وقتی رابطهٔ جنسی تبدیل به وظیفه میشود چه اتفاقی می‌افتد؟ از «باید» تا گریز
بعضی زوج‌ها رابطهٔ جنسی دارند، ولی نه چون می‌خواهند؛ چون «باید». یکی تن می‌دهد تا دعوا نشود، تا همسر ناراحت نشود، یا چون «وظیفه» است. اگر رابطه از «می‌خواهم» به «باید» تبدیل شده، چند اتفاقِ قابلِ پیش‌بینی می‌افتد: میل کمتر میشود، رضایت پایین می‌آید و گریز بیشتر میشود. این مقاله می‌گوید وقتی رابطهٔ جنسی وظیفه میشود چه می‌گذرد و چطور میشود انگیزه را به «خواستن» برگرداند.
نوشتهٔ دکتر مجتبی عقیلی · عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور · دانشیار روانشناسی سلامت · انتشار: ۱۴ مهر ۱۴۰۵
«خواستن» با «تن‌دادن» فرق دارد
مردم دلایلِ بسیار متفاوتی برایِ رابطهٔ جنسی دارند. روان‌شناسان دو دسته را از هم جدا می‌کنند: انگیزه‌هایِ نزدیک‌شونده (لذت، صمیمیت، ابرازِ محبت) و انگیزه‌هایِ دوری‌گزینانه (پرهیز از دعوا، جلوگیری از ناراحتیِ همسر، ترس از ترک‌شدن). ایمپت، پپلاو و گیبل (۲۰۰۵) نشان دادند انگیزه‌هایِ دوری‌گزینانه با بهزیستیِ فردی و رابطه‌ایِ پایین‌تر همراه‌اند و در طولِ زمان جدایی را پیش‌بینی می‌کنند.
پس مسئله «چند بار» نیست؛ «به چه دلیل» است. دو زوجی که هر هفته یک بار رابطه دارند، یکی از سرِ شوق و دیگری از سرِ وظیفه، دو تجربهٔ کاملاً متفاوت دارند.
اینجا چه اتفاقی برایِ میل می‌افتد؟
وقتی رابطه وظیفه میشود، میل کمتر میشود؛ چون میل به احساسِ آزادی و انتخاب نیاز دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند «تن‌دادن» به رابطه همیشه آسیب‌زا نیست و به انگیزه‌اش بستگی دارد (ایمپت و پپلاو، ۲۰۰۳): وقتی از سرِ محبت و میل به خوشحالیِ همسر باشد، می‌تواند میل را در رابطهٔ بلندمدت حفظ کند (مویز و همکاران، ۲۰۱۳)؛ وقتی از سرِ ترس از پیامد باشد، رضایت را پایین می‌آورد. تفاوت در «چرا»ست.
در عمل، فردِ مجبور بدنش را «می‌فرستد» و ذهنش را جایِ دیگر. بعد رابطه را به‌عنوانِ چیزی که باید «تحمل» یا «تمامش کرد» تجربه می‌کند. این الگو حتی اگر بی‌درد باشد، نزدیکی را به کاری ناخوشایند وصل می‌کند و فردِ دیگر هم زود یا دیر این را حس می‌کند.
نشانه‌هایِ وظیفه‌ای‌شدن
چند نشانه که می‌گوید رابطه وظیفه شده: انتظارِ رابطه با ترس یا سنگینی همراه است؛ بعد از آن حسِ «تمام شد، یک هفته راحتم» می‌آید؛ بهانه‌هایِ کوچک (سردرد، دیر وقت، خستگی) برایِ پرهیز؛ حس می‌کنید رابطه فهرستی از کارهاست؛ و در حین آن ذهن جایِ دیگر است.
از طرفِ دیگر، فردِ خواهان هم ممکن است حس کند «طرف مقابل دلش نمی‌خواهد»، و این حس خودش یک زخمِ تازه است: می‌خواهد خواسته شود، نه تحمل شود. بسیاری از رد شدن‌هایِ پنهان از همین‌جا شروع میشود.
چرا بعضی «باید» را بر دوش می‌گیرند؟
گاهی باورهایِ فرهنگی یا خانوادگی: «وظیفهٔ زن/شوهر است». گاهی ترس از پیامد: اگر نه بگویم، همسرم عصبانی میشود یا خیانت می‌کند یا می‌رود. گاهی ترسِ از درگیری. گاهی هم شرم از خودِ کم‌میلی: «اگر من عادی بودم، دلم می‌خواست.»
هر کدام ریشه‌هایِ متفاوتی دارد، اما همه از یک چیز می‌آیند: «نه» گفتن امن نیست. تا وقتی «نه» امن نباشد، «بله» هم واقعاً «بله» نیست.
اگر در رابطه فشار، تهدید یا اجبار هست
این مقاله دربارهٔ زوج‌هایی است که با هم بر سرِ میل اختلاف دارند و می‌توانند گفت‌وگو کنند. اگر رابطه با تهدید، ترس، فشارِ جسمی یا هیجانیِ شدید و تنبیهِ «نه» همراه است، دیگر موضوع «مذاکره» نیست؛ موضوع ایمنی است. در رابطهٔ سالم، «نه» گفتن بدونِ ترس ممکن است. اگر در خطرید، با اورژانسِ اجتماعی (۱۲۳) یا اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید و از یک نفرِ امن کمک بخواهید.
