟ عجله نکنید؛ در هفتههایِ اول احساساتتان نوسان دارد و معمولاً بعد آرامتر میشوند.
چقدر باید صبر کنم تا دوباره به کسی اعتماد کنم؟
زمانِ ثابتی نیست. نشانههایِ آمادگی مهمتر از تقویماند: میتوانید از رابطهٔ قبلی بدونِ طغیانِ شدید حرف بزنید، تصمیمتان از ترسِ تنهاماندن نمیآید و مراقبتِ از خودتان را بلدید. اگر ماشهها هنوز شما را از کار میاندازند، زمانِ بیشتر یا کمکِ حرفهای کمک میکند.
آیا خیانت باعثِ بیاعتمادیِ دائمی میشود؟
لزوماً نه. دلبستگی در بزرگسالی ثابت نیست و با تجربههایِ امنِ تکرارشونده میتواند ترمیم شود؛ ولی این روندی تدریجی است و برخی تأثیرها (حساسیت به نشانهها) میمانند. تمرینِ اعتماد در گامهایِ کوچک، درمان و همراهیِ یک شریکِ قابلِ اتکا، در طولِ زمان کمک میکند.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ بازسازیِ اعتماد پس‌ازخیانت
برایِ زوجی که پس از یک خیانت تصمیم گرفته‌اند بمانند و اعتماد را دوباره بسازند — چه هردو در جلسه باشند، چه فقط یکی. اگر هنوز در تصمیمِ ماندن یا رفتن گیر کرده‌اید یا به مشاورِ حضوری برایِ خیانت نیاز دارید، دوره‌هایِ «پس‌ازخیانت» و مسیرهایِ فردیِ خیانت‌دیده/خیانت‌کرده را هم ببینید.
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانهها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانهها و راهِ شروع