استفاده از رابطهٔ جنسی برایِ گرفتنِ محبت، تأیید یا قدرت: وقتی نیازِ دیگری پشتِ رابطه پنهان است
رابطهٔ جنسی همیشه فقط دربارهٔ رابطهٔ جنسی نیست. بعضی از ما از آن برایِ گرفتنِ محبت، تأیید یا حتی قدرت استفاده می‌کنیم؛ یا «بله» می‌گوییم تا دوستمان داشته باشند، یا «نه» می‌گوییم تا کنترل را نگه داریم. این مقاله می‌گوید انگیزه‌هایِ غیرجنسی پشتِ رابطهٔ جنسی چه شکلی‌اند، از کجا می‌آیند، چه پیامدی دارند و چطور می‌توان نیازِ واقعی را مستقیم‌تر بیان کرد.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۵ مهر ۱۴۰۵
رابطهٔ جنسی چند زبان دارد
رابطهٔ جنسی می‌تواند چند پیام را هم‌زمان بفرستد: لذت، صمیمیت، آرامش، ولی گاهی هم «مرا دوست داشته باش»، «به من ثابت کن جذابم»، «مرا نگذار»، یا «من کنترل را دارم». پژوهش‌ها نشان می‌دهند افراد انگیزه‌هایِ جنسیِ بسیار متنوعی دارند و تنها بخشی از آن‌ها خودِ لذت است.
هیچ‌کدام از این پیام‌ها ذاتاً بد نیستند؛ تمایل به نزدیکیِ عاطفی از طریقِ بدن طبیعی است. مشکل وقتی است که رابطه تنها مسیرِ گرفتنِ آن نیاز باشد، یا وقتی که خودمان هم نمی‌دانیم چه می‌خواهیم.
رابطه برایِ گرفتنِ محبت
بعضی افراد، به‌ویژه آن‌ها که در کودکی محبت را مشروط دریافت کرده‌اند، رابطه را مسیرِ اصلیِ «دیده‌شدن» می‌دانند: «فقط وقتی با هم‌ایم، حس می‌کنم دوستم دارد.» در این حالت، رابطه با اضطرابِ ترک‌شدن گره می‌خورد. دیویس و همکاران (۲۰۰۴) نشان داده‌اند افرادِ با دلبستگیِ اضطرابی بیشتر انگیزه‌هایی مثلِ «تأییدِ شدن» و «اطمینان از رابطه» را برایِ رابطهٔ جنسی گزارش می‌کنند.
مشکل این است که رابطه محبت را برای لحظه‌ای می‌دهد و بعد گرسنگی برمی‌گردد. چون نیازِ واقعی، یعنی ایمنیِ عاطفی، با رابطهٔ جنسی به‌تنهایی تأمین نمی‌شود، چرخه تکرار میشود.
رابطه برایِ گرفتنِ تأیید
برخی با رابطهٔ جنسی «اثبات» می‌کنند که دوست‌داشتنی و جذاب‌اند. اینجا خودِ رابطه به یک امتحان تبدیل میشود: اگر همسر خواست، «قبول شدم»؛ اگر نخواست، «مردود». چنین نگاهی رد شدن را بسیار دردناک میکند و فشارِ عملکرد می‌سازد.
نشانه‌اش: بعد از هر رد شدن، احساسِ ارزشمندی‌تان پایین می‌آید؛ بیش از حد به نظرِ همسر درباره‌یِ بدن یا عملکردتان حساس‌اید؛ و به‌جایِ لذتِ خودِ رابطه، به «نمره» فکر می‌کنید.
فرض کنید همسری هر بار که خسته است رابطه را رد میکند و شما همان شب با خودتان فکر می‌کنید «دیگر جذاب نیستم» و روزِ بعد با او سرد می‌شوید. او نمی‌داند چرا؛ فقط می‌بیند فاصله بیشتر شده است. اینجا نیازِ شما «تأییدِ ارزشمندی» است و رابطه فقط یک راهِ گرفتنِ آن بوده؛ راهی دیگر، گفتنِ همان نیاز است.
رابطه (یا عدمِ آن) برایِ قدرت
قدرت از دو راه می‌آید: تحمیلِ رابطه («حق من است») یا سلبِ آن («اختیارش با من است»). هر دو یعنی رابطهٔ جنسی از جایِ نزدیکی به ابزارِ کنترل رفته. وقتی کسی در بخش‌هایِ دیگرِ رابطه حسِ بی‌قدرتی دارد، ممکن است رابطه را میدانِ بازیابیِ کنترل ببیند.
اینجا مرز مهم است: هر نوعِ اجبار، فشارِ شدید یا تنبیه برایِ گرفتنِ رابطه، دیگر اختلافِ سلیقه نیست و از حیطهٔ آسیب است. در چنین حالتی کمکِ حرفه‌ای و در صورتِ لزوم حمایتِ اجتماعی (اورژانسِ اجتماعی ۱۲۳) ضروری است. «نه» باید بدونِ ترس ممکن باشد.