چطور از «باید» به «می‌خواهم» برگردیم؟
اولین قدم، امنکردنِ «نه» است. هر دو باید بدانید که «نه» تنبیه نمی‌شود، مورد سرزنش یا قهر قرار نمی‌گیرد، و رابطه را تهدید نمی‌کند. وقتی «نه» امن شد، «بله» معنادار میشود. به همسرتان بگویید: «ترجیح میدهم یک نه‌یِ صادقانه بشنوم تا یک بلهٔ از سرِ وظیفه.»
قدم دوم، جداکردنِ نزدیکی از «عملکرد» است. اگر هر لمسی به رابطهٔ کامل ختم شود، فردِ کم‌میل از لمس هم می‌گریزد. تمرین‌هایِ لمسِ بدونِ هدف (در جلسهٔ «لمسِ بدونِ فشار» از دورهٔ صمیمیتِ جنسی) کمک می‌کنند هر دو به نزدیکی بدونِ انتظار برگردید.
قدم سوم: کشفِ انگیزهٔ واقعی
از خودتان بپرسید: «چه چیزی باعث میشود گاهی واقعاً بخواهم؟ چه شرایطی (زمان، حالِ روز، حسِ ارتباط) میل را بیشتر می‌کند؟» پاسخ‌ها را با همسرتان در میان بگذارید. معمولاً انگیزه‌هایِ سالم از دلِ شرایطی می‌آید که حسِ امنیت، دیده‌شدن و آرامش داشته باشید، نه از فشار.
و اگر مدت‌هاست رابطه فقط وظیفه است و تغییر نمی‌کند، یا هر بار با اضطراب یا بی‌حسی همراه است، وقتِ جنس‌درمانی است. این رنجِ شایعی است و درمان‌پذیر.
منابع
- Impett, E. A., Peplau, L. A., & Gable, S. L. (2005). Approach and avoidance sexual motives: Implications for personal and interpersonal well-being. Personal Relationships, 12(4), 465–482.
- Muise, A., Impett, E. A., & Desmarais, S. (2013). Getting it on versus getting it over with: Sexual motivation, desire, and satisfaction in intimate bonds. Personality and Social Psychology Bulletin, 39(10), 1320–1332.
- Impett, E. A., & Peplau, L. A. (2003). Sexual compliance: Gender, motivational, and relationship perspectives. Journal of Sex Research, 40(1), 87–100.
پرسش‌هایِ کوتاه
اگر فقط از سرِ وظیفه رابطه داشته باشیم چه آسیبی می‌بینیم؟
رابطه از سرِ وظیفه یا ترس از پیامد معمولاً با رضایتِ کمتر و میلِ پایین‌تر همراه است، چون میل به احساسِ آزادی و انتخاب نیاز دارد. فرد بدنش را «می‌فرستد» و ذهنش را جایِ دیگر، و به‌مرور نزدیکی را به کاری ناخوشایند وصل می‌کند. همسر هم زود یا دیر آن را حس می‌کند.
چطور «نه» بگویم بدونِ اینکه همسرم آزرده شود یا قهر کند؟
اول با هم امنکردنِ «نه» را توافق کنید: «ترجیح میدهم یک نهِ صادقانه بشنوم تا یک بلهٔ از سرِ وظیفه.» بعد «نه» را با مهر و پیشنهادِ جایگزین بگویید. اگر «نه» با تهدید، قهر یا تنبیه پاسخ داده میشود، موضوع مذاکره نیست؛ ایمنی است و باید کمکِ حرفهای گرفت.
آیا گاهی تن‌دادن به رابطه با وجودِ کم‌میلی اشکال دارد؟
همیشه اشکال ندارد؛ به انگیزه بستگی دارد. اگر از سرِ محبت و میل به خوشحالیِ همسر است و «نه» هم امن است، می‌تواند نزدیکی بسازد و گاهی میل را فعال کند. اگر از سرِ ترس، فشار یا شرم باشد، رضایت را پایین می‌آورد. معیار این است که واقعاً بتوانید بدونِ پیامد «نه» بگویید.
دوره‌ای مرتبط در گُدار
دورهٔ رضایتِ زوجی از صمیمیتِ جنسی
برایِ زوجی که می‌خواهند رضایتِ کلی‌شان از صمیمیتِ جنسی را با گفت‌وگو و تمرینِ ساختاریافته بهتر کنند — نه ابزارِ تشخیص یا درمانِ یک اختلالِ کارکردِ جنسیِ مشخص (برایِ آن، ارزیابیِ پزشکی/تخصصیِ حضوری لازم است؛ محتوایِ مرجعِ بالینیِ همین موضوع را هم در دورهٔ dsmReference، ویژهٔ همکاران، می‌بینید).
شروعِ این دوره ←ادامهٔ این موضوع در گُدار
تازه‌ترین مقاله‌ها
- عشقِ یک‌طرفه: چرا این‌قدر درد دارد و چطور میشود از آن گذشت؟
- استرس چیست و چگونه مدیریتش کنیم؟ از استرسِ مفید تا استرسِ مزمن
- همسرِ کنترل‌گر: نشانه‌ها، روان‌شناسیِ پشتِ آن و مرزِ آزارِ روانی
- قهر و سکوت در رابطه: چرا ساکت می‌شویم، چه اثری دارد و چه کنیم؟
- چه زمانی باید به روان‌شناس مراجعه کرد؟ نشانه‌ها و راهِ شروع