چطور بفهمیم انگیزهٔ ما چیست؟
پیش از رابطه از خودتان بپرسید: «الان چه میخواهم؟ لذت؟ آرامش؟ اطمینان؟ تأیید؟» و بعد از آن: «حالم چه شد؟ سیر شدم یا خالیتر؟» اگر بعد از رابطه همان نیازِ پیشین، یا شدیدتر، برگشت، احتمالاً رابطه جایگزینِ نیازِ دیگری بوده.
به الگوها هم دقت کنید: آیا رابطه معمولاً بعد از دعوا می‌آید تا «مطمئن شوم»؟ آیا فقط وقتی احساسِ تنهایی می‌کنید؟ آیا رد شدنش شما را فرو می‌ریزد؟ این پرسش‌ها قضاوت نیستند؛ نقشه‌اند.
نیازِ واقعی را مستقیم بگویید
اگر نیازتان محبت است، بگویید: «امشب فقط میخواهم در آغوشم بگیری و بگویی دوستم داری.» اگر تأیید است: «دلم می‌خواهد بشنوم که برایت جذابم.» اگر ایمنی است: «امروز ترسیده‌ام که فاصله افتاده.» این جمله‌ها کوتاه‌اند و بسیار مستقیم‌تر از رابطه‌ای‌اند که قرار است بی‌کلام همه‌چیز را بگوید.
وقتی نیاز مستقیم گفته شود، رابطه آزاد میشود که فقط رابطه باشد: لذت و صمیمیت. و همسر هم می‌تواند به نیازِ شما پاسخ دهد بدونِ اینکه مجبور باشد از طریقِ رابطه آن را حدس بزند.
اگر ریشه‌هایِ عمیق‌تر است
اگر الگو به دلبستگیِ ناایمن، تروما یا تجربه‌هایِ آسیب‌زا برمی‌گردد، یا اگر رابطه را به‌شکلِ وسواسی یا اجباری دنبال می‌کنید، یا اگر پس از رابطه احساسِ شرم و پوچیِ شدید دارید، یک درمانگر می‌تواند کمک کند. دورهٔ «صمیمیتِ جنسی» جلسه‌ای دربارهٔ آسیب‌پذیریِ دلبستگی در نزدیکی و جلسه‌ای دربارهٔ تصویرِ بدن دارد.
منابع
- Davis, D., Shaver, P. R., & Vernon, M. L. (2004). Attachment style and subjective motivations for sex. Personality and Social Psychology Bulletin, 30(8), 1076–1090.
- Impett, E. A., Peplau, L. A., & Gable, S. L. (2005). Approach and avoidance sexual motives: Implications for personal and interpersonal well-being. Personal Relationships, 12(4), 465–482.
پرسش‌هایِ کوتاه
از کجا بفهمم رابطه را برایِ تأیید یا محبت میخواهم، نه برایِ لذت؟
پیش از رابطه بپرسید «الان چه میخواهم؟» و بعدش «سیر شدم یا خالیتر؟». اگر بعد از رابطه همان نیازِ پیشین یا شدیدتر برگردد، یا رد شدن شما را از درون فرو بریزد، یا رابطه معمولاً بعد از دعوا بیاید تا «مطمئن شوید»، احتمالاً نیازی غیر از لذت پشتِ آن است.
آیا استفاده از رابطه برایِ نزدیکی عاطفی اشکال دارد؟
نه؛ نزدیکیِ عاطفی از راهِ بدن طبیعی است. مشکل وقتی است که رابطه تنها مسیرِ گرفتنِ آن نیاز باشد یا جایگزینِ گفتنِ مستقیمِ نیاز شود. وقتی بتوانید بگویید «امشب فقط آغوش میخواهم»، رابطه آزاد میشود که فقط رابطه باشد و همسر هم می‌تواند به نیازِ واقعی پاسخ دهد.
اگر همسرم رابطه را برایِ کنترل یا قدرت استفاده کند، چه کنم؟
اگر او رابطه را تحمیل میکند یا آن را تنبیهوار سلب میکند، موضوع از اختلافِ سلیقه فراتر است و به ایمنیِ شما مربوط میشود. «نه» باید بدونِ ترس ممکن باشد. با یک نفرِ امن یا درمانگر حرف بزنید و در صورتِ خطر با اورژانسِ اجتماعی (۱۲۳) یا اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ رضایتِ زوجی از صمیمیتِ جنسی
برایِ زوجی که می‌خواهند رضایتِ کلی‌شان از صمیمیتِ جنسی را با گفت‌وگو و تمرینِ ساختاریافته بهتر کنند — نه ابزارِ تشخیص یا درمانِ یک اختلالِ کارکردِ جنسیِ مشخص (برایِ آن، ارزیابیِ پزشکی/تخصصیِ حضوری لازم است؛ محتوایِ مرجعِ بالینیِ همین موضوع را هم در دورهٔ dsmReference، ویژهٔ همکاران، می‌بینید).
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع